Dunyodan
Grenlandiyaliklar qo’rquv va g’azabni bildirmoqda, chunki Prezident Trump hududga o’girsa
Gabriella Pomeroy va Alicia Curry Londonda
Adrian Myurrey Kopengagenda
Mia Xemnits
Mia Chemnitz: “Grenlandiyaliklar amerikalik bo’lishni xohlamaydilar”
“Grenlandiyaliklar amerikalik bo’lishni xohlamaydilar”, dedi Mia Xemnits BBCga. “Biz sotilmaydi.”
Grenlandiya poytaxti Nuuk shahrida yashovchi 32 yoshli biznes egasi BBC bilan suhbatda Trump ma’muriyatining so’nggi izohlariga qanday munosabatda bo’lganlari haqida gapirgan ko’plab odamlarning fikrlarini takrorladi.
Oq uy Daniyaga asrlar davomida tegishli bo‘lgan hududni sotib olish taklifini “faol” muhokama qilayotganini aytdi. Avvalroq AQSh prezidenti Donald Tramp va uning rasmiylari kerak bo‘lsa, kuch ishlatishga tayyor ekanliklariga shama qilgan edi.
Bu dunyodagi eng katta orolda va boshqa joylarda Grenlandiyaliklar orasida keskinlik va tanqidlarni keltirib chiqardi.
Amerika Qo’shma Shtatlari misli ko’rilmagan harbiy operatsiyada giyohvand moddalar savdosi va narkotik terrorizmda ayblanib, Venesuela prezidenti Nikolas Maduroni Karakasdagi rasmiy qarorgohidan Nyu-Yorkka olib ketganidan keyin keskinlik kuchaygan.
Deyarli darhol Oq uyning yuqori martabali mulozimining rafiqasi Grenlandiyani navbatdagi deb aytdi.
“Bu mavhumlik kabi his qilishni to’xtatdi”, dedi 40 yoshli Tupanak Kopec, Kanadaga ko’chib o’tgan, Tramp oilasi va ish uchun qo’shib olish bilan tahdid qilgan boshqa joyga.
“Birinchi marta men Grenlandiyadagi opam bilan bog’lanib, agar aql bovar qilmaydigan narsa ro’yobga chiqsa, u bilan qolish uchun joyim borligini aytdim.”
Grenlandiya vakili Daniya parlamentining ikki a’zosidan biri Arja Xemnits Tramp ma’muriyatining izohlari “aniq tahdid” ekanligini va “dahshatga tushganini” aytdi.
“Mamlakatimizni anneksiya qilishni inkor etmaslik, balki NATOning boshqa ittifoqdoshini anneksiya qilish Amerika tomoni uchun mutlaqo hurmatsizlik boʻlardi”, – deydi u.
Uyg’onish Kopec
Tuparnak Kopecning aytishicha, Venesuelaga harbiy aralashuv “mavhum”ni haqiqatga aylantirgan.
Grenlandiya dunyodagi eng kam aholi yashaydigan mintaqadir. Arktika orolining katta qismi muz bilan qoplangan va aholining ko’p qismi Nuuk va uning atrofidagi janubi-g’arbiy qirg’oqlarda yashaydi.
Biroq orol Qo’shma Shtatlar uchun strategik ahamiyatga ega, shuning uchun ham Qo’shma Shtatlar ikkinchi jahon urushidan beri u erda harbiy mavjud.
Grenlandiyaning Shimoliy Amerika va Shimoliy qutb oralig‘ida joylashishi uni raketa hujumi sodir bo‘lgan taqdirda erta ogohlantirish tizimi uchun qulay qiladi.
Soʻnggi paytlarda Grenlandiyaning tabiiy boyliklariga, masalan, iqlim oʻzgarishi tufayli muz erishi natijasida olish osonlashayotgan noyob tuproq minerallariga qiziqish ortib bormoqda.
Grenlandiyadagi Samiziak gazetasi muharriri Masaana Egede, “56 ming odamingiz bor va bu tahdidlarga duch kelsangiz, bu qiziq emas – agar shunday demoqchi bo’lsangiz – AQSh kabi katta davlatdan.”
“Grenlandiyaliklar bundan asabiylashmoqda, chunki bu biz engil qabul qiladigan narsa emas.”
Mutaxassislarning fikricha, Grenlandiyani harbiy bosib olish Qo’shma Shtatlar uchun oson ish bo’lardi, ammo geosiyosiy oqibatlar NATO ittifoqining tugatilishiga olib keladi.
Grenlandiyaga egalik masalasi Oq uy tomonidan yangilangandan so’ng, oltita Yevropa ittifoqchisi Grenlandiya kelajagini uning xalqi hal qilishi kerakligi haqida bayonot berdi, Mia bundan minnatdor ekanini aytdi.
Ammo u “natijalar va harakatlarning isboti bo’lmasa” bu Qo’shma Shtatlar uchun ahamiyatsiz bo’lishidan xavotirda.
“Grenlandiyaliklar sifatida biz hayron bo’lmaymiz: bu ittifoqchilar uchun biz nimaga loyiqmiz? Ular bizni himoya qilish uchun qanchalik tayyor?”
“Hurmat qog’oz ittifoqidan ham ko’proq narsa. Qudratli davlat siz haqingizda emas, siz haqingizda gapirsa, bu hurmat tezda yo’qoladi”, – deydi Tuparnak.
Alekasiak Peary
Inuit ovchisi, 42 yoshli Alekasiak Pirining aytishicha, AQSh ishg’oli “bir bosqinchini boshqasi bilan almashtirmoqda”.
Tramp ma’muriyati Kopengagenning hudud sotilmaydi, degan qayta-qayta ta’kidlaganiga qaramay, o’z niyati Daniyadan Grenlandiyani sotib olish ekanini ta’kidladi, shu bilan birga harbiy aralashuv variantini qoldirdi.
Arjaning aytishicha, u kuch bilan qo’shib olish imkoniyati pastligini ko’radi, ammo buning o’rniga: “Biz ko’rib turganimizdek, vaqt o’tishi bilan ular Grenlandiyani egallab olishlariga ishonch hosil qilish uchun bizga bosim o’tkazishadi”.
Ijtimoiy so’rovlar doimiy ravishda Grenlandiyaliklar Daniyadan mustaqillikni qo’llab-quvvatlashini, ammo Qo’shma Shtatlarga egalik qilishga qarshi ekanligini ko’rsatadi. Hudud asosan avtonomdir, diplomatik va mudofaa nazorati Kopengagen tomonidan saqlanib qolgan.
Balki shuning uchun ham shimoliy chekka Qaanaak shahridan yashovchi 42 yoshli inuit ovchisi Alekasiak Piri AQShga egalik qilish istiqbolidan bexabar bo’lib tuyuldi.
“Bu bir xo’jayindan ikkinchisiga, bir bosqinchi ikkinchisiga o’tish edi”, deydi u. “Biz Daniya hukmronligi ostidagi mustamlakamiz. Daniya hukumati qo’l ostida bo’lib allaqachon ko’p narsani yo’qotyapmiz”.
Ammo “janob Trampga vaqtimiz yo‘q. Xalqimiz qiynalib qoldi”, deb tushuntirdi va unga o‘xshagan ovchilar dengiz muzida itlar bilan ov qilib, baliq ovlashini tushuntirdi. “Ammo dengiz muzlari erib bormoqda va ovchilar endi tirikchilik qila olmaydilar”.
Sermitsiaq muharriri Masaana uchun AQShdan kelgan ritorika noto’g’ri binarni qo’yadi.
“Biz haqiqatan ham Grenlandiya Qo’shma Shtatlar va Daniya o’rtasida qaror qabul qilishi kerak bo’lgan yo’nalishdagi suhbatdan qochishimiz kerak, chunki bu Grenlandiyaliklar xohlagan tanlov emas.”
Kristian Kjeldsen
Kristian Kjeldsen: “ Grenlandiya xalqi bundan juda xafa bo`ldi.”
Grenlandiyaning Qo’shma Shtatlar bilan allaqachon mustahkam bo’lgan munosabatlari yomonlashayotganini ko’rgan boshqalardan norozilik bor.
Grenlandiyaliklar bundan juda xafa bo’lishdi, – deydi Grenlandiya biznes uyushmasidan Kristian Kjeldsen.
“Grenlandiyaliklar mehmondo’st va saxovatli. Bu mamlakatning eng yaxshi tomoni shu. Lekin hozir, bu vaziyatdan ba’zi odamlar qo’rqishadi”.
Grenlandiya Qo’shma Shtatlar bilan biznes uchun ochiq, dedi Kristian va Grenlandiyadan Nyu-Yorkka yangi to’g’ridan-to’g’ri reyslar “ular bizni olib ketishlari shart emas” degan ishonchli belgi sifatida.
“Bizda yaxshi ishlaydigan demokratiya bor va hukumat kuchli mandatga ega”, deydi Mia. “Biz NATO ittifoqchisimiz va Qo‘shma Shtatlar Grenlandiyada 70 yildan ortiq harbiy bazalarga ega va hali ham yangi harbiy bazalarni yaratish va ulardan foydalanish huquqiga ega.
“Grenlandiya ilgari aytganidek, biz sotilmaydi, lekin biz biznes uchun ochiqmiz.”