Dunyodan
Fuqaroligi yoʻq janubiy afrikalik: “Siz koʻrinmassiz, mavjud emassiz”
Mayeni Jons Afrika muxbiri, Yoxannesburg
Kristian Parkinson/BBC
Arnold Ncube o’zining janubiy afrikalik ekanligini isbotlay olmagani uchun o’qishni yakunlay olmadi.
Ko’p odamlar tortmada yashiringan tug’ilganlik haqidagi guvohnoma yoki shunga o’xshash rasmiy hujjatni kamdan-kam hollarda ko’rmaydigan narsa deb bilishlari mumkin, ammo bu narsaga ega bo’lmaganlar uchun bu soyada hayot va noaniq mavjudotga olib kelishi mumkin.
Bu butun dunyo bo’ylab fuqaroligi bo’lmagan odamlar sifatida tanilgan millionlab odamlarga, jumladan 25 yoshli janubiy afrikalik Arnold Ncubega ta’sir qiladi deb ishoniladi.
Uning davlat tomonidan berilgan hujjatlari yo‘qligi sababli, Yoxannesburg chekkasidagi Thembisa tumanining orqa ko‘chalarida mashina yuvish uning pul topishning sanoqli usullaridan biridir.
U Yoxannesburgda tug’ilgan va otasi janubiy afrikalik bo’lib, unga Yoxannesburg fuqaroligini beradi. Biroq o‘rta maktabga yozilmoqchi bo‘lganida, tug‘ilganlik haqidagi guvohnomasi yo‘qligini tushunib yetdi.
Ota-onasi tashlab ketgani, otasi tug‘ilmasdan turib, onasi esa 14 yoshida uydan chiqib ketgani uchun u o‘z maqomini isbotlay olmadi.
“Bu qiyin”, deydi u. “Siz asosan ko’rinmassiz. Siz mavjud emassiz. Siz qandaydir soyada yashayapsiz. Sizning bank hisobingiz yo’q va siz tirikchilik qilishingiz mumkin bo’lgan munosib ishga ariza bera olmaysiz.”
U ijobiy bo’lishga harakat qilayotganini qo’shimcha qildi, ammo bu juda qiyin.
“Sinfdoshlarimga qarasam, ular allaqachon maktabni tugatgan. Men esa, boshqa tomondan o’qishga ulgurmasdim. Qiyin. Depressiya mening do’stim edi”.
Arnold Janubiy Afrikada yashovchi kamida 10 000 fuqaroligi bo’lmagan odamlardan biri bo’lib, u yerda tug’ilganiga qaramay, fuqaroligini isbotlash va davlat xizmatlaridan foydalanish uchun kurashmoqda.
Bu yerda fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar to‘g‘risida rasmiy statistik ma’lumotlar yo‘q, chunki ular yoriqlardan sirg‘alib ketishga moyil. Shuning uchun bu raqam Birlashgan Millatlar Tashkilotining qochqinlar bo’yicha agentligi, BMTning Qochqinlar bo’yicha Oliy komissarligi va fuqarolik huquqlari tashkilotlari kabi tashkilotlar hisob-kitoblariga asoslanadi.
Fuqaroligi yo’q, fuqaroligi bo’lmagan shaxslar hujjatga ega emas va ta’lim va sog’liqni saqlash kabi asosiy ehtiyojlardan foydalanish uchun kurashadilar.
Fuqarolikning yo’qligi ko’plab omillar, jumladan, ma’muriy to’siqlar va noto’g’ri ish yuritish bilan bog’liq. Natijada, dunyoning ko’p joylarida fuqaroligi bo’lmagan shaxslarning haqiqiy sonini bilish qiyin.
Ed Habersion/BBC
Kristi Chiteng birinchi marta fuqaroligi yo’qligini 17 yoshida bilgan.
Inson huquqlari bo’yicha advokat va faol Kristi Chitengning o’zi ham bir vaqtlar fuqaroligi yo’q edi.
U bor-yo’g’i uch yil muqaddam ishni pro bono ko’rib chiqqan bir guruh huquqshunoslar yordami bilan Janubiy Afrika fuqaroligini oldi.
“17 yoshimda fuqaroligim yoʻq ekanimni bildim. Oʻrta maktab direktorim meni oʻz kabinetiga chaqirdi va unda men uchun hech qanday hujjat yoʻqligini va maktabga qanday kirganimni tushunolmasligini aytdi”, dedi u Yoxannesburg shimolidagi uyi yaqinida BBCga.
“Men Yoxannesburgda xorijlik ota-onada tug’ilganman (ikkalasi ham Zimbabvedan) va tug’ilganda Janubiy Afrikaning qo’lyozma tug’ilganlik guvohnomasi berilgan.”
Biroq, Janubiy Afrika rasmiylari bosma sertifikat talab qiladi.
Kristi o’zining fuqaroligi yo’qligini bilgach, ota-onasining fuqaroligini olishni o’yladi, lekin juda kech edi.
“Men Zimbabve fuqaroligiga da’vo qila olmadim, chunki o’sha paytda men 16 yoshga to’lgan edim va ular menga tug’ilganimni kech ro’yxatdan o’tkazishga ruxsat berishmadi. Shuningdek, Zimbabve pasportini olish uchun men JARni jismonan tark etishim kerak edi va chiqish hujjatlarisiz menga qayta kirishga ruxsat berilmaydi.”
Janubiy Afrikada noqonuniy muhojirlarning ko’p aholisi bor va rasmiylar va mahalliy hushyor guruhlar yillar davomida noqonuniy immigratsiyaga qarshi kurashishga harakat qilmoqda.
Fuqaroligi bo’lmagan bolalarga fuqarolik berish Janubiy Afrikada tug’ilgan noqonuniy muhojirlar uchun mukofot sifatida ko’rilishi mumkinmi, degan savolga Kristi rozi emas.
“Menimcha, fuqarolik mukofot emas. Bu kimningdir munosib hayot kechirishi va inson sifatida ko‘rilishi huquqidir. O‘ylaymanki, agar siz shu nuqtai nazardan qarasangiz, boshlang‘ich maktabga bora olmaydigan yoki sog‘liqni saqlash xizmatidan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lmagan bolalarga yo‘qotadigan hech narsamiz yo‘qligini ko‘rasiz.”
Getty Images
Janubiy Afrikada taxminan 10 000 kishi fuqaroligi yo’q
BBC Janubiy Afrikaning immigratsiya masalalari bilan shug‘ullanuvchi Ichki ishlar departamentiga fuqarolik yo‘qligi bilan bog‘liq sa’y-harakatlari haqida bir necha bor so‘ragan, biroq javob ololmagan.
Fuqaroliksizlik nafaqat mahalliy, balki global muammodir.
Dunyo bo’ylab taxminan 4,5 million fuqaroligi yo’q odamlar bor. Ayrimlarning aytishicha, bu raqam 15 millionga yetishi mumkin.
Mutaxassislarning fikricha, muammoni hal qilish uchun qochqinlarga farzandlarini o‘z tug‘ilgan joyida ro‘yxatdan o‘tkazishga ruxsat berish va onalarga o‘z fuqaroligini farzandlariga o‘tkazish huquqini berish kabi siyosatni o‘zgartirish kerak.
“Biz uchun fuqarolik yo‘qligi nafaqat huquqiy masala, balki rivojlanish huquqi bilan bog‘liq masala”, deydi BMTning Qochqinlar bo‘yicha Oliy komissarligida ishlaydigan Xesus Peres Sanches.
“Fuqaroliksizlikdan jabrlanganlar mezbon davlatga toʻliq hissa qoʻsha olmaydi. Shuning uchun biz fuqarolik yoʻqligi bilan bogʻliq barcha masalalarni inklyuzivlik masalasi sifatida koʻrib chiqish muhim deb hisoblaymiz, shunda jamiyatning barcha chegaralaridagi odamlar jamiyat va iqtisodiyotga toʻliq hissa qoʻshishi mumkin”.
Thembisaga qaytib, Arnold mahalliy bolalar bilan futbol o’ynaydi.
Yillar davomida kurash olib borganidan so’ng, u endi bu erga tegishli ekanligini tasdiqlovchi hujjatlar uchun kurashishda yordam berish uchun advokat yolladi. U kompyuter fanini o’rganish uchun maktabga qaytib bormoqchi. Hujjatlar porloq kelajak sari yetaklaydi, degan umidda.
Kristian Parkinson tomonidan qo’shimcha hisobot
Getty Images/BBC
Source link
Dunyodan
Rossiyada muhojirlar uchun patent olish va ularni uzaytirish uchun yangi shartlar belgilandi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin mehnat muhojirlari Rossiyada yashovchi o‘zlari va qaramog‘ida bo‘lgan shaxslarni hech bo‘lmaganda kunlik ish haqi bilan ta’minlashni talab qiluvchi qonunni imzoladi.
Qonunga ko‘ra, chet el fuqarosi patent olganida, u nafaqat o‘zi, balki voyaga yetmagan barcha farzandlari uchun ham belgilangan miqdorda shaxsiy daromad solig‘ini (NDFL) oldindan to‘lashi kerak.
Ushbu talab tadbirkorlik faoliyatidan qat’i nazar, jismoniy shaxslarga mahalliy yoki shaxsiy xizmatlar ko’rsatadigan chet el fuqarolariga ham tegishli.
Agar bu talablar bajarilmasa, immigrantning patenti yoki ishlash uchun ruxsatnomasi uzaytirilmaydi. Shundan so’ng, agar Rossiyada vaqtincha qolish uchun boshqa qonuniy asos bo’lmasa, ular 15 kun ichida voyaga etmagan bolalari bilan mamlakatni tark etishlari kerak.
Shuningdek, qonunga ko’ra, chet ellik voyaga etmagan bolaning Rossiyada vaqtincha bo’lish muddati uning ota-onasiga berilgan patentning amal qilish muddatidan (uzaytirish yoki qayta rasmiylashtirish) oshmasligi kerak. Biroq, bu muddat 18 yoshga to’lgunga qadar amal qiladi, buning uchun siz NDFL uchun ma’lum miqdorni oldindan to’lashingiz kerak.
Bola 18 yoshga to’lganda va Rossiyada qolish uchun boshqa qonuniy sabab bo’lmasa, u 30 kun ichida mamlakatni tark etishi yoki ushbu muddat ichida patent olish uchun ariza topshirishi va tegishli avans to’lovini amalga oshirishi kerak.
Yangi qonunga ko’ra, Rossiya Ichki ishlar vazirligiga chet elliklarning daromadlari va NDFLning belgilangan avans to’lovlari amalga oshirilganligini tekshirish vakolati berildi. Shuningdek, vaqtinchalik propiska yoki propiska olgan xorijliklarning davlat migratsiya axborot tizimi orqali soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tganligini nazorat qilish mumkin bo‘ladi.
Kyushu yaqinida kuchli zilzila sodir bo’ldi. Bu haqda Osiyo OAVlari mamlakatning Yaponiya meteorologiya agentligiga asoslanib xabar berdi.
Zilzila magnitudasi: 7,1 Sana va vaqt: Bugun, 28-iyul, mahalliy vaqt bilan 16:27 atrofida Joylashuvi: Kumamoto prefekturasi yaqinida Zilzila o‘chog‘ining chuqurligi 10 km.
NHK telekanali zilziladan keyin sunami xavfi e’lon qilinganini ma’lum qildi.
Isroil atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Yidit Shirman Nil timsohini ko’payuvchi yovvoyi hayvon deb e’lon qildi. Bu chora Isroil qamoqxona maʼmuriyatiga falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanish imkonini beradi.
Euronews xabariga ko‘ra, vazirlik huquqshunoslari bu qarorga qarshi chiqishgan.
Mamlakat Tabiat va milliy bog‘lar vazirligi ham yovvoyi hayvonlarni faqat ilmiy va o‘quv maqsadlarida saqlash mumkinligi haqida bayonot berdi.
2025-yil dekabrida Isroil hukumatining radikal aʼzosi va Davlat xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanishni taklif qildi.
Tashabbus egalari timsohlardan AQSh va Janubiy Amerika mamlakatlaridagi qamoqxonalarni qo‘riqlashda foydalanilayotganini da’vo qilishdi. Biroq huquqshunoslarning aytishicha, amaliyot vaqti-vaqti bilan kuzatilgan bo‘lsa-da, muntazam ravishda amalga oshirilmagan.
Inson huquqlari tashkilotlari Isroilni xavfsizlik nuqtai nazaridan falastinliklarni aybsiz qamoqqa tashlaganlikda tanqid qilmoqda. Bu amaliyot, ayniqsa, 2023-yil 7-oktabrdan keyin kuchaydi.
BBC maʼlumotlariga koʻra, Gʻarbiy Sohildagi deyarli har bir oila vakillari Isroil qamoqxonalarida vaqt oʻtkazgan. Harbiy asirlar Isroilning ichki qismida saqlanayotganligi sababli, ularning qarindoshlari ularning qayerda ekanligi haqidagi xabarlarga ega emaslar.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti hisobotiga ko’ra, 1967 yildan beri Isroil 800 mingdan ortiq falastinlikni sababsiz yoki mayda ayblar bilan hibsga olgan.
“Isroil harbiy bosqinchi rejimi bosib olingan Falastin hududlarini ochiq qamoqxonalarga aylantirdi”, – dedi BMT maxsus ma’ruzachisi Francheska Albanese.
Hibsga olingan falastinliklarning ko‘pchiligining bolalar bo‘lishi xavotirga sabab bo‘lmoqda.
Xalqaro Amnistiya inson huquqlari tashkiloti Isroil qamoqxonalarida falastinlik mahbuslarga nisbatan qiynoqlar, jismoniy va jinsiy zo‘ravonliklardan xavotir bildirdi.
Tashkilotning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika boʻyicha direktor oʻrinbosari Sara Xasash Negev choʻlidagi Sde Teyman qamoqxonasida falastinlik mahbuslarga nisbatan gʻayriinsoniy muomala va qiynoqlarga oid dalillar borligini aytdi.
Mart oyida Isroil parlamenti (Knesset) terrorchilik hujumlarida ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini standart jazo sifatida belgilovchi qonunni qabul qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Falastinlik qochqinlar agentligi rahbari va Yevropa davlatlari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Italiya vakillari qonunni demokratik tamoyillarga zid deb qoraladi.
Yaponiya ayollarning uzoq umr ko‘rishi bo‘yicha yana dunyoda birinchi o‘rinni egalladi
Yaponiya ayollarning umr ko‘rish davomiyligi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda. Yaponiya Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yapon ayollarining oʻrtacha umr koʻrishi 2025-yilda 87,33 yoshni tashkil qiladi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, Yaponiya 41 yil davomida ayollarning o’rtacha umr ko’rish davomiyligi bo’yicha dunyoda yetakchilik qilmoqda.
Yaponiyalik erkaklarning o‘rtacha umri 81,35 yoshni tashkil qilgan. Bu borada Shvetsiya, Norvegiya, Italiya va boshqa bir qancha davlatlarni ortda qoldirib, dunyoda ettinchi o‘rinda turadi.
Bir necha yil oldin, COVID-19 pandemiyasi Yaponiyada o’rtacha umr ko’rishning biroz qisqarishiga olib keldi. Biroq, 2023 yildan boshlab bu ko’rsatkich yana o’sish nuqtasiga yetdi va pandemiyadan oldingi darajadan ham yuqori.
Suriya hukumati Isroil bilan ziddiyatni istamaydi va Isroil bilan xavfsizlik kelishuviga erishmoqchi, dedi Suriya prezidenti Ahmad al-Sharah Al-Jazira telekanaliga.
“Biz Isroil bilan to’qnashuvni istamaymiz va bundan manfaatdor ham emasmiz. Isroil bilan muvaffaqiyatli xavfsizlik kelishuvi Suriya bosib olingan Golan tepaliklariga bo’lgan huquqidan voz kechmasdan turib, dunyo tinchligiga yo’l ochadi”, – dedi al-Sharah.
Prezident Suriya va Isroildan tashqari barcha davlatlar kelishuv imzolashni taklif qilib, Damashq Livan ishlariga harbiy aralashuvni istamasligini aytdi. “Biz mintaqada urush zonasining kuchayishidan xavotirdamiz. “Biz Livanga harbiy aralashish niyatimiz yo’q”, dedi u.
Janob Al-Sharah Damashq Livan hukumatining kuch ishlatish va harbiy harakatlar bo‘yicha o‘z ixtiyori bilan foydalanish huquqini qo‘llab-quvvatlashini ta’kidladi. Prezident “Livandagi har qanday tartibsizlik Suriyaga bevosita ta’sir qiladi”, deya qo‘shimcha qildi.
Aprel oyi o‘rtalarida al-Shara Turkiyaning Antaliya shahrida bo‘lib o‘tgan diplomatik forumda Damashq Isroil bilan Suriya janubidan Isroil qo‘shinlarini olib chiqishni o‘z ichiga olgan xavfsizlik bo‘yicha kelishuvga erishish niyatida ekanini aytdi. Uning aytishicha, bunday kelishuv Suriya hukumatiga Isroil bilan bosib olingan Golan tepaliklari yuzasidan muzokaralarni boshlash imkonini beradi.
O‘zbekiston mahsulotlari AQShning eng yirik savdo tarmog‘i orqali Amerika bozoriga chiqishi mumkin
Prezident 7 milliy dastur haqida e’lon qildi
Prezidentning bojxona xizmatiga oid farmoni qabul qilindi
-
Siyosat3 days ago
Шавкат Мирзиёев Бишкекда кутиб олинди
-
Mahalliy3 days ago
«Enamdan qolgan dalalar» (Esse)
-
Jamiyat5 days ago
Qonunchilikdagi noaniqliklar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi
-
Jamiyat4 days ago
BYD CHAZOR UzPride – O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan maxsus taklif
-
Jamiyat3 days ago
Bu yilgi Mustaqillik bayrami ijtimoiy tarmoqlarda chin ma’noda portladi!
-
Siyosat5 days ago
Saida Mirziyoyeva Pekinda Va I bilan muloqot o‘tkazdi
-
Sport4 days ago
«Beradigan boshqa narsam qolmadi» — Messi Argentina terma jamoasidagi faoliyatini yakunladi
-
Siyosat5 days ago
Pokiston bosh vaziri bilan uchrashuv o‘tkazildi