Siyosat
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi Markaziy Osiyodagi chegaralarni tinch yoʻl bilan tartibga solish boʻyicha rezolyutsiyani qabul qildi
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi Oʻzbekiston, Qirgʻiziston va Tojikiston hamkorligida “Chegaradagi kelishmovchiliklarni tinch yoʻl bilan hal qilish” nomli tarixiy rezolyutsiyani rasman qabul qildi.
Markaziy Osiyoda avvallari beqaror boʻlgan chegaralarni demarkatsiya qilishda erishilgan muvaffaqiyatlarga eʼtibor qaratilayotgan hujjat 40 dan ortiq davlat tomonidan hammualliflik qilgan, deyiladi Qirgʻiziston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi bayonotida.
Ushbu rezolyutsiyadan ko‘zlangan asosiy maqsad Markaziy Osiyoning uchta davlati erishgan innovatsion diplomatik yutuqlarni xalqaro hamjamiyat bilan baham ko‘rishdan iborat. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi va xalqaro huquq me’yorlariga qat’iy amal qilgan holda, mintaqa qo‘shnilari murakkab hududiy nizolarni barqaror muloqot, tizimli muzokaralar va o‘zaro kelishilgan ikki tomonlama mexanizmlar orqali muvaffaqiyatli hal etishdi. Qarorda taʼkidlanganidek, Markaziy Osiyo erishgan yutuqlar butun xalqaro hamjamiyat uchun konstruktiv namuna boʻlib xizmat qilishi, yaxshi qoʻshnichilik munosabatlari namunasi boʻlishi, dunyo tinchligi va xavfsizligini taʼminlashga qoʻshayotgan aniq hissasini namoyish etadi.
Tashqi ishlar vazirligining qoʻshimcha qilishicha, ushbu rezolyutsiyaning global miqyosda qabul qilinishi mintaqa davlatlarining oʻnlab yillar davomida mavjud boʻlgan nozik hududiy nizolarni sof diplomatik yoʻllar orqali mustaqil hal etish qobiliyatini xalqaro maʼqullashdir.
Bu rezolyutsiya ko‘p yillik intensiv ikki va uch tomonlama sa’y-harakatlardan so‘ng qabul qilindi. O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘rtasidagi chegara bahsi tarixan 1378 kilometrni tashkil etadi va 2017 yilgacha chegaraning qariyb 85 foizi bahsli bo‘lib kelgan. O‘zbekiston Prezidenti tashabbusi bilan bir qator o‘zaro yon berishlar natijasida mojaro to‘liq hal qilindi. 2022 yil noyabr oyida Bosh vazir Abdulla Alipov Gobasoy daryosi boʻylab transchegaraviy suv xavfsizligini taʼminlash, Qirgʻiziston hududi bilan oʻralgan Oʻzbekiston anklavi Soʻk viloyati aholisi uchun soddalashtirilgan tranzit yoʻlagi tashkil etish boʻyicha muhim tafsilotlarni yakunladi. Jarayon 2023-yilning yanvarida Bishkekda yakuniga yetdi va Prezident Shavkat Mirziyoyev va Qirg‘iziston Prezidenti Sadir Japarov o‘rtasida ratifikatsiya qilingan chegara shartnomasini rasman almashishdi.
Xuddi shunday diplomatik yutuq Qirg‘iziston va Tojikiston o‘rtasida ham amalga oshirildi. Chegara hududidagi o’nlab bahsli hududlarda mahalliylashtirilgan qurolli to’qnashuvlar tez-tez sodir bo’ldi. Prezident Japarov yaqinda bergan intervyusida Prezident Mirziyoyev Qirg‘iziston va Tojikiston rahbarlarini muzokaralar stoliga o‘tkazishda hal qiluvchi vositachi rol o‘ynaganini aniq e’tirof etdi va uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlash uchun har ikki tomonga zarur murosaga kelishni maslahat berdi.
Ushbu maslahatlashuvlardan so’ng davlat rahbarlari chegaralarni aniqladilar. 2025-yil 13-mart kuni Qirg‘iziston va Tojikiston prezidentlari keng qamrovli chegara shartnomasini imzoladilar. 1006,84 kilometr umumiy chegaraning 486,94 kilometri so‘nggi uch yillik maslahatlashuvlar davomida muvaffaqiyatli xaritalash va kelishib olindi va bu jarayon samarali yakunlandi.
2025-yil 31-mart kuni Xo‘jand shahrida bo‘lib o‘tgan oliy darajadagi uchrashuv chog‘ida uch davlat o‘rtasidagi diplomatik jarayon yakunlandi. Prezident Shavkat Mirziyoyev, Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon va Qirg‘iziston Prezidenti Sadir Japarov O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikiston chegaralarining aniq uch nuqtasini qonuniy ravishda belgilovchi Uch tomonlama shartnomani imzoladilar. Muzokaralar muvaffaqiyatli yakunlanganidan so‘ng, uch davlat rahbarlari mintaqaviy integratsiyaning yangi davrini boshlab bergan uch mamlakatning geografik tutashgan joyida o‘rnatilgan ramziy Do‘stlik monumentini amalda ochdi.