Dunyodan
Bi-bi-si bostirilishida halok bo’lgan namoyishchilarning oila a’zolaridan xabar oladi
Sara Namju va Roja Asadi BBC Fors
foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent
Namoyishchilar 8-yanvar kuni Tehrondagi Koshoniydan o‘tishdi.
Ogohlantirish: Ushbu maqolada o’lim va jarohatlarning grafik tasvirlari mavjud
8-yanvar kuni Tehrondagi norozilik namoyishida qatnashib, uyiga qaytayotgan Rizo rafiqasi Maryamni himoya qilish uchun qo‘ltiqlab oldi. “To’satdan qo’llarim yengillashganini his qildim. Qo’llarimda faqat uning ko’ylagi bor edi”, dedi u keyinchalik BBC Forscha bilan suhbatlashgan oilasiga. Mariam o’lik otib o’ldi va o’q qayerdan kelganini bilmas edi.
Rizo bir yarim soat Maryamning jasadini ko‘tarishda davom etdi. Charchaganidan xiyobonga o‘tirdi. Birozdan so‘ng yaqin atrofdagi uyning eshigi ochildi. O‘sha yerda yashovchi odamlar ularni garajga olib borib, oq choyshab olib kelib, unga Mariamning jasadini o‘rashdi.
Namoyishga ketishidan bir necha kun oldin Mariam 7 va 14 yoshli bolalari bilan o‘z mamlakatida sodir bo‘layotgan voqealar haqida gapirib berdi. “Ba’zida ota-onalar norozilik namoyishlariga boradilar va hech qachon qaytib kelmaydilar”, deydi u. — Mening ham, sizning ham qoningiz hech kimnikidan qimmatroq emas.
Rizo va Mariamning ismlari xavfsizlik nuqtai nazaridan o‘zgartirilgan.
Eron Islom Respublikasi, WANA orqali, Reuters orqali
Eron davlat televideniyesi yonib ketgan avtobusni ko‘rsatib, 10 yanvar kuni Tehronda suratga olinganini da’vo qildi.
Mariam uyiga qaytishi kerak bo’lgan minglab namoyishchilardan biri, ammo qaytmadi, chunki rasmiylar namoyishlarning tez tarqalishiga Eron bo’ylab halokatli bostirish bilan javob berdi.
AQShda joylashgan Eron Inson huquqlari himoyachilari axborot agentligi (HRANA) so’nggi uch hafta ichida kamida 2400 namoyishchi, jumladan 12 bola o’ldirilganini tasdiqlashi mumkinligini aytdi.
Payshanba oqshomida Eron rasmiylari tomonidan joriy etilgan deyarli Internetning to’xtatilishi davom etmoqda, bu esa yaqin kunlarda o’sishi kutilayotgan qurbonlar sonini aniqlashni juda qiyinlashtirmoqda.
Inson huquqlari guruhlari mamlakatga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkoniga ega emas va BBC boshqa xalqaro axborot tashkilotlari kabi joylarda xabar bera olmaydi.
Eron hukumati qurbonlar soni haqida ma’lumot bermadi, biroq mahalliy OAV 100 nafar xavfsizlik xodimi halok bo’lgani va ular “to’polonchilar va terrorchilar” deb atagan namoyishchilar turli shaharlarda o’nlab masjid va banklarni yoqib yuborganini xabar qildi.
foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent
8 yanvar, Kashay, Tehron
29 dekabr kuni Eron valyutasining dollarga nisbatan narxi keskin tushib ketganidan keyin poytaxt Tehronda namoyishlar boshlandi. Namoyishlar o‘nlab boshqa shahar va shaharlarga tarqalgach, ular Eron ulamolariga qarshi chiqishdi.
Xavfsizlik kuchlari ko‘p o‘tmay zo‘ravonlik bilan bostirishni boshladi, zo‘ravonliklarning 11-kuni, 7-yanvarga qadar kamida 34 namoyishchi halok bo‘lgani xabar qilindi. Ammo eng qonli bosim o‘tgan payshanba va juma kunlari bo‘lgan ko‘rinadi, o‘shanda mamlakat bo‘ylab minglab odamlar Oliy rahbar Xomanaiy hukmronligini tugatishni talab qilib ko‘chalarga chiqqan.
BBC Fors Eron ichidan o’nlab akkauntlarni oldi. Guvohlarning ta’kidlashicha, ular potentsial halokatga qaramay ochiq qolishgan va namoyishchilarga nisbatan zo’ravonlik haqida dunyoga xabar berishni xohlashgan.
foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent
8 yanvar kuni Najaf-Oboddagi Xose Elmier diniy majmuasi oldidagi namoyish.
“Mahallamizdan qon hidi keladi. Ular juda ko’p odamni o’ldirishdi”, dedi bir kishi BBC Forsga. Boshqa bir rasmiy xavfsizlik kuchlari “asosan bosh va yuzga o’q uzganini” eslatdi.
Namoyishlar barcha 31 shtatga tarqaldi. Ma’lumotlarning kirib kelishi aniq ko’rsatib turibdiki, kichik shahar va shaharlardagi qotilliklar ko’lami katta shaharlardagi kabi jiddiy.
Solena Gorgun juma kuni shimoldagi 50 ming aholi istiqomat qiluvchi Tonekabon shahrida o’ldirilgan. 18 yoshli universitet talabasi xavfsizlik kuchlari pistirmasidan qochib ketayotib, “yuragiga o’q uzgan”, deydi uning oilasi.
Solena Gorgun oilasi
Sorena Gorgun oilasining aytishicha, 18 yoshli kollej talabasi Tonekabonda xavfsizlik kuchlaridan qochib ketayotib, yuragiga o‘q otgan.
Sorena singari, o’ldirilgan boshqa namoyishchilarning aksariyati yosh va orzularga to’la edi. Milanda chet elda o‘qishni orzu qilgan 23 yoshli moda dizayneri talabasi Robina Aminian payshanba kuni Tehronda otib o‘ldirilgan.
Robinaning onasi Robinaning jasadini Tehrondan olib ketish uchun G‘arbiy Kirmonshohdagi uyidan olti soatcha yo‘l oldi. Uyga ketayotib, u sevgan qizini bag’riga oldi. Ammo u kelishi bilan xavfsizlik kuchlari uning jasadini shahar tashqarisidagi tanho qabristonga dafn etishga majbur qilishgan. Boshqa oila a’zolari yoki do’stlari yo’q edi.
Halok bo‘lganlarning hammasi ham namoyishchilar emas edi. Kermonshohlik 24 yoshli hamshira Navid Solehiy payshanba kuni ishdan chiqqanidan keyin bir necha marta otib tashlangan.
Ko‘plab namoyishchilarning jasadlari Tehrondagi Xalizak sud-tibbiyot markaziga yuborildi.
U yerdagi manzara shunchalik dahshatli ediki, asl ismini aytishni istamagan Sahanand qo‘shni davlatlardagi mobil ma’lumotlar tarmoqlari yordamida video tasvirlarni uzatish uchun chegara hududiga qariyb 1000 kilometr yo‘l bosib o‘tishga qaror qildi. Sahanand shanba kuni yerda yotgan 2000 dan ortiq jasadni ko‘rganini aytdi.
Yana Bi-bi-si buni tasdiqlashga imkoni yo’q. Ammo janob Kalizak tomonidan e’lon qilingan ikkita yangi videoda BBC Verify va BBC Forsian birida kamida 186, ikkinchisida kamida 178 jasadni hisoblagan. Bunga ishonch hosil qilishning iloji yo’q, chunki ikkita videoda bir xil tananing qismlari ko’rsatilgan, ammo haqiqiy raqam ko’proq bo’lishi mumkin.
foydalanuvchi tomonidan yaratilgan kontent
8 yanvar, Kashay, Tehron
Ismini oshkor qilmaslik sharti bilan gapirgan bir yosh ayol BBC Forsga o‘tgan haftadagi voqealarni “urush kabi” deya ta’rifladi. Namoyishchilar “har qachongidan ham birdam” bo’lib qolishdi, biroq unga chidash juda og’ir edi va boshqa ko’plar singari u bu hafta hukumat qatl va ta’qiblarning yangi to’lqinini boshlashidan qo’rqib, mamlakatni tark etdi.
“Men hali ham Eronda bo’lganlar bilan nima bo’lishidan qo’rqaman”, deya qo’shimcha qildi u.
Farzad Seifikaran va Hasan Solxjou tomonidan qo’shimcha hisobot
Dunyodan
Isroil Eron Xavfsizlik kengashi kotibi o’ldirilganini da’vo qilmoqda
Mamlakat Milliy xavfsizlik oliy kengashi kotibi Ali Larijoniy Isroilning Eron hududiga so‘nggi hujumlarida asosiy nishonlardan biri ekani aytiladi. Bu haqda xalqaro va Isroil matbuoti xabardor manbalarga tayangan holda xabar tarqatdi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, zarba Larijoniy kelgani aytilayotgan maxfiy xonadonga berilgan. Ba’zi ma’lumotlarga ko’ra, u o’g’li bilan birga bo’lgan. Hozircha uning vafot etgani yoki tirik qolgani rasman tasdiqlanmagan.
Ammo Isroil xavfsizlik tizimiga yaqin manbalarning aytishicha, uning hujumdan omon qolish ehtimoli juda past.
Ali Larijoniy Eron siyosiy tizimidagi asosiy shaxslardan biridir. U Milliy xavfsizlik oliy kengashi kotibi va Eron yadro dasturining “meʼmori” sanaladi. 2000-yillarda u AQSh bilan yadroviy muzokaralarga rahbarlik qilgan va keyingi yillarda Eron va Xitoyni yaqinlashtirishda muhim rol oʻynagan.
U, shuningdek, marhum oliy yetakchi Ali Xomanaiyning yaqin yordamchisi bo‘lgan va ichki noroziliklarni bostirish va urushga tayyorgarlik ko‘rishda ishtirok etgani aytiladi.
Eslatib o‘tamiz, Eron tomoni Larijoniy taqdiri haqidagi xabarga munosabat bildirmagan.
Dunyodan
Dunyoning eng boy ayollari pullarini qanday taqsimlaydilar?
2019-yilda Jeff Bezos bilan ajrashganidan so‘ng, Makkenzi Skott Amazon’ning 38 milliard dollarlik aksiyasi bilan dunyodagi eng badavlat ayollardan biriga aylandi. O’sha paytda ko’pchilik uchta an’anaviy stsenariydan birini kutgan edi: yo u hashamatli hayotga sho’ng’iydi, o’zining media imperiyasini quradi yoki binolarga o’z nomi yozilgan ulkan xayriya jamg’armasini tashkil qiladi.
Ammo Skott hech bir yo’lni tanlamadi. U xayriya olamining barcha yozilmagan qoidalarini buzdi.
– Pulim tugamaguncha sen bilan baham ko‘raman.
Skott o’z boyligini shu qadar tez tarqata boshladiki, hatto mutaxassislar ham hayratda qolishdi. U Uorren Baffet va Bill Geyts tomonidan asos solingan “Giving Pledge” tashabbusiga qo’shildi va hayoti davomida boyligining kamida yarmini berishga va’da berdi. “Menda nomutanosib miqdorda pul bor va uni yo‘qolguncha baham ko‘raman”, deb yozadi u ochiq xatida.
An’anaviy fondlardan farqli o’laroq, uning strategiyasi byurokratiya va nazoratni bartaraf etishdan iborat. Hech qanday hisobot majburiyatlari yoki shartlar qo’yilmaydi va bu haqda yangiliklarda xabar berilmaydi. Ushbu mablag’lar muhtojlarga asta-sekin yetib boradi va ko’pincha ma’lum tashkilotlar uchun tarixdagi eng katta xayriya hisoblanadi.
Raqobatbardosh arizalar, grant qoʻmitalari va KPI oʻrniga biz zaif guruhlarga, taʼlim tashabbuslariga, irqiy va gender tengsizlikka qarshi kurashuvchi tadqiqotchilar va tashkilotlarga toʻgʻridan-toʻgʻri moliyalashtirishga tayanamiz va blogimizda kimni va nima uchun moliyalashtirganimiz haqida qisqacha roʻyxatni eʼlon qilamiz.
Skottning kichik jamoasi xuddi detektivlar kabi ishlaydi. Ular zo’rg’a tirikchilik qilayotgan, lekin o’z jamoalari uchun muhim ishlarni amalga oshirayotgan tashkilotlarni izlaydilar. Bankrotlik yoqasida turgan oziq-ovqat banklari, eskirgan uskunalarda ishlaydigan qishloq kasalxonalari, qamoqdan ozod etilganlarni qo‘llab-quvvatlovchi kichik ijtimoiy loyihalar shular jumlasidandir.
Ushbu tashkilotlarga “Biz sizning ishingizga ishonamiz va sizni qo’llab-quvvatlamoqchimiz” degan elektron pochta xabarini oladi. Shunda millionlab dollarlar so’zsiz oqib keladi.
Bu saxiylikning natijalari hayratlanarli. Detroyt bolalar kasalxonasi psixologlar xodimlarini ikki baravar ko’paytirdi, tubjoy amerikalik ta’lim muassasalari tarixdagi eng katta mablag’ni oldi va oiladagi zo’ravonlik boshpanalari pandemiya davrida o’z imkoniyatlarini kengaytirdi.
Bir yil ichida u 500 ga yaqin tashkilotga 6 milliard dollarga yaqin pul o‘tkazdi. Ammo paradoks shundaki, u pulni qanchalik tez taqsimlamasin, Amazon aksiyalari narxi oshgani sayin uning sof qiymati o‘sishda davom etdi. Bu xuddi chelak bilan okeanni bo’shatishga urinishdek edi.
Makkenzi Skott o’nlab milliard dollarlik xayriyalarga qaramay, Forbes ma’lumotlariga ko’ra, dunyodagi eng boy odamlardan biri bo’lib qolmoqda. U jamg‘armani boshqarmasa ham, biron bir ommaviy tadbirlarni o‘tkazmasa ham, zamonaviy xayriya ishlari qanday ishlashi haqidagi tasavvurni o‘zgartirishga muvaffaq bo‘ldi. Boshqa milliarderlar raketa uchirish, koinotni zabt etish va o‘zlariga haykal yasash bilan band bo‘lsa-da, Makkenzi Skott o‘z boyligingizni ko‘zbo‘yamachiliksiz tarqatish mumkinligini isbotladi. Uning yondashuvi nafaqat xayriya, balki insoniyatga yuksak ishonch namunasidir. Skottning saxiyligi tufayli minglab odamlarning hayoti yaxshilanmoqda, ularning aksariyati bu baxtning ortida kim turganini ham bilmaydi. Axir, chin saxiylik shovqinni yoqtirmaydi.
Dunyodan
Qozog’iston yangi konstitutsiyani qabul qildi
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Tokayev yangi konstitutsiyani imzoladi. Shuningdek, yangi Asosiy qonunni amalga oshirishga qaratilgan yana bir Farmon tasdiqlandi.
Yangi konstitutsiya 2026-yil 15-martda boʻlib oʻtgan referendum natijalariga koʻra qabul qilingan.Ovoz berishda qatnashganlarning 86,7 foizi yangi konstitutsiyani qoʻllab-quvvatlagan, natijada saylovchilarning 75,3 foizi ishtirok etgan.
Bugun, har yili 15-mart Qozog‘istonda Konstitutsiya kuni sifatida nishonlanadi.
Prezident Tokayevning aytishicha, Asosiy qonunni yangilash g‘oyasi ikki yil avval paydo bo‘lgan va keng qamrovli umumxalq muhokamasidan so‘ng ishlab chiqilgan.
Yangi konstitutsiya 2026-yil 1-iyuldan kuchga kiradi.
Eslatib oʻtamiz, avvalroq Oʻzbekiston Prezidenti Qosim-Jomart Toqayev Konstitutsiya loyihasi boʻyicha referendum muvaffaqiyatli oʻtgani bilan samimiy tabriklagandi.
Dunyodan
Eron elchisi: “Oliy rahbar Rossiyada emas”
Eronning Moskvadagi elchisi Kazem Jaloli yangi oliy yetakchi Mujtabo Xameneiyning Rossiyada davolanayotgani haqidagi xabarlarni rad etdi.
Uning aytishicha, ma’lumotlar “psixologik urush”ning bir qismidir. Diplomatning aytishicha, Eron rahbarlari yashirinmayapti va oʻz xalqi bilan.
Avvalroq Quvaytning al-Jalida gazetasi Xamanaiy jarohatlangani va davolanish uchun Moskvaga olib ketilgani haqida xabar bergan edi. Kreml bu ma’lumotga izoh berishdan bosh tortdi.
Ayni paytda Mujtabo Homanai 8-mart kuni lavozimga kirishganidan beri omma oldida ko‘rinmadi. 12-mart kuni birinchi nutqi davlat televideniyesi orqali o‘qib eshittirildi.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arakchi avvalroq Xamanaiyning sog‘lig‘i yaxshi va mamlakatdagi vaziyat to‘liq nazorat ostida ekanini aytgan edi.
Dunyodan
Pentagon Eron urushi paytida jurnalistlarga bo’lgan munosabatni o’zgartirdi
Pentagon avvalgi mojarolar va Eron bilan urush davrida ommaviy axborot vositalari bilan yozishmalarning ochiqroq shakllaridan voz kechdi.
AFP ma’lumotlariga ko’ra, hozirgi yondashuv ritorika bilan to’la, lekin tezlik va tafsilotlardan mahrum va asosiy ommaviy axborot vositalariga kuchli qarshilik mavjud.
Ushbu nashr Iroq va Afg‘onistondagi urushlar paytida jurnalistlar deyarli har kuni brifinglarda qatnashish va ayrim hollarda harbiy xizmatni o‘tash imkoniyatiga ega bo‘lganini eslatib o‘tadi. AQSh armiyasining sobiq polkovnigi, jamoat ishlarida 20 yillik tajribaga ega Stiv Uorren AFPga bergan intervyusida Pentagon hozirda “avvalgiga qaraganda kamroq va qisqaroq ma’lumot” taqdim etishini taxmin qildi.
Agentlikning ta’kidlashicha, ko’plab muhim savollar, jumladan, Erondagi boshlang’ich maktabga qilingan hujum uchun Qo’shma Shtatlar javobgarmi yoki urushdan keyingi rejalari nimadan iboratligi kabi masalalar hal etilmagan. Shu bilan birga, Reuters xabariga ko‘ra, Pentagon Minobu shahridagi maktabga uyushtirilgan hujum bo‘yicha tergovni davom ettirgan.
AFP soʻroviga javoban Pentagon soʻzlovchisi Kingsli Uilson OAV “tan olishni xohlaydimi yoki yoʻqmi, juda koʻp maʼlumotlarga ega boʻlmoqda”, dedi. 2025 yil dekabr oyida bo’lib o’tgan matbuot anjumanida Uilson an’anaviy ommaviy axborot vositalarini ham tanqid qildi va Pentagon matbuot korpusini isloh qilishni omma oldida himoya qildi.
So‘nggi kunlarda Pentagonning OAV qoidalariga nisbatan tanqidlar kuchaygan. Guardian nashriga ko‘ra, idora an’anaviy jurnalistlarning tashrifini kamaytirib, ayrim matbuot anjumanlarida rivojlanayotgan va hukumatparast OAV vakillariga ko‘proq joy ajratgan.
-
Jamiyat5 days ago
Raqamli texnologiyalar vazirining birinchi o‘rinbosari Olimjon Umarov lavozimidan ozod etildi
-
Dunyodan5 days ago
Prezident Tramp yashirishga uringan Eronga qarshi urush sababi ma’lum bo’ldi
-
Jamiyat5 days agoadolat izlagan dehqonning 7 yillik sarguzashtlari
-
Iqtisodiyot2 days ago«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?
-
Sport4 days agoFutbol bo‘yicha O‘zbekiston ayollar terma jamoasi Osiyo kubogi chorak finalida yirik hisobda mag‘lub bo‘ldi
-
Turk dunyosi3 days agoTurkiyaning Baykal K2 bir tomonlama hujumga uchragan uchuvchisiz samolyotining toʻda harakatini sinovdan oʻtkazdi
-
Dunyodan4 days ago
Iroq g‘arbida AQShning yonilg‘i quyuvchi samolyoti urib tushirildi
-
Jamiyat4 days agoorzularni umringiz evaziga sotib olasiz / 5 daqiqa
