O‘zbekistonda ekologik ta’lim, ilm-fan va targ‘ibotni jadallashtirish maqsadida Prezident qarori qabul qilindi. Hujjat «Eko-madaniyat» umummilliy loyihasi doirasida amalga oshiriladi.

Qarorga ko‘ra, 2026–2027-yillar davomida respublika hududlarida jami 14 ta «yashil» texnikum faoliyati yo‘lga qo‘yiladi. Ularda ekologik sohalar uchun o‘rta bo‘g‘in kadrlarini tayyorlash tizimi joriy etiladi.

Shu bilan birga, 2030-yilgacha ushbu ta’lim muassasalarida 10 ming nafar mutaxassis tayyorlash rejalashtirilgan. 2026–2028-yillarda ekologiya va iqlim o‘zgarishi sohasida ilmiy daraja olgan mutaxassislar sonini 150 nafarga yetkazish vazifasi belgilandi. Bu ilm-fan salohiyatini oshirishga xizmat qiladi.

2026/2027-o‘quv yilidan ayrim ta’lim muassasalari «yashil» texnikumlar sifatida qayta tashkil etiladi. Ularda hududning ekologik va iqtisodiy xususiyatlaridan kelib chiqib, kadrlar tayyorlanadi.

«Yashil» texnikumlarning moddiy-texnika bazasini mustahkamlashga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu maqsadda ular maxsus universitet bilan hamkorlikda ishlaydi.

Jumladan, texnikumlar Kasbiy ta’lim agentligi bilan kelishuv asosida Markaziy Osiyo atrof-muhit va iqlim o‘zgarishini o‘rganish universitetiga biriktiriladi.

Source link

AQShga amalga oshirilgan xizmat safari doirasida Raqamli texnologiyalar vaziri Sherzod Shermatov Kanadaning «Netsweeper» kompaniyasi bosh texnik direktori Lu Erdeli bilan uchrashuv o‘tkazdi. Unda internet makonida xavfsizlikni kuchaytirish masalalari muhokama qilindi.

Muloqot chog‘ida O‘zbekistonda zararli onlayn kontentni cheklash va ayniqsa bolalar hamda yoshlarni himoya qilishga qaratilgan yechimlarni joriy etish masalasiga alohida e’tibor qaratildi.

Jumladan, maktablar va oliy ta’lim muassasalarida kontentni filtrlash tizimlarini bosqichma-bosqich joriy etish, sun’iy intellekt asosida axborotni tasniflash va xavfli kontentni erta aniqlash imkoniyatlari ko‘rib chiqildi.

Uchrashuvda telekommunikatsiya operatorlari uchun tarmoq darajasida kontentni boshqarish bo‘yicha texnik yechimlar ham muhokama qilindi. Bu orqali internet makonida xavfsizlikni ta’minlash va zararli axborot tarqalishining oldini olish ko‘zda tutilmoqda.

Shuningdek, amaldagi qonunchilik talablariga muvofiqlikni ta’minlash va foydalanuvchilar manfaatlarini himoya qilish masalalari yuzasidan fikr almashildi.

Tomonlar tizimlarning shaffof ishlashi, xalqaro xavfsizlik standartlariga mosligi va ularni joriy etishda tashkilotlar o‘rtasida samarali hamkorlikni ta’minlash muhimligini ta’kidladi.

Muzokaralarda raqamli savodxonlikni oshirish va kibermadaniyatni rivojlantirish yo‘nalishlari ham ko‘rib chiqildi. Ayniqsa, yoshlar o‘rtasida onlayn xavfsizlik madaniyatini shakllantirish muhim vazifa sifatida qayd etildi.

Shu maqsadda amaliy treninglar va ta’lim dasturlarini tashkil etish, internetdan mas’uliyatli foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha qo‘shma tashabbuslarni amalga oshirish rejalari muhokama qilindi.

Source link

Hind kinosi tarixida shunday aktrisalar borki, ular ekranda bir necha daqiqa ko‘rinsa ham, tomoshabin qalbida chuqur iz qoldiradi. Shu kabi noyob iste’dod sohiblaridan biri – “Zita va Gita” filmidagi yovuz kennoyi obrazi bilan mashhur bo‘lgan Manorama edi.

Haqiqiy ismi – Erin Isaak Daniyel. Ammo millionlab muxlislar uni faqat bitta nom – Manorama orqali taniydi.

Manorama 1926 yil 16 avgustda Lahorda dunyoga kelgan. Uning otasi irlandiyalik, onasi hindistonlik edi. Bolaligi oson kechmadi – moddiy qiyinchiliklar, hayot sinovlari uni erta ulg‘aytirdi.

Bo‘lajak aktrisa yoshligidanoq san’atga, ayniqsa sahnaga qiziqdi. Bu qiziqish uni kino olamiga olib kirdi. O‘sha paytlari Bollivudda o‘z o‘rnini topish oson emasdi, ammo Manorama tinimsiz mehnati va o‘ziga xos iste’dodi bilan bu yo‘lni bosib o‘tdi. Keyin esa klassik Bollivud davrining eng yorqin ikkinchi plandagi aktrisalaridan biriga aylandi.

Manoramaning obrazlari oddiy bo‘lmagan. U qattiqqo‘l qaynona, ayyor va makkor ayol, bir vaqtning o‘zida kulgili va qo‘rqinchli qahramon rolini o‘ynar edi. Aktrisaning mimikasi, ovozi va harakatlari shu qadar kuchli ediki, hatto kichik roli ham tomoshabin yodida qolardi.

1972 yilda ekranga chiqqan «Zita va Gita» filmi Manoramaga haqiqiy shuhrat olib keldi. Aktrisa unda zolim, ochko‘z va shafqatsiz kennoyi – Kaushaliya rolini ijro etdi. Mazkur obraz tomoshabinni g‘azablantirdi va bir vaqtning o‘zida kuldirdi, shu asnoda uni kino tarixida qoldirdi. Manorama bu roli orqali «negativ komediya ustasi» sifatida tanildi.

Ekranda qattiqqo‘l va qo‘rqinchli ko‘ringan bu ayolning shaxsiy hayoti ancha og‘ir kechgan. U turmush qurgan, ammo oilaviy baxtga erisha olmagandi. Umr yo‘ldoshi bilan munosabatlari murakkab kechdi. Keyinchalik eri vafot etgach, bu Manorama uchun katta ruhiy zarba bo‘ldi.     

Ammo Manoramaning eng katta dardi qizining bedarak yo‘qolishi hisoblanadi. Rita Axtar uning eng aziz insoni, nuridiydasi bo‘lib, sirli ravishda yo‘qolgan edi. Onaizor qizini yillar davomida kutdi, izladi, umid qildi… ammo bu umid-ilinj hech qachon ro‘yobga chiqmadi. Qizidan ayriliq dardi aktrisa qalbida umrining oxirigacha qoldi.

Manoramaning yoshi o‘tgan sari kinoga takliflar kamaydi. Daromad yo‘qoldi.

Bir vaqtlar millionlar olqishlagan aktrisa moddiy qiyinchilikka duchor bo‘ldi, hatto uyidan ayrildi. Ayrim ma’lumotlarga ko‘ra, Manorama ko‘chada yashashgacha borgan. Bu holat uning shonli o‘tmishi bilan keskin zid edi.

Hayotining oxirida Manorama bir necha loyihada ishtirok etib, ozgina bo‘lsa-da moliyaviy barqarorlikka erishdi. U kichikroq uy sotib oldi va tinchroq hayot kechirishga harakat qildi.

Manorama 81 yoshida insult tufayli vafot etdi. Eng alamlisi shundaki, uning dafn marosimida juda kam odam qatnashdi. Manorama deyarli unutilgan holda hayotdan ko‘z yumgan edi. Bir paytlar ekranni «zabt etgan» aktrisa hayot sahnasini jimgina tark etdi. U ekranda zolim kennoyi edi. Hayotda esa mehrga muhtoj, qalbi yaralangan inson bo‘lib vafot etdi.

Akbar Fathullayev

Source link

Odob



Source link

Insult miya qon aylanishining keskin buzilishi – dunyo bo‘yicha eng xavfli kasalliklardan biri hisoblanadi. World Health Organization ma’lumotlariga ko‘ra, insult nogironlik va o‘limning asosiy sabablaridan biridir. Quyida jahon olimlari va yirik tibbiy tadqiqotlar asosida tasdiqlangan insult va uning oldini olish bo‘yicha eng muhim ilmiy ma’lumotlar keltirilgan…

Insult shunchaki kasallik emas, balki butun organizm faoliyatiga jiddiy ta’sir qiluvchi holatdir. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu kasallik dunyo bo‘yicha har yili millionlab odamlarning hayotiga ta’sir qiladi.

 Yuqori qon bosimi – «jim qotil»

American Heart Association va European Society of Cardiology tadqiqotlariga ko‘ra, insult holatlarining 50 foizdan ortig‘i gipertoniya bilan bog‘liq. Buning oldini olish uchun qon bosimini 120/80 atrofida ushlash kerak bo‘ladi.  Tuz iste’molini kunlik 5 grammdan oshirmang.

Chekish – qon tomirlarini «ichidan yemiruvchi» omil

Genters for Disease Control and Prevention xulosalarida ayilishicha, chekish qonni quyuqlashtiradi va tomirlarni torttiradi. Chekishni tashlagandan keyin 2–5 yil ichida insult xavfi keskin kamayadi.

Qandli diabet – «sukutdagi xavf»

International Diabetes Federation: «Diabet insult xavfini 1,5–2 barobarga oshiradi». Shunday ekan, qondagi glyukozani nazorat qilish, kam uglevodli ratsionga rioya etish kerak.

Noto‘g‘ri ovqatlanish – asosiy sabablardan biri

Harvard Medical School tadqiqotlariga muvofiq, «Mediterranean diet» (zaytun yog‘i, baliq, sabzavot) insult xavfini 30–40 foiz kamaytiradi.

Jismoniy harakat – tabiiy dori

World Stroke Organization xulosasiga asosan, haftada 150 daqiqa faollik insult xavfini sezilarli ravishda kamaytirar ekan.

Ortiqcha vazn va semizlik

Mayo Clinic: BMI yuqori bo‘lgan odamlarda insult xavfi ancha yuqori bo‘ladi.

Vaznni 5–10% ga tushirish ham xavfni kamaytiradi.

Xolesterin va ateroskleroz

LDL xolesterin tomirlarni to‘sib, ishemik insultga olib keladi.

Yurak ritmi buzilishi (ayniqsa, fibrillyasiya), aritmiya qon ivishini keltirib chiqaradi va miyaga tromb ketishi mumkin.

Yurak noto‘g‘ri urganda, qon to‘liq aylanmaydi va «tiqilib» qoladi. Bu yerda tromb (qon ivig‘i) hosil bo‘lib, keyin miyaga borib, tomirni to‘sib qo‘yadi.

AFib bilan og‘rigan har 4 nafar insondan biri hayoti davomida insultga duch kelishi mumkin. Yilda kamida 1 marta EKG tekshiruvi o‘tkazib turish lozim. Yurak urishida notekislik bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat. Qonni suyultiruvchi dorilar iste’mol qilgan ma’qul (faqat shifokor nazoratida).

55 yoshli erkak o‘zini yaxshi his qilardi. Faqat ba’zan yuragi «titrab» ketardi. U buni oddiy charchoq deb o‘yladi. Bir kuni ertalab esa gapira olmay qoldi… Diagnoz: insult. Sababi: aniqlanmagan atrial fibrillyasiya.

Stress va ruhiy bosim

Ilmiy tadqiqotlar (National Institutes of Health) qayd etishicha, uzoq stress gormonal o‘zgarishlar orqali insult xavfini oshiradi.

Bir ayol doimiy ish bosimi, ro‘zg‘or tashvishlari bilan yashardi. «Hammasi yaxshi» deb yurardi. Bir kuni esa boshi qattiq og‘rib, ko‘zi qorong‘ilashdi…

Ikki kundan keyin unga insult tashxisi qo‘yildi. Shifokorlar sabab sifatida kuchli stressni ko‘rsatishdi.

Uyquning ahamiyati

6 soatdan kam yoki 9 soatdan ortiq uyqu – xavfli omillardan biri. Zero, uyqu vaqtida miya «tozalanadi», qon bosimi me’yorlashadi. Agar uyqu yetishmasa, organizm tiklanmaydi.

Genetik omillar

Agar ota-onada insult bo‘lgan bo‘lsa, xavf yuqori. Ammo bunga ruhan ishonish ham yaxshi natijaga olib kelmaydi.

Bir yigitning otasi insultdan vafot etgan. O‘g‘il «menda ham shunday bo‘ladi» demadi, qabul qilmadi. U sport bilan shug‘ullandi, ovqatlanish tarzini o‘zgartirdi. Hozir 50 yoshida ham sog‘lom – shifokorlar bu yigitni «eng yaxshi profilaktika namunasi» deb ataydilar.

Insultning erta belgilari

Yuz qiyshayishi, qo‘l kuchsizligi, nutq buzilishi kuzatilganda darhol tez yordam chaqirish lozim. Agar 3–4,5 soat ichida yordam ko‘rsatilsa, miyani saqlab qolish imkoni yuqori.

Insultning oldini olish uchun nimalarga ahamiyat berish kerak?

Kunlik nazorat juda muhim. Qon bosimini haftasiga kamida 2–3 marta o‘lchash, qand va xolesterin tahlillarini tekshirib turish lozim.

Sabzavot, meva, baliq miya uchun juda foydal mahsulotlardir.  Qovurilgan ovqatdan voz kechish, kuniga 8–10 ming qadam yoki 30 daqiqa tez yurish, yomon odatlardan voz kechish, chekishni to‘liq to‘xtatish, tabiat qo‘ynida sayr yurak sog‘lomligi uchun eng muhim amallardir.

Source link