Jamiyat
Aholini ro‘yxatga olish — u nima va bizga qanday naf keltiradi?
O‘zbekistonda 2026 yil 15 yanvardan 28 fevralgacha aholi va qishloq xo‘jaligini ro‘yxatga olish tadbiri o‘tkaziladi. Bu qanday jarayon va u bizga nima uchun kerak? Xabar.uz ahborot tahliliy portali ushbu tadbirga atroflicha to‘xtalib o‘tadi.
Maqsad
Ro‘yxatga olish jarayoni aholining yoshi, jinsi, oilaviy holati, ta’lim darajasi, migratsiya jarayonlari, ish bilan bandligi va daromad manbalari haqida yagona ma’lumotlar bazasi shakllanishiga yordam beradi. Bu orqali yurtimizda demografik, ijtimoiy va iqtisodiy ko‘rsatkichlar aniqlab olinadi. Shu tariqa qaysi hududda yangi maktab va poliklinikalar qurish kerakligidan tortib, ijtimoiy muhofaza, qishloq xo‘jaligida yerdan foydalanish, chorvachilik va parrandachilik ko‘rsatkichlarigacha ma’lum bo‘ladi.
Qayta ro‘yxatga olish birinchi navbatda qayerda yangi turar joy maskanlari, yo‘l va ko‘prik qurish kerakligini aniqlash imkonini beradi. Faqat aniq ma’lumotlar asosidagina budjet mablag‘larini to‘g‘ri yo‘naltirish mumkin.
Ijtimoiy muhofaza
Qayta ro‘yxatga olish ijtimoiy muhofaza loyihalarini samaraliroq yo‘lga qo‘yish imkonini beradi. O‘zbekiston xalqi yaqin vaqtlarda qariyb 40 millionga yetishi kutilmoqda, tabiiy aholi soni tobora ortib borishi asnosida ijtimoiy muhofazani kuchaytirish oshirish zarurati ham yuzaga keladi.
Aholining ro‘yxati qayta shakllantirilganda esa:
• Kam ta’minlanganlar, yordamga muhtojlarni o‘z vaqtida aniqlash, ularga nafaqa va imtiyozlarni shakllantirish.
• Ijtimoiy muhofazaga muhtoj qatlamlarni qayta o‘qitish, kasbga yo‘naltirish, yangi o‘quv markazlari, monomarkazlar ochish.
• Aholi o‘rtasidagi turli kasalliklarni aniqlash, tibbiy loyihalarni shakllantirish.
• Pensiya va nafaqalar hajmini belgilash, shakllantirish mumkin bo‘ladi.
Jarayon
Mustaqil O‘zbekistonning 34 yillik tarixi davomida hali biror marta aholini ro‘yxatga olish jarayoni o‘tkazilmagan. Tabiiyki bunday vaqtda turli savollar paydo bo‘lishi turgan gap. Xo‘sh, bu jarayon qanday amalga oshiriladi?
Ro‘yxatga olish ikki usulda bo‘lishi rejalashtirilmoqda. Birinchi usulda, 2026 yilning 15 yanvaridan 31 yanvargacha bo‘lgan muddatda census.stat.uz sayti orqali onlayn ro‘yxatga olish ishlari amalga oshiriladi. Ikkinchi usulda, 4 fevraldan 28 fevralgacha bo‘lgan muddatda maxsus o‘quvdan o‘tgan shaxslar uyma-uy yurib, ro‘yxatga olish ishlarini amalga oshiradilar.
Tabiiyki shu o‘rinda yana bir savol paydo bo‘ladi – aholidan yig‘ib olingan shaxsiy ma’lumotlar tarqalib ketmaydimi? Har holda axborot asrida yashamoqdamiz va deyarli har kuni qandaydir holatlar uchrab turibdi.
Xotiringizni jam qiling, hammasi o‘ylab qo‘yilgan.
Konfidensiallik
Qayta ro‘yxatga olish jarayonida yig‘ilgan barcha ma’lumotlar maxfiy saqlanadi va respondentning roziligisiz oshkor etilmaydi. Ma’lumotlarning sifatliligi aholi faolligi va olingan ma’lumotlar to‘g‘riligiga bog‘liq. Shu sababli har bir xonadon ushbu tadbirda faol ishtirok etishi, ro‘yxatga olish muvaffaqiyatli amalga oshirilishini ta’minlashda ahamiyatli hisoblanadi.
Xalqaro tajriba
Ro‘yxatga olish mustaqil respublikamizda tarixiy voqea ekanini aytib o‘tdik, lekin dunyoning deyarli barcha mamlakatlarida ushbu tadbir muntazam amalga oshirib kelinadi. Bu jarayon Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan ham tavsiya qilinadi.
Aniq misollar bilan keltiradigan bo‘lsak, ro‘yxatga olish ishlari xorij tajribasida bir qator afzalliklarni keltirgan. Germaniyada qaysi hududlarda tug‘ilish kamayib, qay birida oshgani aniqlangan va aholi soni oshishi kutilayotgan joylarda qo‘shimcha maktab va bog‘chalar qurilgan.
Kanadaning Vankuverida esa ro‘yxatga olish natijasida qaysi hududdan shahar markaziga qatnov ko‘p ekani aniqlandi va yangi metro liniyasi qurildi. Aholining o‘rtacha yoshi tobora oshib borayotgan Yaponiyada qayerda yordamga muhtoj qariyalar ko‘p ekani aniqlanib, o‘sha yerda qo‘shimcha ijtimoiy muhofaza ob’yektlari ishga tushirildi.
Bunday misollarni istagancha keltirish mumkin. Ro‘yxatga olish ma’lumotlari «ijtimoiy himoya», «investitsiya», «uy-joy», «sog‘liqni saqlash», «madaniyat», «turizm», «ta’lim», «yo‘l qurilishi va infratuzilma» kabi manzilli dasturlarni to‘g‘ri tayyorlash va amalga oshirish uchun kerak bo‘ladi. Qaysidir hududda biror ijtimoiy ob’yekt qurish kerak bo‘lsa, kerakli tashkilotlar bunday zaruratni o‘n, o‘n besh yil oldin biladi va rejalashtirib qo‘yadi.
Foydalimi? Foydali!
Hukumat
Ishonchli axborot hukumat ishini ham osonlashtiradi, turli darajadagi qisqa va uzoq muddatli dasturlarni belgilash, zarur prognozlarni samarali ishlab chiqish uchun kerak bo‘ladi. Ma’muriy birlik hududida aholi to‘g‘risidagi ma’lumotlar boshqaruv tizimini optimallashtirish, shuningdek, ijtimoiy sohani aniq va samarali foydalanishini ta’minlaydi.
Masalan, budjet xarajatlarini kamaytirish uchun subsidiyalar hajmi ma’lum bir hududda yashovchi aholi soni va tarkibi asosida aniqlanadi.
Inson salohiyati
O‘zbekiston iqtisodi yil o‘tgan sari rivojlanib bormoqda. Mamlakat yalpi ichki mahsuloti so‘nggi 7-8 yilda ikki barobarga oshdi va bugungi kunda jon boshiga qariyb 3,5 ming dollarga yetgan. Har qanday zamonaviy iqtisodiyotning asosiy manbai – inson salohiyati hisoblanadi. Bugungi kundagi asosiy vazifa mana shu salohiyatdan samarali foydalanish va kuchliroq bo‘lishdir.
Buning uchun aholi tarkibi, uning iqtisodiy faolligi, ta’lim darajasi haqida aniq tasavvurga ega bo‘lish shart.
Migrantlar
Ochig‘ini aytish lozim, garchi iqtisodiy omillar o‘sib borayotgani bilan hamon mehnat muhojirlarining ahamiyati dolzarbligicha qolmoqda. Ro‘yxatga olish nafaqat mamlakatda qancha odam borligi, balki qancha hamyurtimiz qaysi mamlakatlarda faoliyat olib borayotgani haqida ham ma’lumot beradi. Bu esa o‘z navbatida ularning muhofazasi uchun olib borilayotgan ishlarni ham muvofiqlashtirish imkonini beradi.
Xorijdagi fuqarolarimizning huquq va erkinliklarini himoya qila olishimiz uchun u yerda qancha yurtdoshimiz borligini bilishimiz kerak.
Hozir nimalar qilinmoqda?
Ro‘yxatga olish tadbiri ancha mas’uliyatli vazifa hisoblanadi va uni yuksak saviyada tashkil etish uchun quyidagi ishlar olib borilmoqda:
• hududlarda o‘quv seminarlari va amaliy mashg‘ulotlar tashkil etilmoqda;
• ro‘yxatga oluvchilar hamda nazoratchilarni tayyorlash ishlari yo‘lga qo‘yilgan;
• ro‘yxatga olish jarayonida elektron planshetlar va maxsus axborot tizimlaridan foydalanish rejalashtirilgan;
• fuqarolarga elektron savolnomalarni to‘ldirish tartibi va jamlangan ma’lumotlarning maxfiyligi yuzasidan tushuntirishlar berilyapti.
Savolnoma jami 71 ta savoldan iborat bo‘lib, shundan 54 tasi aholi, 17 tasi qishloq xo‘jaligiga oid masalalarni qamrab oladi.
Xulosa
Aholini ro‘yxatga olish shunchaki tadbir emas, balki ancha ko‘proq narsani anglatadi. Bu mamlakatning insoniy salohiyati, resurslari, ehtiyojlari va istiqbollarining keng ko‘lamli inventarizatsiyasidir. Aholini ro‘yxatga olish anketasidagi har bir to‘ldirilgan maydon millionlab odamlar hayotiga ta’sir qiladigan kelajak poydevoridir. Har bir fuqaro ro‘yxatga olishda faol ishtirok etishi shart. Unutmang, sizning ishtirokingiz jamiyat va davlat rivojiga kiritiladigan ulkan investitsiyadir.
O‘zbekiston kelajagi o‘z qo‘limizda.
Farg‘ona viloyati va Jizzax viloyatining Sharof Rashidov tumanida elektr ta’minoti korxonalarida faoliyat yurituvchi ikki muhandis xizmat mavqeidan foydalanib, turli masalalarni hal qilib berish evaziga pora talab qilgan vaqtida qo‘lga olindi.
Davlat xavfsizlik xizmati hamda Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti xodimlari hamkorligida o‘tkazilgan tezkor tadbirlarda elektr ta’minoti korxonalari muhandislarining korrupsiyaviy harakatlari fosh etildi.
Xususan, Farg‘ona tumani elektr ta’minoti korxonasi muhandisi fuqaroning qurilish mahsulotlari ishlab chiqarish sexiga elektr tarmog‘i tortish, hisoblagich o‘rnatish va elektr ta’minotiga ulash, shuningdek, mansabdor tanishlari orqali ruxsat beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirib berish evaziga 100 million so‘m talab qilgan.
Tezkor tadbir davomida muqaddam sudlangan muhandis talab qilingan pul mablag‘ini olgan vaqtida ashyoviy dalillar bilan ushlandi.
Yana bir holatda esa Jizzax viloyati Sharof Rashidov tumani elektr ta’minoti korxonasi muhandisi mahalliy fermer xo‘jaligining elektr energiyasidan to‘plangan 122 million so‘m qarzdorligini mansabdor tanishlari orqali bekor qildirib berishni va’da qilib, buning evaziga 50 million so‘m talab qilgan.
U muqaddam 10 million so‘m olgan bo‘lib, qolgan 40 million so‘mni olayotgan vaqtida DXX va Iqtisodiy jinoyatlarga qarshi kurashish departamenti xodimlari tomonidan qo‘lga olindi.
Hozirda har ikki holat yuzasidan muhandislarga nisbatan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan. Tergov harakatlari olib borilmoqda.
Prezidentning «Mahalla boshqaruvini samarali tashkil etishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi farmoniga muvofiq, 2026 yil 1 iyuldan mahallalar boshqaruvi tizimida qator yangiliklar joriy etiladi. Unga ko‘ra, O‘zbekiston mahallalari uyushmasiga qo‘shimcha vakolatlar berilib, «mahalla yettiligi» faoliyatini qo‘llab-quvvatlashning yangi tartibi belgilanadi.
Prezidentning 2026 yil 24 iyunda qabul qilingan PF–116-sonli farmoni bilan mahalla boshqaruvini takomillashtirishga qaratilgan qo‘shimcha chora-tadbirlar belgilandi.
Farmonga ko‘ra, 1 iyuldan O‘zbekiston mahallalari uyushmasining Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahar boshqarmalari hamda tuman (shahar) bo‘limlariga mahallalardagi muammolarni tizimli tahlil qilish, mas’ul idoralar o‘rtasida hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, hududiy dasturlarni ishlab chiqish va ularning ijrosini nazorat qilishda ishtirok etish huquqi beriladi.
Shuningdek, mahallada birinchi marta ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan yoki uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyatni sodir etgan fuqarolarga nisbatan sud-tergov organlari yengillik qo‘llagan taqdirda, «mahalla yettiligi» ularni qayta tarbiyalash, kasbga o‘rgatish, bandligini ta’minlash va ta’limga yo‘naltirish uchun mas’ul bo‘ladi.
Agar kafillikka olingan shaxs uch yil davomida jinoyat va huquqbuzarlik sodir etmasa, uning ijobiy tarbiyasida faol ishtirok etgan «mahalla yettiligi» a’zolarini qo‘shimcha rag‘batlantirish choralari ko‘riladi.
Farmon bilan, shuningdek, mahallalar uyushmasining tuman (shahar) bo‘limi boshliqlariga «mahalla yettiligi» faoliyatiga noqonuniy aralashuv yoki ularni xizmat vazifasiga kirmaydigan ishlarga jalb qilish holatlari yuzasidan tuman (shahar) hokimlariga taqdimnoma kiritish vakolati ham berildi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil 1 aprel holatiga O‘zbekistonning doimiy aholisi qariyb 38,4 million nafarga yetgan. Shu bilan birga, mamlakatda aholi soni eng ko‘p bo‘lgan tuman va shaharlar reytingi ham ma’lum qilindi.
Milliy statistika qo‘mitasi 2026 yil 1 aprel holatiga aholi soni eng ko‘p bo‘lgan tuman va shaharlar ro‘yxatini e’lon qildi.
Unga ko‘ra, Namangan shahri 731,3 ming aholi bilan birinchi o‘rinni egallagan. Ikkinchi o‘rinda 607,6 ming aholiga ega Samarqand shahri, uchinchi o‘rinda esa 588,6 ming kishi yashaydigan Urgut tumani qayd etilgan.
Reytingning keyingi o‘rinlaridan Andijon shahri (506 ming kishi), Denov tumani (442,7 ming kishi), Olmazor tumani (419,6 ming kishi), Pastdarg‘om tumani (401,5 ming kishi), Yunusobod tumani (395 ming kishi), Shayxontohur tumani (374,6 ming kishi) hamda Asaka tumani (369,6 ming kishi) joy olgan.
Qayd etilishicha, 2026 yil 1 aprel holatiga mamlakatning doimiy aholisi soni qariyb 38,4 million nafarni tashkil etgan.
Davlat xavfsizlik xizmati xodimlari ichki ishlar va bojxona organlari bilan hamkorlikda o‘tkazgan tezkor tadbirlarda 5 kilogrammdan ortiq gashish, 7 kilogrammdan ziyod marixuana hamda minglab kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalari noqonuniy muomaladan olib qo‘yildi.
Davlat xavfsizlik xizmati tomonidan giyohvandlik vositalari va kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalarining noqonuniy aylanmasiga qarshi qaratilgan bir qator tezkor tadbirlar o‘tkazildi.
Xususan, Qarshi – Toshkent yo‘nalishida harakatlanayotgan «Kobalt» rusumli avtomashina YPX maskanida tekshirilganda, unda yo‘lovchi sifatida ketayotgan Andijon viloyati Buloqboshi tumanida yashovchi 1966 yilda tug‘ilgan fuqaroning qo‘l sumkasidan jami 5 kilogramm 32 gramm «gashish» giyohvandlik vositasi aniqlandi.
Yana bir holatda Buxoro viloyatining G‘ijduvon tumanida yashovchi 1974 yilda tug‘ilgan shaxs o‘z tomorqasida 33 tup kannabis o‘simligini yetishtirib kelayotgani fosh etildi. Shuningdek, uning xonadondan 7 kilogramm 79 gramm «marixuana» giyohvandlik vositasi ham olindi.
Farg‘ona viloyatida o‘tkazilgan tezkor tadbirda esa Andijon – Qo‘qon yo‘nalishida harakatlanayotgan «Lasetti» rusumli avtomashina to‘xtatilib, undagi ikki yo‘lovchiga tegishli qoplardan 1200 dona «Tropikamid» kuchli ta’sir qiluvchi dori vositasi topildi.
Tadbir davomida ular bilan bog‘liq bo‘lgan yana uch nafar shaxs ushlanib, ulardan jami 345 dona «Tropikamid» hamda 15 dona «Regapen» dori vositalari ashyoviy dalil sifatida rasmiylashtirib olindi.
Tergov davomida mazkur shaxslar kuchli ta’sir qiluvchi dori vositalarini Qirg‘izistondan aylanma yo‘llar orqali olib kelib, sotish bilan shug‘ullangani aniqlangan.
Hozirda barcha holatlar yuzasidan jinoyat ishlari qo‘zg‘atilgan bo‘lib, tergov harakatlari davom ettirilmoqda.
Hayot Davlatov Buxoro viloyati hokimining qurilish, to‘siqlarsiz muhit yaratish, kommunikatsiyalar, kommunal xo‘jalik, ekologiya va ko‘kalamzorlashtirish masalalari bo‘yicha o‘rinbosari lavozimiga tayinlandi. Bu haqda viloyat hokimligi matbuot xizmati xabar berdi.
Hayot Davlatov 1979-yilda Peshku tumanida tug‘ilgan. Ma’lumoti – oliy. 1999-yilda Sankt-Peterburg davlat universitetini, 2006-yilda Buxoro davlat universitetini hamda 2011-yilda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi davlat va jamiyat qurilishi akademiyasini tamomlagan. Mutaxassisligi – menejment, iqtisodchi.
U ish faoliyatini Buxoro viloyati monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish hududiy boshqarmasida oddiy nazoratchi sifatida boshlab, Buxoro viloyati hokimligi iqtisodiyot bosh boshqarmasi boshlig‘i o‘rinbosari, Buxoro viloyati qurilishda tanlov savdolari va narxlarni shakllantirish konsalting markazi direktori, Buxoro viloyati Investisiya bosh boshqarmasi boshlig‘i, Buxoro viloyati qurilish bosh boshqarmasi boshlig‘i lavozimlarida ishlagan.
Shuningdek, u 2021-2024-yillarda Kogon shahar hokimi vazifasida faoliyat ko‘rsatgan. 2024-yildan ayni vaqtga qadar Peshku tumani hokimi vazifasida ishlab kelayotgandi.
AQSh Senati prezident Trampning Eron bo’yicha vakolatlarini cheklashni qo’llab-quvvatlaydi
Elektr ta’minoti korxonalari muhandislari pora olayotganda ushlandi
JChda 14-kun. Neymar maydonga qaytdi, Koreya yutqazib qo‘ydi
-
Dunyodan5 days agoEron Hormuz boʻgʻozi yopilganini eʼlon qildi
-
Siyosat3 days ago
«Endigi vazifa erishilgan kelishuvlarni real loyihalarga aylantirish»
-
Jamiyat4 days ago
Bugun ayrim hududlarda havo harorati 44 darajaga yetishi mumkin
-
Dunyodan4 days agoAQSh va Eron o’rtasidagi urushning iqtisodiy oqibatlari hisoblanmoqda
-
Siyosat5 days ago
Robaxon Mahmudova Oliy sudga raislik qiladi
-
Jamiyat5 days agoNamanganda qalbaki dollar sotmoqchi bo‘lgan shaxslar ushlandi
-
Jamiyat4 days ago
Uy qurmoqchimisiz? Hujjatlarni rasmiylashtirish tartibi bilan tanishing
-
Iqtisodiyot3 days agoO‘zbekiston qaysi mamlakatlarga ko‘proq mahsulot sotmoqda?