Iqtisodiyot
O‘zmilliybank xalqaro kapital bozorida obligatsiyalarni muvaffaqiyatli joylashtirdi
2025 yil 8 iyul kuni «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki» aksiyadorlik jamiyati (O‘zmilliybank) xalqaro kapital bozorida AQSh dollari hamda milliy valyutada ikki transhdan iborat xalqaro obligatsiyalarni muvaffaqiyatli joylashtirdi. Jumladan:
1) 300 mln. AQSh dollarilik obligatsiyalar 5 yil muddatga 7,2% kupon stavkasida;
2) 1,5 trln. so‘mlik obligatsiyalar 3 yil muddatga 17,95% kupon stavkasida joylashtirdi.
Xalqaro obligatsiyalarni joylashtirish va unga tayyorgarlik ko‘rish jarayoniga yetakchi xalqaro moliya institutlari va yuridik kompaniyalar jalb qilindi:
Anderrayterlar: J.P. Morgan, Citi, Societe Generale, Natixis, Standard Chartered, Mashreqbank, Abu Dhabi Commercial Bank, Oman Investment Bank, Commerzbank.
Yuridik maslahatchi: Dentons.
Auditor: Deloitte & Touche.
Ushbu obligatsiyalar chiqarilishi 140dan ziyod xalqaro institutsional investorlar tomonidan katta qiziqish bilan kutib olindi – arizalarning umumiy hajmi 1,3 mlrd. dollardan oshgan bo‘lib, shu jumladan AQSh dollarida – 1,04 mlrd., so‘mda esa –3,1 trln. tashkil etdi.
Qulay bozor sharoitlari hamda obligatsiyalarga oshib borayotgan talab tufayli O‘zmilliybank o‘tgan yilgi emissiyaga nisbatan kupon stavkalarini pasaytirishga erishdi:
-AQSh dollaridagi emissiya uchun 130 bazis punktiga (8,50% dan 7,20% gacha),
– so‘mdagi emissiya uchun 192,5 bazis punktiga (19,875% dan 17,95% gacha).
O‘tkazilgan «Road-Show» doirasida xalqaro investorlar bilan bo‘lib o‘tgan uchrashuvlar natijasida obligatsiyalarni joylashtirish (ya’ni bozorga chiqarish) shartlari ancha yaxshilandi: O‘zbekiston Respublikasining suveren obligatsiyalariga nisbatan foiz stavkasining ustamasi (spredi) ilk marotaba AQSh dollarida 50 bazis punktga va o‘zbek so‘mida 105 bazis punktga kamaytirildi.
O‘zmilliybank obligatsiyalarining kupon stavkasining pasayishi xalqaro investitsiya jamoatchiligi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev rahbarligida olib borilayotgan islohotlar samaradorligiga bo‘lgan ishonchining ortib borayotganini aks ettiradi.
Shubhasiz, ushbu jarayonning ijobiy kutilmalarining qo‘shimcha tasdig‘i hamda global investorlarning yuqori darajadagi talablarini rag‘batlantirgan muhim omillardan biri – nufuzli xalqaro reyting agentliklari tomonidan O‘zmilliybankka berilgan yuqori baholari hisoblanadi:
⦁ S&P va Moody’s agentliklari – bankning kredit reytingi prognozini «barqaror»dan «ijobiy»ga o‘zgartirdi;
⦁ Fitch Ratings agentligi – bankning uzoq muddatli reytingini «BB-»dan «BB»ga oshirdi va «barqaror» prognozini tasdiqladi.
Reyting ko‘rsatkichlarining oshirilishiga ta’sir qilgan asosiy ichki omillardan quyidagilari bo‘ldi:
⦁ bankning transformatsiyasida erishilgan izchil natijalar,
⦁ aktivlar sifatining yaxshilanishi,
⦁ sof foydaning barqaror oshib borishi,
⦁ kapitallashuv darajasi yuqoriligi,
⦁ mijozlar bazasining kengligi.
2025 yilning birinchi yarim yillik natijalariga ko‘ra, O‘zmilliybank quyidagi moliyaviy ko‘rsatkichlarga erishdi:
⦁ Jami aktivlar –141 827,06 mlrd so‘m (11,2 mlrd. dollar atrofida);
⦁ Kredit portfeli –109 302,63 mlrd so‘m (8,6 mlrd. dollar atrofida);
⦁ Kapitali – 19 324,69 mlrd so‘m (1,6 mlrd. dollar atrofida);
⦁ Sof foydasi– 1 005,29 mlrd so‘m atrofida (80 mln. dollar atrofida).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining topshirig‘iga muvofiq, 2025 yilda O‘zmilliybank oldiga xalqaro moliya institutlaridan jami 1,2 mlrd. AQSh dollari miqdorida kredit liniyalarini jalb etish vazifasi qo‘yilgan.
Jalb qilingan mablag‘lar turizm, transport, uy-joy qurilishi, energetika, sog‘liqni saqlash, aeroport infratuzilmasini rivojlantirish hamda kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash kabi ustuvor investitsiya va infratuzilma loyihalarini moliyalashtirishga yo‘naltiriladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan 2024 yil 16 dekabrdagi topshiriqlariga muvofiq, mahallalarni barqaror rivojlantirishni ko‘zda tutuvchi loyihalarga, aholi bandligi va daromadlarini oshirishga qaratilgan tashabbuslarga alohida e’tibor qaratiladi.
Shuni alohida ta’kidlash joizki, O‘zmilliybank 2025 yilda xalqaro bozorda milliy valyutada (so‘mda) obligatsiyalarni «ommaviy» joylashtirishga muvaffaq bo‘lgan O‘zbekistonning birinchi tijorat banki bo‘ldi. So‘mda jalb qilingan mablag‘lar hududlarda ustuvor loyihalarni amalga oshirish, jumladan, uy-joy qurilishi, xizmatlar sohasi, yoshlarni qo‘llab-quvvatlash va aholi bandligini ta’minlashga yo‘naltiriladi.
Geosiyosiy beqarorlik davom etayotgan davrda O‘zmilliybank xalqaro obligatsiyalarning muvaffaqiyatli joylashtirilishi – xalqaro investorlarning kuchli ishonchini yaqqol tasdiqladi xamda O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlarga berilayotgan yuqori bahoning yana bir dalili bo‘ldi.
Ushbu bitim O‘zbekistonning suveren reytingi yaxshilangandan keyin amalga oshirilgan birinchi tranzaksiya bo‘lib, mamlakatdagi boshqa tijorat banklarining xalqaro kapital bozorlariga chiqishi uchun muhim qiyosiy mezon (benchmark) vazifasini bajaradi.
Soliq kodeksining 337-moddasiga muvofiq, foyda solig‘i to‘lovchilarining ayrim toifasi belgilangan stavkaning 50 foizi miqdorida pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqiga ega.
Ushbu imtiyoz 2022-yil 1-sentyabrdan keyin joriy soliq davrida jami daromadi ilk bor 10 mlrd so‘mdan oshgan soliq to‘lovchilarga beriladi.
Pasaytirilgan stavka joriy soliq davrida hamda undan keyingi soliq davri mobaynida amal qiladi.
Imtiyozdan foydalanish uchun pasaytirilgan stavka qo‘llanilayotgan davrlarda soliq to‘lovchining jami daromadi 100 mlrd so‘mdan oshmasligi shart. Agar ushbu chegaradan oshib ketilsa, pasaytirilgan stavkani qo‘llash huquqi bekor bo‘ladi.
Mazkur imtiyoz yer qa’ridan foydalanganlik uchun soliq to‘lovchilari va aksiz solig‘i to‘lovchilariga nisbatan qo‘llanilmaydi.
Shuningdek, soliq to‘lovchi tugatilayotgan hollarda yoki imtiyoz olish maqsadida bir nechta tadbirkorlik subyekti o‘rtasida daromad sun’iy ravishda bo‘lingani aniqlansa, pasaytirilgan stavkadan foydalanishga ruxsat berilmaydi.
Mazkur tartib Soliq kodeksining 337-moddasida belgilangan bo‘lib, tadbirkorlik subyektlarini halol soliq to‘lash va biznesni qonuniy kengaytirishga rag‘batlantirishga qaratilgan.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonda chetdan xomashyo olib keladigan yangi kompaniya tuzilib, unga 200 mln dollar ajratiladi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida o‘tkazilayotgan yig‘ilishda metallurgiya sanoatini rivojlantirish, xomashyo bazasini mustahkamlash va mahalliylashtirish darajasini oshirishga qaratilgan ustuvor vazifalar belgilandi.
Qayd etilishicha, Toshkent viloyati, Samarqand va Surxondaryoda ham temir zaxiralari mavjudligi prognoz qilinmoqda. Shu munosabat bilan temir sifati uchun zarur bo‘lgan marganets va ferrosilitsiy kabi minerallar zaxiralarini ko‘paytirish vazifasi qo‘yildi.
Mutasaddilarga sun’iy intellekt yordamida geologik maydonlarni tahlil qilib, bir oy muddatda temir hamda uni boyitish uchun zarur minerallar zaxiralarini oshirish bo‘yicha geologiya dasturini ishlab chiqish topshirildi. Hudud rahbarlariga esa bu jarayonlarga yirik tadbirkorlarni jalb qilish vazifasi yuklatildi.
Bugungi kunda mamlakatda metallurgiya sohasida 150 ga yaqin o‘rta va kichik xususiy korxona faoliyat yuritmoqda. Qurilish materiallari sohasidagi islohotlardan keyin hududlarda metall mahsulotlari ishlab chiqarishga qaratilgan yangi loyihalar boshlangani qayd etildi.
Xususiy korxonalarni xomashyo bilan barqaror ta’minlash maqsadida import xomashyoni markazlashgan tarzda olib kelish bo‘yicha alohida kompaniya tashkil etiladi. Ushbu tuzilmaga 200 million dollar ajratiladi, import qilingan xomashyo esa faqat birja savdolari orqali sotiladi.
Yig‘ilishda iqtisodiyotning yangi texnologik bosqichga o‘tayotgani munosabati bilan metall mahsulotlari turini ko‘paytirish, shuningdek, yirik metallurgiya korxonalari va xususiy sektor o‘rtasida kooperatsiyani kuchaytirish zarurligi ham ta’kidlandi.
Ma’lum qilinishicha, mamlakatda choksiz quvurga bo‘lgan yillik talab 280 million dollarga teng. Asosiy tashqi savdo hamkorlari esa har yili 1,5 milliard dollarlik shunday mahsulot import qiladi.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, choksiz quvur ishlab chiqarishni mahalliylashtirish uchun 275 million dollar investitsiya talab etiladi. Bu orqali yiliga 450 million dollarlik mahsulot ishlab chiqarish va uning 170 million dollarlik qismini eksport qilish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, ishga tushirilgan quyuv-prokatlash majmuasi avtomobilsozlik, maxsus transport, texnologik uskunalar, maishiy va qishloq xo‘jaligi texnikasi hamda qurilish materiallari uchun 1,5 milliard dollarlik mahsulotni mamlakatning o‘zida ishlab chiqarish imkonini beradi. Mas’ullarga uch oy muddatda choksiz quvur, sovuq prokat, metallni 3D usulda bosib chiqarish va yuqori aniqlikda ishlov berish bo‘yicha loyihalar paketini tayyorlash topshirildi.
Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi.
Foto: Adam Gray/Bloomberg
Bloomberg xabariga ko‘ra, Apple kompaniyasi kapitallashuv bo‘yicha grafik protsessorlar ishlab chiqaruvchi Nvidia kompaniyasidan o‘zib ketdi va dunyoning eng qimmat ommaviy kompaniyasiga aylandi.
17 iyul kuni Nvidia aksiyalari 3,7 foizga arzonlashdi, oqibatda kompaniyaning bozor qiymati 4,8 trillion dollargacha tushdi. O‘z navbatida, Apple aksiyalari 0,4 foizga qimmatlab, kompaniya kapitallashuvi 4,9 trillion dollarga yetdi.
Nvidia 2025 yilning may oyidan buyon birjadagi eng qimmat kompaniyalar reytingini boshqarib kelayotgan edi. Oktabr oyida uning kapitallashuvi besh trillion dollarga yetgan.
Reuters nashrining qayd etishicha, eng qimmat kompaniyalar ro‘yxatida yetakchining o‘zgarishi investorlar e’tiborini Nvidia kabi «sun’iy intellekt bumining eng yaqqol benefitsiarlari» doirasidan tashqariga kengaytira boshlaganidan dalolat beradi. Tahlilchilarning so‘zlariga ko‘ra, Apple o‘z modellarini rivojlantirishga mablag‘ sarflamagani uchun sun’iy intellekt poygasida ortda qolayotgan hisoblanardi, biroq endi «kayfiyat o‘zgargan».
«Apple <…> sun’iy intellektni servislari orqali monetizatsiya qilish, foydalanuvchilarni o‘z ekotizimiga bog‘lash va uskunalarni yangilash uchun ancha qulayroq mavqega ega. Qayta baholash sun’iy intellekt bilan bog‘liq spekulyativ o‘sishni emas, balki [kompaniya] daromadining barqarorligiga bo‘lgan ishonchni aks ettiradi», deb ta’kidladi BRI Wealth Management investitsiya bo‘limi rahbari Toni Medouz.
Markaziy bank 2026-yil 14-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 16,89 so‘mga oshib, 12 092,87 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 24,14 so‘mga oshdi va 13 824,57 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 194,77 so‘m bo‘ldi (+0,88).
Rossiya rubli 157,13 so‘m etib belgilandi (-0,19).
Foto: Markaziy bank
O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalariga kiritilgan o‘zgartirishga ko‘ra, tadbirkorlik sub’yektlari endilikda ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini qayta sotib olish amaliyotisiz o‘zgartirishi mumkin.
Adliya vazirligi tomonidan O‘zbekistonda valuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalarining 28-bandiga kiritilgan o‘zgartirish davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi (3281-6-son, 2026 yil 16 iyul).
Amaldagi tartibga ko‘ra, “Valutani tartibga solish to‘g‘risida“gi qonunning 15-moddasiga muvofiq, joriy xalqaro operatsiyalar bilan bog‘liq hollarda chet el valutasini sotib olish yoki sotish cheklovlarsiz amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, maxsus valuta hisobvaraqlariga o‘tkazilgan mablag‘lar buyurtmada ko‘rsatilgan maqsadlar uchun sarflanishi shart edi.
Ilgari bir shartnoma doirasida sotib olingan valuta mablag‘laridan boshqa shartnoma bo‘yicha foydalanish zarurati tug‘ilganda, tadbirkorlar ushbu valutani avval bankka sotishi, so‘ngra yangi maqsad uchun qayta sotib olishi talab etilardi.
Yangi o‘zgartirish mazkur jarayonni soddalashtirishga qaratilgan. Endi tadbirkorlik sub’yektlari ichki valuta bozoridan sotib olingan valuta mablag‘laridan foydalanish maqsadini belgilangan tartibda o‘zgartirishi mumkin bo‘ladi.
Mazkur o‘zgartish tadbirkorlar uchun ortiqcha vaqt va xarajatlarni qisqartirish, shuningdek, valuta operatsiyalarini amalga oshirishda qo‘shimcha qulayliklar yaratishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Eron AQSh bilan kelishuv memorandumi bo’yicha o’z majburiyatlarini to’xtatdi
Iordaniya amerikalik askari Eron hujumida halok bo’ldi: Prezident Trampning javobi
Turkiya muxolifati yetakchisi Prezident Erdo‘g‘anga qarshi kurashuvchi yangi partiya tuzmoqchi
-
Dunyodan5 days agoMalayziya Isroil fuqarolarini deportatsiya qilmoqda
-
Jamiyat4 days agoNikoh shartnomasi qanday tartibda tuziladi?
-
Jamiyat3 days agoXalqaro qidiruvdagi fuqaro Varshavadan Toshkentga olib kelindi
-
Jamiyat5 days agoJazirama sabab poyezdlar tezligiga cheklov qo‘yiladi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Dollar kursi qimmatlashuvi davom etadi
-
Jamiyat2 days agoMehnat inspeksiyasi barcha hokimliklarga ko‘rsatma yubordi
-
Jamiyat4 days agoAsakada savdo rastasida yong‘in sodir bo‘ldi
-
Jamiyat5 days agoMahallalar budjetiga tushadigan mablag‘lar ko‘paytiriladi