Iqtisodiyot
Bo‘rijar kanalida qurilgan mikro GESlar nega ishlamayapti?
Toshkentdagi Bo‘rijar kanali yoqasida mikro GESlar qurila boshlaganiga bir yildan oshdi. Ikki oyda qurib bitkazilishi aytilgan loyiha hamon ishga tushmagan. Energetika vazirligiga ko‘ra, birinchi stansiya “yaqin vaqt ichida” foydalanishga topshiriladi, ikkinchisining qurilishi esa hali boshlanmagan. “Texnopark” bu loyihani tok ishlab chiqarish uchun emas, mikro GESlarni mahalliylashtirish maqsadida boshlagan.
Kun.uz’ga Toshkent shahri Bo‘rijar kanalida davlat mablag‘lari hisobidan qurilgan mikro GES ishlamay yotgani haqida murojaat kelib tushdi.
Bu mikro GES qurilishi boshlanganiga bir yildan oshgan bo‘lsa ham, haligacha foydalanishga topshirilmagan va elektr energiyasi ishlab chiqarmayapti.
Loyiha menejeri Ulug‘bek Yoqubov 2025 yil iyun oyi boshida “O‘zbekiston-24” telekanaliga bergan intervyusida Bo‘rijar kanali yoqasiga 57 kW, Bo‘zsuv kanali yoqasiga 105 kW quvvatli mikro GESlar o‘rnatilayotganini aytgan.
“Jami 162 kWli elektr stansiyalarimiz yiliga 1 mln kWhdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Bo‘rijar kanalida 57 kWli mikro GESlar [qurilishi]ni yakunlashimiz uchun 2 oy talab qilinadi”, – degan Yoqubov.
Vazirlik: Birinchi stansiya “yaqin vaqt ichida” foydalanishga topshiriladi
Mazkur loyiha – respublika bo‘ylab umumiy quvvati 164 MW bo‘lgan 3 mingga yaqin mikro GESlar qurish dasturining bir qismi. Bu dasturga ko‘ra, davlat va xususiy sektor tomonidan yuzlab istiqbolli nuqtalarda mikro GESlar quriladi. Davlat qurgan stansiyalar foydalanishga topshirilganidan keyin “tayyor biznes” shaklida xususiy sektorga sotiladi.
Energetika vazirligining Kun.uz’ga ma’lum qilishicha, Toshkentdagi Bo‘rijar kanalida 35 va 22 kW quvvatli ikkita mikro GES (ikkisining umumiy quvvati yuqorida aytilganidek 57 kW) qurilishi ko‘zda tutilgan. Shundan:
35 kWli birinchi stansiya qurilishi yakunlangan va hozirda test rejimida ishlamoqda. Stansiya yaqin vaqt ichida foydalanishga topshiriladi.
22 kWli ikkinchi stansiya uchun esa uskunalar xarid qilingan va qurilish ishlari boshlanish arafasida.
Vazirlikka ko‘ra, Toshkent shahridagi Bo‘zsuv va Bo‘rijar kanallarida jami beshta mikro GES qurilishi rejalashtirilgan. Turkiya, Xitoy va boshqa xorijiy ishlab chiqaruvchilarning texnologiyalari asosidagi 15, 22, 35 va 75 kW quvvatli mini stansiyalar shular jumlasidan.
Bo‘rijardagi GESlarni kim quryapti?
Prezident farmoniga asosan, quvvati 5 MWgacha bo‘lgan mikro GES loyihalarini onlayn auksion orqali aniqlanadigan xususiy investorlar amalga oshirishi kerak. Davlat esa ulardan elektr energiyasini kafolatli sotib olish majburiyatini oladi, shu bois elektron auksionda eng past tarifni taklif bergan qilgan investor g‘olib bo‘ladi.
Ammo Bo‘rijar kanalidagi ikkita GES bo‘yicha auksion o‘tkazilmagan. Bu loyihani Toshkent shahar hokimligiga qarashli “Texnopark” MChJ amalga oshirmoqda.
Energetika vazirligiga ko‘ra, Bo‘zsuv va Bo‘rijar kanallari bo‘yidagi beshta yer uchastkasi poytaxt hokimining 2025 yil 14 oktyabrdagi qarori bilan Energetika vazirligiga doimiy foydalanish huquqi asosida ajratilgan. Keyinchalik bu yer maydonlari bo‘yicha vazirlik va “Texnopark” MChJ o‘rtasida uzoq muddatli ijara shartnomalari tuzilgan.
“Maqsad – energiya ishlab chiqarish emas, texnologiyani mahalliylashtirish”
Kun.uz so‘roviga javoban “Texnopark” MChJning ma’lum qilishicha, loyiha elektr energiyasi ishlab chiqarishdan ko‘ra ko‘proq mikro GES texnologiyalarini sinovdan o‘tkazish va mahalliylashtirishga qaratilgan.
Kompaniya izohiga ko‘ra, buning uchun Turkiya, Chexiya va Xitoy tajribasi o‘rganilgan. Hozirda Cross-Flow, Arximed turbinalari va boshqa texnologiyalar mahalliy sharoitlarda sinovdan o‘tkazilmoqda.
“Texnopark”ning ta’kidlashicha, Toshkentdagi kanallarda mikro GESlarni tashkil etishdan asosiy maqsad – elektr energiyasi ishlab chiqarib sotish emas, balki O‘zbekistonning turli suv oqimlari uchun eng maqbul texnologiyalarni aniqlash va keyinchalik ushbu uskunalar ishlab chiqarilishini mahalliylashtirishdan iborat.
Kompaniya loyihaning birinchi bosqichi qiymati 6 mlrd so‘mni tashkil etishi va barcha xarajatlarni o‘z mablag‘lari hisobidan moliyalashtirayotganini ma’lum qildi.
Qo‘shimcha qilinishicha, uskunalar sinovi yakunlangach, qurilgan mikro GES majmualari prezident farmonida nazarda tutilgan tartibda “tayyor biznes” shaklida auksion orqali tadbirkorlarga taklif etilishi reja qilingan.
Markaziy bank 2026-yil 9-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 37,38 so‘mga oshib, 11 846,57 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 34,69 so‘mga oshdi va 13 240,91 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 631,55 so‘mni tashkil qildi (29,25).
Rossiya rubli 138,95 so‘m etib belgilandi (+0,8).
Markaziy bank 2026-yil 6-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 5,5 so‘mga oshib, 11 778,45 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 25,62 so‘mga tushdi va 13 198,93 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 580,53 so‘mni tashkil qildi (+31,99).
Rossiya rubli 138,35 so‘m etib belgilandi (-2,79).
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonga 46 davlatdan qariyb 28,5 ming tonna shokolad mahsulotlari olib kirilgan.
Import qilingan mahsulotlarning umumiy qiymati 123,7 mln AQSh dollarini tashkil etgan. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,6 ming tonnaga yoki 6 foizga ko‘p.
Import hajmi bo‘yicha Rossiya keskin ustunlik qilgan. Yilning dastlabki yetti oyida Rossiyadan O‘zbekistonga 19,5 ming tonna shokolad mahsulotlari yetkazib berilgan.
Rossiyadan kelgan shokolad mahsulotlari umumiy importning qariyb 70 foizini tashkil etgan. Keyingi o‘rinda Ukraina bo‘lib, undan 2,2 ming tonna mahsulot import qilingan.
Qozog‘istondan 914 tonna, Belarusdan 805,2 tonna shokolad mahsulotlari olib kirilgan. Litvadan import 746,2 tonnani tashkil etgan.
Turkmaniston 715,2 tonna, Turkiya esa 569,5 tonna ko‘rsatkich bilan keyingi o‘rinlarda qayd etilgan. Qolgan davlatlar hisobiga 3 ming tonna mahsulot to‘g‘ri kelgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida Andijon viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va aholi daromadlarini oshirish masalalari bo‘yicha yig‘ilish o‘tkazilmoqda.
Joriy yilning birinchi yarmida viloyat iqtisodiyoti 8,8 foiz, sanoat 9,2 foiz, xizmatlar 16,1 foiz, investitsiyalar 8,9 foizga o‘sgani qayd etildi.
– Bizga o‘sishdagi raqamlar emas, balki har bir ko‘rsatkich har bir oilaning kundalik hayotiga qanday o‘zgarish olib kirgani muhim,– dedi davlatimiz rahbari.
Andijonda yer va tabiiy boyliklar cheklangan bo‘lsa-da, harakatchan aholi, kuchli tadbirkorlik ruhi, ko‘p sonli yoshlar, sanoat maktabi va katta bozor kabi imkoniyatlar borligi ta’kidlandi.
So‘nggi o‘n yilda viloyatga respublika budjetidan 20 trillion so‘m, banklar tomonidan tadbirkorlik uchun 90 trillion so‘m yo‘naltirildi. Birgina joriy yilda aholi farovonligini oshirishga 6 trillion so‘m ajratildi.
Hokimlarga berilgan vakolatlar va yaratilgan moliyaviy imkoniyatlar shunga munosib natijaga aylanishi zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Prezident raisligidagi yig‘ilishda tashqi bozorda paxtaga talab pasayib, eksport logistikasi xarajatlari oshib borayotgan sharoitda fermerlar, klasterlar va tayyor mahsulot ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash choralari ko‘rib chiqildi. Prezidentning Andijon viloyatiga tashrifi doirasida qishloq xo‘jaligi va sanoatni rivojlantirishga oid qator vazifalar belgilandi.
Paxtani birja orqali sotgan fermerga ham, uni sotib olgan klasterga ham har tonna uchun 500 ming so‘mdan subsidiya berish belgilandi. O‘z yerida paxta yetishtirgan klasterlar esa har gektar uchun 1,5 mln so‘mdan subsidiya oladi.
Tayyor mahsulot eksportchilarining xorijiy valyutadagi kreditlari bo‘yicha foizlarning 5 foizdan, milliy valyutadagi kreditlar bo‘yicha 14 foizdan oshgan qismini uch yil davomida kompensatsiya qilish bo‘yicha hisob-kitoblar tayyorlanadi. Shuningdek, marketpleyslar orqali sotilgan mahsulot qiymatining 3 foizini qaytarish masalasi o‘rganiladi.
Shuningdek, yig‘ilishda Jalaquduq, Marhamat, Asaka va Andijon tumanlaridagi adir yerlarini iqtisodiy aylanmaga kiritish bo‘yicha yangi choralar ham belgilandi.
«Agrostar» kompaniyasi tashkil etilib, bahorga qadar 4–5 ming gektar maydonga suv chiqarish va shaftoli, gilos, o‘rik, olxo‘ri kabi sanoatlashgan bog‘larni barpo etish boshlanadi. Bog‘lar uch yil parvarish qilinib, aholiga tayyor holda taklif etiladi.
Bu maqsadlarga 30 mln dollar, adirlarga suv chiqarish ishlariga esa 200 mlrd so‘m ajratiladi. Meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash darajasini 16 foizdan 30 foizga yetkazish va eksportni 500 mln dollarga oshirish vazifasi ham qo‘yildi.
Meva-sabzavotchilikda «gektardan — maksimal qiymat» tamoyiliga o‘tish belgilandi. Kichik qayta ishlash uskunalarini aholiga lizing asosida berish uchun 100 mlrd so‘m yo‘naltiriladi.
Baliqchi tumanida 5 gektar maydonda tashkil etilgan issiqxona loyihasini respublika bo‘ylab ommalashtirish belgilandi. Bu maqsadga 300 mlrd so‘m, shu jumladan, Andijon uchun 50 mlrd so‘m ajratiladi.
