Iqtisodiyot
Bir yilda bitta mashinaga sertifikat cheklovi bekor qilindi: bu nimani anglatadi?
O‘zbekistonda jismoniy va yuridik shaxslar o‘z ehtiyoji uchun avtotransport vositasini import qilganida, bir yilda faqat bitta transport vositasiga muvofiqlik sertifikati berish cheklovi bekor qilindi. Bu amalda nimani o‘zgartiradi? Endi istalgan odam istagancha avtomobil olib kirib, sertifikat olishi mumkinmi? Kun.uz muxbiri shu mavzuda “Autodeklarant” loyihasi muallifi Azizbek Berdiyev bilan suhbatlashdi.
Muvofiqlik sertifikati – bu import qilingan avtomobilning O‘zbekistondagi texnik va xavfsizlik talablariga mos kelishini tasdiqlovchi hujjat. Oddiy qilib aytganda, mashina chetdan olib kelingandan keyin vakolatli tashkilotlar uning texnik reglamentlarga, xavfsizlik me’yorlariga va ekologik talablarga mosligini tekshiradi va mos kelsa, sertifikat beradi.
Bu hujjat avtomobilni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun kerak bo‘ladi. Sertifikatsiz mashinani YHXBBda ro‘yxatdan o‘tkazib, davlat raqami olish imkonsiz.
– Ko‘pchilik bu qarorni endi istalgan odam cheksiz mashina olib kirib sotishi mumkin, deb talqin qilyapti. Bu qanchalik to‘g‘ri?
– 2017 yilda qabul qilingan transport vositalarining xavfsizligi to‘g‘risidagi umumiy texnik reglamentga ko‘ra, jismoniy shaxslar shaxsiy ehtiyoji uchun transport vositasi import qilganida, bir yilda faqat bitta transportga sertifikat olishi mumkin edi. 2018 yilda bu cheklov yuridik shaxslarga nisbatan ham tatbiq etildi. Lekin amalda mazkur cheklovning ishlay boshlashi 2024 yil aprel oyiga to‘g‘ri kelgandi.
Endilikda ana o‘sha cheklov, ya’ni bir yilda bitta sertifikatlash tamoyili bekor qilindi. Bu degani, jismoniy va yuridik shaxslar o‘z nomiga xohlagancha avtomobil import qila oladi degani.
Lekin shu tomoni bor: yuridik shaxslar o‘z nomiga xohlagancha avtomobil import qilsa va dilerligi yo‘q bo‘lsa, erta bir kun unda sotishda muammo bo‘ladi. Xalq tilida “schet-spravka” – hisob-ma’lumotnoma deyiladi, shu hisob-ma’lumotnoma asosida sotish kerak. Masalan, menda firma bor, firma nomiga bojxona rasmiylashtiruvini qilyapman, endi men bu import mashinani mijozga sotmoqchi bo‘lsam, hisob-ma’lumotnoma berishim kerak. Lekin rasmiy dilerligim yo‘q bo‘lgani uchun, yangi transport vositasi sifatida sota olmayman, faqat ikkilamchi bozorda – notarius orqali sotishim mumkin. Jismoniy shaxslarda esa bunday cheklov yo‘q.
– Bir yilda bir nechta avtomobil import qilgan fuqaro bilan, avtomobil savdosi bilan shug‘ullanayotgan fuqaro o‘rtasidagi farq qonuniy tartibga solinmagan, to‘g‘rimi?
– Shunday, hozirgi kunda fuqaro o‘z nomiga uchta, to‘rtta yoki beshta avtomobil import qilgandan keyin uning faoliyati tijoriy faoliyat deb atalishi to‘g‘risida hech qanaqa qaror yoki biror norma yo‘q. Endi menga kelgan insayd xabarlar bo‘yicha, yaqin bir-ikki oy ichida shu narsaga o‘zgartirish kiritilishi ehtimoli bor ekan. Chunki faktik o‘ylab qarasa ham, masalan, bu yerda 100 ta avtomobil import qilgan yuridik shaxs va 100 ta avtomobil import qilgan jismoniy shaxs o‘rtasida baribir farq bor. Yuridik shaxs qimmatroq sotadi, chunki u soliq to‘laydi, boshqa narsalar to‘laydi. Jismoniy shaxs nisbatan arzonroq sotadi va shuning uchun ham, menimcha, yaqin orada bunga oydinlik kiritilsa kerak
– Sertifikat bo‘yicha cheklov bekor qilindi. Amalda bundan eng ko‘p kim yutadi?
– Endi, baribir, fuqarolar yutsa kerak, chunki firmalar hozir ham vositachilik shartnomasi asosida import qilyapti, chunki ularda dilerlik huquqi yo‘q. Lekin men o‘zim, masalan, o‘zimning nomimga uchta yoki to‘rtta avtomobilni bojxona rasmiylashtiruvidan o‘tkaza olmasdim avvallari, hozir menda shu imkoniyat bor. Vositachilik shartnomasi asosida import qilayotgan firmalarda bu imkoniyat hozircha yo‘q, chunki ularda dilerlik yo‘q. Agar dilerlik bo‘lsa, bemalol 10 ta, 100 ta yoki 1000 tagacha avtomobilni bojxona rasmiylashtiruvidan o‘tkaza oladi.
– Bu cheklovning olib tashlanishi bozordagi narxlarga ta’sir qilishi mumkinmi?
– Narxlar sezilarli darajada o‘zgarmaydi, sababi bojxona to‘lovlari o‘sha, sertifikatlash narxlari, logistika xarajatlari o‘zgarmadi. Faqatgina taklif ko‘payyapti bozorda, shuning hisobidan narx biroz tushishi mumkin. Unchalik katta farq bo‘lmasa kerak deb o‘ylayman.
Qolaversa, yaqinda Xitoy hukumati yangi avtomobillarni “ishlatilgan” deya rasmiylashtirib eksport qilish amaliyotiga qarshi choralar kiritdi. Unga ko‘ra, ro‘yxatdan o‘tkazilganiga 180 kun bo‘lmagan avtomobillarni eksport qilish ancha qiyinlashtirilgan. Shuning hisobiga ham hozirgi kunda ko‘pchilik baribir O‘zbekistondan avtomobil olishni ma’qul ko‘radi.
Markaziy bank 2026-yil 16-iyundan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 1,98 so‘mga tushib, 11 979,83 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 25,26 so‘mga oshdi va 13 904,99 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 085,32 so‘m bo‘ldi (+4,53).
Rossiya rubli 164,99 so‘m etib belgilandi (-0,14).
Prezident Shavkat Mirziyoyev sanoat uchun muhim minerallar xomashyo bazasini rivojlantirish hamda yuqori qo‘shilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish yuzasidan taqdimot bilan tanishdi.
Dunyoda texnologik metallar va muhim minerallarga talab keskin ortib bormoqda. Elektrotexnika, mashinasozlik, aviatsiya, energetika, tibbiyot va boshqa yuqori texnologiyali tarmoqlar uchun zarur bo‘lgan bunday xomashyo va mahsulotlar iqtisodiy xavfsizlik hamda sanoat raqobatbardoshligining muhim omiliga aylanmoqda.
Mamlakatimizda bu yo‘nalishda katta salohiyat bor. Lekin hozirgi vaqtda O‘zbekiston texnologik metallar kombinatining asosiy faoliyati asosan volfram va molibden ishlab chiqarish bilan cheklanib qolmoqda. Vaholanki, yangi konlarni o‘zlashtirish, boyitish fabrikalari, gidro va pirometallurgiya zavodlarini qurish orqali 28 turdagi muhim minerallarni sanoat darajasida ishlab chiqarish imkoniyati mavjud.
Taqdimotda ushbu salohiyatni to‘liq ishga solish bo‘yicha 2026-2030-yillarga mo‘ljallangan rejalar ko‘rib chiqildi. Unga ko‘ra, umumiy qiymati 4,2 milliard dollarlik 120 ta loyihani amalga oshirish ko‘zda tutilgan. Bu orqali tarmoq hajmini 2028 yilgacha 1 milliard dollarga, 2030-yilgacha 2 milliard dollarga yetkazish imkoniyati borligi qayd etildi.
Joriy yilning o‘zida 166 million dollarlik 12 ta loyihani ishga tushirish rejalashtirilgan. Natijada yuqori soflikdagi selen, tellur va reniy kabi 3 turdagi yangi metall, kukun metallurgiyasi asosida avtodetallar singari 21 turdagi import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar hamda sulfat kislotasi ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yiladi. Shuningdek, yangi quvvatlar hisobidan yuzlab ish o‘rinlari yaratiladi, budjet tushumlari va eksport imkoniyatlari ortadi.
Volfram va molibden bo‘yicha “xomashyo – qayta ishlash – tayyor mahsulot” zanjirini tashkil etishga alohida e’tibor qaratildi. Bu orqali faqat konsentrat yoki yarim tayyor mahsulot emas, balki yuqori qo‘shilgan qiymatga ega metall kukunlari, qotishmalar, sterjenlar, simlar, sanoat uchun detallar va boshqa tayyor mahsulotlarni ishlab chiqarish maqsad qilingan.
Buning uchun Chirchiq shahrida “Kelajak metallari” texnoparki va R&D markazining faoliyatini keng yo‘lga qo‘yish belgilangan. U yerda ilmiy ishlanmalarni tijoratlashtirish, startap loyihalarni qo‘llab-quvvatlash, yuqori soflikdagi metallar va innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish uchun zarur sharoit yaratiladi.
Prezident texnopark va uning rezidentlariga yer uchastkalari hamda infratuzilmadan foydalanish bo‘yicha qo‘shimcha imtiyozlar berish, startap loyihalarni moliyalashtirish dasturini ishlab chiqish zarurligini ta’kidladi.
Markaziy Osiyoda muhim minerallar bo‘yicha yagona ilmiy-tadqiqot va texnologik markazni shakllantirish masalasi ham ko‘rib chiqildi. Chirchiq shahrida tashkil etilayotgan nanotahlil laboratoriyasi geologiya, konchilik va metallurgiya loyihalari uchun zamonaviy tahlil xizmatlarini ko‘rsatadi. Laboratoriya to‘liq ishga tushgach, bir kunda 1 mingtagacha namuna tahlil qilinib, 6,5 million dollarlik import xizmatlari mahalliylashtiriladi, yana 4 million dollarlik xizmatlar eksporti yo‘lga qo‘yiladi.
Sohadagi loyihalarni tezlashtirish uchun geologiya-qidiruv ishlarini kengaytirish, istiqbolli maydonlar va konlarni xalqaro standartlar asosida baholash, texnogen chiqindilarni qayta ishlash, xorijiy investorlar va texnologik hamkorlarni faol jalb qilish muhimligi qayd etildi.
Shu bilan birga, tarmoqda raqamlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etish zarurligi ta’kidlandi. Geologik ma’lumotlarni yagona raqamli bazaga jamlash, qidiruv ishlarini 3D modellashtirish, ishlab chiqarish jarayonlarini real vaqt rejimida nazorat qilish, bozor tahlili va loyihalar boshqaruvini zamonaviy platformalar orqali tashkil etish vazifalari belgilandi.
Soha uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlash masalasiga ham e’tibor qaratildi. Toshkent davlat texnika universiteti bilan dual ta’lim tizimi yo‘lga qo‘yilib, Texnologik metallar kombinatida metallurgiya va materialshunoslik bo‘yicha 2 ta kafedra ochilgan. Ayni vaqtda universitetning 64 nafar talabasi ishlab chiqarish amaliyotini korxonada o‘tamoqda. Mutasaddilarga dual ta’lim qamrovini kengaytirish, o‘quv dasturlarini yangi loyihalar ehtiyojiga moslashtirish va bitiruvchilarni yuqori texnologik ishlab chiqarishlarga yo‘naltirish bo‘yicha ko‘rsatmalar berildi.
Davlatimiz rahbari muhim minerallar sohasi yangi sanoat tarmoqlarini shakllantirish, eksportni ko‘paytirish, texnologik mustaqillikni ta’minlash va yuqori malakali ish o‘rinlari yaratishda katta ahamiyatga ega ekanini ta’kidladi.
Mutasaddilarga 2026-2030-yillarga mo‘ljallangan loyihalar ijrosini qat’iy nazorat qilish bo‘yicha topshiriqlar berildi.
Ob-havo bo‘yicha haftalik ma’lumot e’lon qilindi.
16-17-iyunda O‘zbekiston bo‘yicha beqaror ob-havo bo‘lishi kutilmoqda. Respublikaning ko‘pchilik viloyatlarida ba’zi joylarda momaqaldiroq bilan qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi.
18-19-iyunda faqat markaziy va sharqiy viloyatlarda ayrim joylarda qisqa muddatli yomg‘ir yog‘ishi, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin, O‘zbekistonning qolgan hududlarida yog‘ingarchilik kutilmaydi.
Bugun va ertaga kunduzgi harorat 35-38 daraja, cho‘l hududlarda 39-41 daraja, eng chekka janubda 41-43 daraja bo‘ladi.
17-19-iyunda havo harorati 3-4 darajaga pasayadi.
Shamol 7-12 m/s tezlikda esadi, vaqti-vaqti bilan 13-18 m/s gacha kuchayadi, ayrim joylarda chang to‘zonlar bilan kuzatiladi. 15-17 iyunda shimolda va cho‘l hududlarda ba’zida 20-22 m/s gacha kuchayishi mumkin.
Respublikaning tog‘ oldi va tog‘li hududlarida vaqti-vaqti bilan qisqa muddatli yomg‘ir yog‘adi, momaqaldiroq kuzatiladi. Sel-suv toshqin hodisalari yuzaga kelishi mumkin.
Toshkentda 15-16-iyun kunlari kechga tomon qisqa muddatli yomg‘ir yog‘ishi, momaqaldiroq bo‘lishi mumkin. Harorat kunduzi 36-38 daraja bo‘ladi.
17-iyundan 19-iyungacha kunning ikkinchi yarmida momaqaldiroq bilan qisqa muddatli yomg‘ir yog‘ishi kutilmoqda. Harorat asosan 31-34 daraja bo‘ladi.
Shamol sharqdan 3-8 m/s tezlikda esadi, vaqti-vaqti bilan 12-14 m/s gacha kuchayadi, ayrim joylarda chang-to‘zonlar bilan kuzatiladi.
Iqtisodiyot
O‘zbekistonning jahon chempionatidagi ishtirokiga bag‘ishlangan esdalik tangalar sotuvga chiqariladi
O‘zbekistonning jahon chempionatidagi ishtirokiga bag‘ishlab 31,1 gramm og‘irlikdagi 100 ta oltin va 1000 ta kumush tanga zarb qilinadi. Esdalik tangalar 18 iyundan boshlab 690 ta tijorat banklari filiallarida sotuvga chiqarililishi rejalashtirilgan.
Markaziy bank O‘zbekistonning futbol bo‘yicha jahon chempionatidagi tarixiy ishtirokiga bag‘ishlab cheklangan esdalik tangalarini chiqaradi. Bu haqda regulyator matbuot xizmati xabar berdi.
Esdalik tangalarining avers qismida O‘zbekiston futbol assotsiatsiyasi logotipi, klassik futbol to‘pi chizmasi hamda “Tarixiy zafar. O‘zbekiston futboli jahon chempionatida – 2026” yozuvi aks ettiriladi.
Tangalar dizaynida milliy jamoa ramzi — “Oq bo‘rilar” ham o‘rin olgan. Revers qismidagi bo‘ri silueti futbolchilarning shijoati, jamoaviy ruhi va taslim bo‘lmas xarakterini ifodalaydi. Ushbu ramz 26 nafar futbolchi siluetini o‘zida mujassam etib, tarixiy natija butun jamoaning birdamligi va mehnati bilan qo‘lga kiritilganini anglatadi.
31,1 gramm og‘irlikdagi 100 ta oltin va 1000 ta kumush tangalar cheklangan miqdorda ishlab chiqarilgan. Esdalik tangalar 18-iyundan boshlab 690 ta tijorat banklari filiallarida sotuvga chiqariladi. Sotuv narxlari va banklardagi mavjudlik bo‘yicha yangilangan ma’lumotlar Markaziy bankning rasmiy veb-sayti hamda ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarida har kuni e’lon qilib borilishi ko‘zda tutilgan.
Markaziy bank raisining so‘zlariga ko‘ra, iqtisodiyotda yalpi talabning ishlab chiqarish salohiyatidan yuqori darajada saqlanib qolishi, shuningdek, fiskal xarajatlarning rejalashtirilgan ko‘rsatkichlardan oshishi – inflatsiyaga ta’sir qiluvchi asosiy ichki omillarni tashkil etadi.
Foto: Senat matbuot xizmati
O‘zbekiston Markaziy banki 2027 yilda 5 foizlik inflatsiya maqsadiga erishishda jiddiy xatarlarni ko‘rmayapti. Bu haqda MB raisi Timur Ishmetov 13 iyun kuni Oliy Majlis Senatining yalpi majlisida ma’lum qildi.
Yalpi majlisda Markaziy bankning 2025 yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobot eshitildi. Ishmetov senator Ikromxon Najmiddinovning savoliga javoban inflatsiyani maqsadli darajaga tushirish muddatlari so‘nggi yillarda bir necha bor qayta ko‘rib chiqilganini tan oldi.
Timur Ishmetovning aytishicha, inflatsiya dinamikasiga ichki va tashqi omillar ta’sir ko‘rsatadi. Markaziy bank prognozlari mavjud makroiqtisodiy sharoitlar asosida shakllantiriladi, biroq vaziyat o‘zgarsa, ular ham yangilanadi.
Markaziy bank raisi inflatsiyaga ta’sir qilgan omillardan biri sifatida 2024 yildan boshlab amalga oshirilayotgan energiya tariflarini bosqichma-bosqich liberallashtirish jarayonini tilga oldi. U, shuningdek, inflatsiyani yuqori darajada ushlab turgan yana ikki asosiy ichki omilni aytib o‘tdi.
“Inflatsiyaga ta’sir qiluvchi asosiy ichki omillar iqtisodiyotda yalpi talabning ishlab chiqarish salohiyatidan yuqori darajada saqlanib qolishi, shuningdek, fiskal xarajatlarning rejalashtirilgan ko‘rsatkichlardan oshishidir. Shu bilan birga, tashqi xatarlar ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi”, – dedi Ishmetov.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, asosiy ichki xatarlardan biri – aholi daromadlari va pul massasining o‘sish sur’atlari tovarlar ishlab chiqarishi va taklifining o‘sishidan yuqori bo‘lib qolayotganidir. Bundan tashqari, budjet xarajatlarining rejalashtirilganidan ko‘proq oshirilishi ham qo‘shimcha inflyatsion bosim keltirib chiqarishi mumkin.
Tashqi omillar esa geosiyosiy keskinlik, jahon bozorlarida oziq-ovqat va yoqilg‘i narxlarining oshishi, shuningdek, logistika xarajatlarining ko‘payishi bilan bog‘liq.
Shu bilan birga, Markaziy bank raisi hozirgi prognozlarda barcha asosiy xatarlar inobatga olinganini ta’kidladi.
“Bizning hozirgi prognozimizda barcha xatarlar hisobga olingan. Agar ular kutilganidan keskin farq qilsa, bu natijalarga ta’sir qilishi mumkin. Shunga qaramay, kelgusi yil prognozida 5 foizlik ko‘rsatkichga erishishga to‘sqinlik qilishi mumkin bo‘lgan jiddiy xavflarni ko‘rmayapmiz”, – dedi u.
2026 yil may oyida yillik inflatsiya 5,5 foizgacha sekinlashdi. Bu – energiya tovarlari narxidagi yuqori baza ta’siri chiqib ketishi bilan bog‘liq: elektr energiyasi va tabiiy gaz tariflari o‘tgan yili 1 maydan oshirilgan bo‘lsa, joriy yilda bu 1 iyundan ro‘y berdi.
Dollar kursi yana tushdi, yevro ko‘tarildi
JChda 6-kun. Messi va Mbappeda rekordlar, koreyslar bazasida mojaro, nemislar bazasida ilon
Toshkentdagi ko‘chalardan biriga Mustafo Kamol Otaturk nomi beriladi
-
Iqtisodiyot5 days agoMevalar nega qimmat?
-
Siyosat2 days ago
«Ushbu masalani shaxsan nazoratimga oldim» — Saida Mirziyoyeva giyohvandlikka qarshi kurash haqida
-
Jamiyat2 days agoO‘zbekistonda qaysi fintex ilovalardan ko‘p foydalanilmoqda?
-
Mahalliy2 days ago
my.gov.uz — 35 yilda odamlarning vaqtini qaytarib berdi!
-
Jamiyat4 days ago“Ijtimoiy reyestr”dagi yosh oilalar uchun ijara xarajatlarini qoplash bo‘yicha onlayn xizmat ishga tushdi
-
Jamiyat3 days agoFarg‘onada “Lasetti” qarama-qarshi yo‘nalishga chiqib ketishi oqibatida ikki kishi halok bo‘ldi
-
Sport3 days agoKolumbiya o‘yinini angliyalik hakam boshqaradi
-
Jamiyat5 days agoToshkentda 34 kilogrammdan ziyod narkotik moddalar musodara qilindi