Iqtisodiyot
Nega markaziy banklar rekord sur’atlarda oltin sotib olmoqda?
Dunyoda urushlar va sanksiyaviy xatarlar kuchayib bormoqda, markaziy banklar esa bu vaziyatga oltinni katta hajmda xarid qilish bilan javob bermoqda. 2026 yilning birinchi choragida O‘zbekiston Markaziy banki yana 25 tonna oltin sotib oldi va regulyatorlar orasida oltinni eng ko‘p xarid qilgan ikkinchi yirik xaridorga aylandi. Bu esa oltinning mamlakat zaxiralarida himoyaviy aktiv sifatidagi rolini yanada kuchaytirdi.
Oxirgi yillarda oltin bilan nimalar bo‘ldi?
The New York Times ma’lumot berishicha, 2022 yilda Rossiyaning Ukrainaga bosqinidan keyin AQSh va Yevroittifoq davlatlari Rossiya Bankining asosan dollar va yevroda joylashtirilgan qariyb 300 milliard dollarlik zaxiralarini muzlatib qo‘ygan. WGC ma’lumotlariga ko‘ra, buning ortidan 2022–2024 yillarda markaziy banklar o‘z zaxiralariga har yili 1000 tonnadan ortiq oltin qo‘shib borgan.
2026 yil yanvarida oltinning bir unsiyasi 5405 dollargacha ko‘tarilib, tarixiy maksimumga yetdi, birinchi chorak bo‘yicha o‘rtacha narx esa 4873 dollarni tashkil etdi – bu rekord darajadagi choraklik ko‘rsatkich hisoblandi. May oyi boshlariga kelib narxlar bir unsiya uchun 4500 dollar atrofida bo‘ldi.
Gold Demand Trends Q1 2026 hisobotiga ko‘ra, jahonda oltinga bo‘lgan umumiy talab (birjadan tashqari bozorni ham hisobga olganda) o‘tgan yilga nisbatan 2% ga oshib, 1231 tonnani tashkil etdi. Pul ifodasida esa umumiy talab 193 milliard dollarga yetdi.
Nega markaziy banklar oltin ulushini oshirmoqda
Rossiya valuta zaxiralarining bir qismi muzlatib qo‘yilishi markaziy banklarning xorijda joylashtirilgan valuta aktivlari sanksiyalar orqali bloklanishi mumkinligini ko‘rsatdi. WGC tahlillari va The New York Times nashri materiallarida oltin boshqa bir davlat yoki bankning majburiyati hisoblanmaydigan aktiv deb ta’riflanadi, shuning uchun u bunday xatarlarga kamroq duchor bo‘ladi.
2010 yildan boshlab markaziy banklar umumiy hisobda oltinning netto-xaridorlariga aylanib, uning zaxiralardagi ulushini oshirib borishdi, 2022 yildan keyin esa bu jarayon yanada tezlashdi. WGC ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yilda Yaqin Sharqdagi urush qo‘shimcha omil sifatida ta’sir qildi: 28 fevralda AQSh va Isroilning Eronga zarbalari ortidan oltin narxi tarixiy maksimumlarni yangiladi.
NYT sanab o‘tgan markaziy banklar motivlari orasida quyidagilar bor:
zaxiralarni inflatsiyadan saqlash;
inqiroz vaqtida zaxiraning bir qismini tezda sotish imkoniyati;
aktivlarning sanksiyalar sababli bloklanish xatarini pasaytirish.
Polsha, Chexiya va Turkiyaning oltinga nisbatan yondashuvi nimasi bilan farq qiladi
Polsha Milliy banki so‘nggi yillarda oltin zaxirasini sezilarli darajada oshirdi: 2026 yil martida u 580 tonnani tashkil etdi, 2022 yilda esa 228 tonna edi. Bank maqsad 700 tonna oltin ekanligini e’lon qildi.
Regulyator rahbari Adam Glapinskiy yozma javoblarida zaxiralarni diversifikatsiya qilishning ahamiyatini ta’kidlab, oltinni «global darajada likvid, universal tan olingan va hech kimning majburiyati hisoblanmaydigan aktiv» deb atadi.
Chexiya Milliy banki, boshqaruv a’zosi Yan Kubichek so‘zlariga ko‘ra, uch yil avval oltin zaxirasini 2028 yilgacha 10 tonnadan 100 tonnagacha oshirishga qaror qilgan. 1990-yillarda Chexiya oltinlarini sotib yuborgan va faqat esdalik tangalar uchun minimal miqdorni qoldirgandi, biroq moliyaviy inqiroz va 2022 yilgi voqealardan keyin bu munosabat o‘zgardi.
Turkiya oltindan boshqacha tarzda foydalanadi. Markaziy bank va WGC hisobotlariga ko‘ra, 2026 yil 28 fevraldan keyin Turkiya rasmiy sektori 120 tonnadan ortiq oltinni sotgan yoki lizingga bergan. NYT yozishicha, bu operatsiyalardan maqsad — yuqori inflatsiya va iqtisodiyot bo‘yicha zaif kutilmalar fonida qadri tushayotgan lirani qo‘llab-quvvatlash.
O‘zbekiston chorak davomida dunyoda oltinning ikkinchi yirik xaridoriga aylandi
Gold Demand Trends Q1 2026 markaziy banklar bo‘limi hisobotiga ko‘ra, O‘zbekiston Markaziy banki 2026 yilning birinchi choragida oltin zaxirasini 25 tonnaga oshirgan. Bu ko‘rsatkich bo‘yicha O‘zbekiston Polshadan keyin (31 tonna) dunyoda ikkinchi o‘rinni egallagan. Xitoy Xalq banki bu davr ichida zaxirasiga 7 tonna oltin qo‘shgan.
WGC baholashiga ko‘ra, chorak yakuniga kelib O‘zbekiston Markaziy bankining oltin zaxirasi 416 tonnaga yetdi va umumiy zaxiralarning qariyb 87%ini tashkil etdi. Zaxiralar bo‘yicha mahalliy ma’lumotlarga ko‘ra, mamlakatning umumiy xalqaro zaxiralari hajmi 2026 yil aprel oyi boshida 69 milliard dollarga yaqin bo‘lgan.
O‘zbek va xalqaro ommaviy axborot vositalari ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekiston 2025 yilda oltinning eng yirik eksportchilari qatoriga kirgan: oltin eksporti 9,9 milliard dollarga yaqin daromad keltirgan. 2026 yil boshida narxlar o‘sishi va zaxiralar tuzilmasining o‘zgarishi fonida statistikada oltin eksporti kamaygani va Markaziy bank balansida metall hajmining oshgani qayd etilmoqda.
O‘zbekiston zaxiralari haqidagi qator maqolalarda shunday sxema mavjudligi aytiladi: Markaziy bank mahalliy ishlab chiqaruvchilardan, birinchi navbatda Navoiy kon-metallurgiya kombinatidan oltinni jahon bozori narxida sotib oladi va hisob-kitob so‘mda amalga oshiriladi.
Markaziy bank raisi Timur Ishmetov chiqishlarida qayd etishicha, oltin narxi ko‘tarilganida ishlab chiqaruvchilarning daromadlari va soliq tushumlari ortadi, regulyator esa metallni sotib olish orqali bir vaqtning o‘zida valuta bozoridagi likvidlikni boshqaradi.
Markaziy banklarning oltin sotib olishi va oltin narxi borasida nimalar kutilmoqda
Gold Demand Trends Q1 2026 sharhiga ko‘ra, WGC 2026 yilda markaziy banklar oltinning netto-xaridorlari bo‘lib qolishini, yillik xarid hajmi esa 2025 yil darajasiga yaqin bo‘lishi (taxminan 700–900 tonna oralig‘ida)ni kutmoqda. Hisobotda geosiyosiy vaziyat va sanksiyalar bilan bog‘liq xatarlar talabni qo‘llab-quvvatlovchi asosiy omillar sifatida ko‘rsatilgan.
2026 yilning birinchi choragida Central Banking Publications va HSBC tomonidan zaxira menejerlari orasida o‘tkazilgan so‘rov markaziy banklarning uchdan bir qismidan ko‘prog‘i oltin zaxiralarini oshirishni rejalashtirayotgani, qolganlari esa hozirgi hajmni saqlab qolish niyatida ekanligini ko‘rsatdi. So‘rov ishtirokchilari 2026 yil oxiriga borib oltin narxi bir unsiyasi uchun taxminan 5200–5300 dollar atrofida bo‘lishi mumkinligini taxmin qilishgan.
O‘zbekiston uchun WGC ma’lumotlari bilan tasdiqlangan faktlar shuni anglatadiki, mamlakat allaqachon markaziy banklar orasida oltinning eng yirik egalari guruhiga kirgan va so‘nggi chorak yakunlari bo‘yicha eng yirik xaridorlar qatorida.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 75,2 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 12 foizga oshgan. Hududlar kesimida eng yuqori natija Toshkent shahrida qayd etilgan — 13,9 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 10,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 10,1 trln so‘m bilan joylashgan. Andijon va Farg‘ona viloyatlarining har birida 5,6 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Buxoro viloyatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,7 trln so‘m, Qashqadaryoda 4,6 trln so‘m, Namanganda 4,5 trln so‘mni tashkil etgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Navoiy viloyatida ko‘rsatkich bir xil — 3,2 trln so‘mdan. Xorazm viloyatida 2,4 trln so‘m, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining har birida 2,3 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Jizzax viloyatida esa yirik korxonalar tomonidan 2,1 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.
Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.
– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.
Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.
Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.
– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.
Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.
Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.
Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.
Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.
Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.
Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.
Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.
Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.
Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.
Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.
Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.
Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.
Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.
Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.
– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.
Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.
Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat3 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Siyosat3 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Mahalliy4 days ago
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilari o‘qishini texnikumga ko‘chirishi mumkin bo‘ladi
-
Siyosat3 days ago
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida Abadiy do‘stlik shartnomasi imzolandi
-
Jamiyat5 days ago
O‘zbekistonda endi uylarni «rassrochka»ga olib bo‘lmaydimi?
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat3 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat2 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)