Connect with us

Iqtisodiyot

AQShga Erondagi urush qanchaga tushyapti?

Published

on


Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi tahlilchilari hisob-kitoblariga ko‘ra, Eronga hujumning dastlabki 100 soati davomida AQShning harbiy xarajatlari 3,7 mlrd dollarni tashkil etgan. Bu kuniga o‘rtacha 891,4 mln dollarga teng. Fiskal tahlilchi Kent Smetters umumiy iqtisodiy zarar 210 mlrd dollargacha yetishi mumkinligi haqida yozdi. Urush davomiyligi ham Tramp aytgandek 4 hafta emas, balki sentabrgacha cho‘zilishi mumkin. 

Foto: U.S. Navy photo via DVIDS

Har qanday siyosiy ziddiyat, qurolli to‘qnashuv va urushlar ijtimoiy-iqtisodiy yo‘qotishlarga olib kelib, insoniyat taraqqiyotining bir necha yillar ortda qolishiga sabab bo‘ladi. Xususan, AQSh va Isroilning Eronga hujumi ham har ikki tomon uchun jiddiy moliyaviy zarar keltiryapti. Hali rasmiy ma’lumotlar e’lon qilinmagan bo‘lsa-da, amerikalik tahlilchilar harbiy harakatlarning mamlakat iqtisodiyotiga qanchaga tushayotganini hisoblashni boshladi.

Urush AQShga qanchaga tushyapti?

Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazi (CSIS) tahlilchilari hisob-kitoblariga ko‘ra, harbiy operatsiyaning dastlabki 100 soati davomida AQSh 3,7 milliard dollar sarflagan. Bu kuniga o‘rtacha 891,4 million dollarni tashkil etadi. Muammo faqat summaning kattaligida emas. Asosiy masala bu xarajatlarning katta qismi davlat budjetida ko‘zda tutilmagan. Taxminan 3,5 milliard dollar budjetdan tashqari xarajatlarga to‘g‘ri keladi.

«AQSh qo‘shinlari arzonroq o‘q-dorilarga o‘ta boshlagani hamda Eron tomonidan dron va raketa hujumlari keskin kamaygani sabab xarajatlar pasayishi mumkin. Biroq kelajakdagi xarajatlar asosan operatsiyalar intensivligi va Eronning javob zarbalari samaradorligiga bog‘liq bo‘ladi», deya qayd etgan CSIS ekspertlari.

Mutaxassislar dastlabki 100 soatdagi xarajatlarni uchta asosiy kategoriya bo‘yicha baholagan:

Operatsion xarajatlar – taxminan 196 million dollar. Shundan 178 million dollari budjetdan, qolgan qismi budjetdan tashqari xarajatlar;

O‘q-dorilar zaxirasini to‘ldirish – taxminan 3,1 milliard dollar. Ushbu xarajatlarning bir senti ham budjetda ko‘zda tutilmagan;

Jangovar yo‘qotishlarni qoplash va infratuzilmani ta’mirlash – qariyb 350 million dollar. Bu ham budjetda ko‘zda tutilmagan xarajat.

AQSh Mudofaa vazirligi davom etayotgan operatsiyalar haqida juda kam tafsilotlarni oshkor qilyapti. Avvalgi Yaqin Sharq kampaniyalarida har kuni zarbalar haqida hisobot berilgan yoki muntazam statistik ma’lumotlar e’lon qilib borilgan. Ayni paytda Mudofaa vazirligi kunlik operatsiyada qatnashayotgan texnika va taxminiy zarba nishonlari sonini taqdim etadi, ammo batafsil tafsilotlar cheklangan.

Umumiy zarar 210 mlrd dollarga yetishi mumkin

AQShning Eron bilan urushi mamlakat iqtisodiyotiga 210 milliard dollargacha zarar yetkazishi mumkin. Bu haqda Penn Wharton Budget Model rahbari, fiskal tahlilchi Kent Smetters ma’lum qildi. Uning ta’kidlashicha, harbiy mojaro allaqachon xalqaro savdo, global energiya bozorlari va benzin narxlarini beqarorlashtira boshlagan.

Ayni paytdagi hisob-kitoblarga ko‘ra, urush AQSh iqtisodiyotiga taxminan 115 milliard dollar zarar yetkazishi prognoz qilinyapti. Ammo mojaroning davomiyligi va ko‘lamiga qarab umumiy yo‘qotishlar miqdori 50 milliard dollardan 210 milliard dollargacha yetishi mumkin.

Donald Tramp ham urush iqtisodiyot uchun xavf tug‘dirayotganini tan olgan. U Fors ko‘rfazidagi muhim o‘tish yo‘llari orqali harakatlanayotgan energiya tankerlari uchun hukumat tomonidan kafolatlangan sug‘urta va harbiy-dengiz kuzatuvini taklif qilyapti.

Iqtisodiy yo‘qotishlardan tashqari, harbiy kampaniyaning o‘zi yana 65 milliard dollargacha mablag‘ talab qilishi mumkin.

Urush qancha davom etadi?

Iqtisodiy zarar miqdori birinchi navbatda harbiy harakatlar qancha muddat davom etishiga bog‘liq bo‘ladi. Tramp o‘z bayonotida urush 4 hafta davom etishi mumkinligini aytgandi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu vaqt Eronning asosiy raketa tizimlari va harbiy infratuzilmasini yo‘q qilish uchun yetarli bo‘lishi kerak.

Oq uy qisqa muddat haqida gapirayotgan bo‘lsa-da, Politico nashrining ichki hujjatlarga tayanib yozishicha, urush uzoqroq vaqtga cho‘zilishi mumkin. AQSh Markaziy qo‘mondonligi Pentagondan Eronga qarshi operatsiyalarni kamida 100 kun va ehtimol sentabrgacha qo‘llab-quvvatlash uchun Florida shtatidagi shtab-kvartirasiga qo‘shimcha harbiy razvedka xodimlarini yuborishni so‘ragan.

Shuningdek, Pentagon mintaqaga ko‘proq havo hujumidan mudofaa vositalarini yuborishga harakat qilyapti. Ayniqsa, so‘nggi yillarda ishlab chiqilgan kichik hajmli va nisbatan arzon dronlarga qarshi tizimlar jo‘natilishi rejalashtirilyapti, degan Politico gaplashgan AQSh rasmiysi. Tramp jamoasi Erondagi urushning keng ko‘lamli oqibatlarini «to‘liq oldindan ko‘ra olmagan». Nashr yana bir belgi sifatida Yaqin Sharqdan diplomatik xodimlarni evakuatsiya qilish uchun qo‘shimcha resurslar ajratayotganini keltiradi.



Source link

Continue Reading
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Iqtisodiyot

Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?

Published

on


Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 75,2 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.

Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 12 foizga oshgan. Hududlar kesimida eng yuqori natija Toshkent shahrida qayd etilgan — 13,9 trln so‘m.

Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 10,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 10,1 trln so‘m bilan joylashgan. Andijon va Farg‘ona viloyatlarining har birida 5,6 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.

Buxoro viloyatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,7 trln so‘m, Qashqadaryoda 4,6 trln so‘m, Namanganda 4,5 trln so‘mni tashkil etgan.

Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Navoiy viloyatida ko‘rsatkich bir xil — 3,2 trln so‘mdan. Xorazm viloyatida 2,4 trln so‘m, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining har birida 2,3 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Jizzax viloyatida esa yirik korxonalar tomonidan 2,1 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsuloti ishlab chiqarilgan.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi

Published

on


Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.

Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.

Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.

– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.

Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.

Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.

– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.

Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.

Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.

Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.

Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.

Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.

Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.

Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.

Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.

Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.

Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.

Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.

Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.

Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.

Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.

– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.

Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.

Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?

Published

on



O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?

Published

on


2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.

Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.

Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.

Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.

Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.

Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.



Source link

Continue Reading

Iqtisodiyot

Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?

Published

on



Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?



Source link

Continue Reading

Trending

Copyright © 2025 Xabarlar. powered by Xabarlar.