Daniel Bush Vashingtondagi muxbir

Tomosha qiling: BBC Prezident Trampning iqtisodiy forumdagi chiqishi oldidan Davosdagi muhit haqida gapiradi

Prezident Donald Trampning Grenlandiyani qo‘lga kiritishga urinishi Kongressdagi respublikachilarning qarshiligiga sabab bo‘ldi, chunki qonunchilar AQShning xorijdagi harbiy aralashuvidan xavotirlarini bildirishmoqda.

Ammo orol hududini egallashga to‘sqinlik qilish uchun yetarlicha respublikachilar demokratlar safiga qo‘shiladimi yoki Prezident Tramp o‘zining ikkinchi muddati davomida bir necha bor qilganidek, Kongress bosimiga bo‘ysunadimi yoki yolg‘iz harakat qiladimi, bu noaniqligicha qolmoqda.

Grenlandiyaga e’tibor Trump ma’muriyatining Venesuela, Eron va dunyoning boshqa qismlarida hokimiyatni loyihalash uchun diplomatik va iqtisodiy majburlash bilan bir qatorda bir tomonlama harbiy kuchdan foydalanishi haqida kengroq munozaralarga sabab bo’ladi.

Respublikachilar Tramp Oq uyga qaytganidan beri uning tashqi siyosatini asosan qoʻllab-quvvatladi. Ammo endi ko’proq odamlar Grenlandiyaning bosib olinishi AQSh va xalqaro qonunlarni buzadi, deb da’vo qilayotgan Kongressdagi demokratlar va NATO ittifoqchilari tarafdori.

Oxirgi kunlarda ayrim respublikachilar yetakchilari AQShning Grenlandiyani harbiy kuch bilan sotib olishi yoki bosib olishidan unchalik manfaatdor emasligini aytishdi. Ayrim respublikachilar demokratlarga qoʻshilib, prezident Trampning avtonom, lekin Daniya nazorati ostidagi hududni egallash rejasini qoʻllab-quvvatlamaydigan mamlakatlarga tariflar joriy etish boʻyicha yangi rejasiga qarshi chiqishmoqda.

Shimoliy Karolina senatori Thom Tillis ijtimoiy tarmoqda taklif qilingan tariflarning “Amerika uchun yomon, Amerika kompaniyalari uchun va ittifoqchilarimiz uchun yomon” ekanini yozar ekan, bu chora Xitoy va Rossiyaga foyda keltirishini qo’shimcha qildi. “Prezident Putin, Si Tszinpin va NATOning parchalanishini istagan boshqa dushmanlar uchun bu juda yaxshi”.

Boshqa respublikachilarning aytishicha, Trampning Grenlandiyani anneksiya qilish niyati Qo‘shma Shtatlar va uning Yevropa ittifoqchilari o‘rtasida keskinlik kuchayib borayotgan bir paytda AQSh va Daniyani o‘z ichiga olgan Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) ittifoqiga putur etkazishi mumkin.

“Grenlandiya xalqining suverenitetini hurmat qilish muzokaralar olib bo’lmaydigan bo’lishi kerak”, dedi Senatning Arktik kokus hamraisi senator Liza Murkovski bayonotida.

Prezident Tramp Arktikada Xitoy va Rossiya bilan yaxshiroq raqobatlashish uchun Qo‘shma Shtatlar hududga egalik qilishi kerakligini ta’kidlab, “bu yoki bu yo‘l” hududni qo‘lga kiritishga va’da berdi.

Seshanba kuni AQSh prezidenti BBC savollariga javob berar ekan, bu masala Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkilotiga (NATO) salbiy taʼsir koʻrsatayotgani haqidagi xavotirlarni kamaytirdi. Hududiy olg’a siljish natijasida o’nlab yillar davom etgan xavfsizlik ittifoqlarining qulashini qabul qiladimi, degan savolga u savolga javob berdi. Prezident Tramp Grenlandiyaga egalik qilish AQSh va global xavfsizlik uchun muhim ekani haqidagi fikrini yana bir bor ta’kidladi.

“(Grenlandiya) milliy xavfsizlik va hatto dunyo xavfsizligi uchun zarur”, dedi u.

Tomosha qiling: BBC NATOni tarqatib yuborish Prezident Tramp Grenlandiya uchun pul to‘lashga tayyormi yoki yo‘qligini so‘raydi

Biroq Prezident Trampning hududiy yutuqlarga doir da’volari Kapitoliy tepaligida tobora ommalashib bormoqda.

Agar respublikachilar va demokratlar Grenlandiya ustidan prezidentni qabul qilishni tanlasa, Kongressda prezident Trampni boshqarishga urinish uchun bir nechta variant bor.

Mutaxassislarning fikricha, Kongress hamyonning kuchiga ega va nazariy jihatdan Grenlandiyani sotib olishga sarflangan pulni tasdiqlashi kerak. Daniya ham, Grenlandiya ham orol sotilmaydi, deb hisoblaydi.

“Agar Prezident Tramp Grenlandiyani sotib olmoqchi boʻlsa, unga pul ajratish uchun Kongress akti kerak boʻladi”, dedi Amerika boshqaruv instituti ijrochi direktori va parlament tartiblari boʻyicha ekspert Daniel Shumann. Shumanning qo‘shimcha qilishicha, Kongress mavjud mablag‘larni hududni sotib olish uchun qayta yo‘naltira olishi dargumon.

Shunga qaramay, ma’muriyat boshqa siyosatlar qatorida Trampning immigratsiya va bojxona siyosatini qabul qilish uchun ijro hokimiyatidan foydalanishni kengaytirdi. Shumanning ta’kidlashicha, ma’muriyat Grenlandiyani bosib olish uchun yangi vakolatlar berishga harakat qilishi mumkin, bu esa unga Kongress tomonidan to’siqlarni engib o’tishga imkon beradi.

Grenlandiyaga harbiy bostirib kirishidan xavotirlangan qonunchilar Kongress ruxsatisiz AQShning har qanday harakatini taqiqlovchi chorani qo‘llab-quvvatladilar. Ammo bu taklif respublikachilarning har ikki palatada qabul qilinishi uchun yetarli darajada qo‘llab-quvvatlanadimi yoki yo‘qligi noma’lum.

Senatdagi besh nafar respublikachi shu oy boshida sobiq prezident Nikolas Maduroni hokimiyatdan ag’dargan dekabrdagi hujumdan keyin Venesuela rejimining keyingi harbiy harakatlarining oldini olish bo’yicha qonunchilikni ilgari surish uchun demokratlarga qo’shildi.

Venesuela urush vakolatlari rezolyutsiyasi oxir-oqibat Senatdan o’tolmay qoldi. Ammo bu respublikachi va demokrat qonunchilar o‘rtasida 2024-yilda AQShning xorijiy mojarolarda ishtirokini kamaytirish va’dasi bilan o‘z nomzodini qo‘ygan janob Trampning xorijda harbiy kuch ishlatganidan norozilik kuchayib borayotganini ko‘rsatdi. O’tgan hafta ikki partiyadan iborat parlament delegatsiyasi Grenlandiyani qo’llab-quvvatlash ramzi sifatida Daniyaga tashrif buyurdi.

Qo’shma Shtatlar Daniya bilan Grenlandiyaning bir qismini yoki butun qismini bosib olish bo’yicha biron bir kelishuvga erishsa, shartnomani ratifikatsiya qiladigan Senat qanday munosabatda bo’lishi ham noma’lum.

Qo’shma Shtatlar Daniya bilan 1951 yilda tuzilgan shartnomaga ega bo’lib, unga Grenlandiyadagi harbiy ishtirokini kengaytirish imkonini beradi. Murkovski va boshqa respublikachilar mintaqadagi milliy xavfsizlik ehtiyojlarini hal qilish uchun Qo’shma Shtatlar hududni bosib olishiga hojat yo’qligini ta’kidladi.

Agar ikki davlat kelishuvga erishsa, Senat Qo’shma Shtatlar va Daniya o’rtasidagi kelishuvga qarshi chiqib, prezident Trampga to’sqinlik qilishga urinishi mumkin. Shartnomani ratifikatsiya qilish uchun Senatning uchdan ikki qismi qo’llab-quvvatlashni talab qiladi, biroq respublikachilar hozirda bunga yetarlicha etishmayapti.

Getty Images

O’tgan hafta AQShning ikki partiyali delegatsiyasi, jumladan senator Liza Murkovski (o’rtada) AQSh ittifoqdoshimiz bilan birdamlik ko’rsatish uchun Daniyaga tashrif buyurdi.

Ba’zi respublikachi qonunchilar allaqachon prezident Tramp bilan Grenlandiya masalasi bo’yicha ajralish haqida o’ylashayotganini aytishgan. Kentukki shtatidan Senatdagi ko‘pchilikning sobiq yetakchisi Mitch MakKonnell jurnalistlarga AQShning hududni bosib olishi “ittifoqchilarimizning ishonchini yo‘qqa chiqarishi”ni aytdi.

Respublikachilarning Grenlandiya bilan bog‘liq xavotirlari kuchayib borayotgan bir paytda, Prezident Tramp Senatning ma’qullanishini talab qilmaydigan, ammo rasmiy kelishuvga erisha olmaydigan bitim tuzishga intilishi mumkin. Ammo tahlilchilarga ko‘ra, prezident Kongress ishtirokisiz bunday kelishuvga erishish vakolatiga egami yoki yo‘qmi, bu noma’lum.

“Koʻpgina xalqaro shartnomalar shartnomadan tashqari shakllarda tuziladi”, dedi Josh Chafetz, Jorjtaun yuridik maktabi professori. “Bunchalik katta narsa faqat ma’muriy kelishuv sifatida tuzilishi mumkinligiga shubha qilaman.”

Prezident Trump seshanba kuni Grenlandiyani ta’qib qilishda biron bir tarzda cheklanganligiga ishonadimi yoki yo’qligini aytmadi. Prezident Tramp jurnalistlarga qanchalik uzoqqa borishni rejalashtirayotgani so’ralganda, “Hamma e’tibor berishini xohlayman”, dedi.

“Menimcha, hamma uchun juda yaxshi narsalar sodir bo’ladi”, dedi Tramp.

Kayla Epshteyn tomonidan qo’shimcha hisobot

“Biz yolg’iz qolishni xohlaymiz”: Grenlandiyaliklar Trampning hokimiyatni egallab olish tahdidi haqida gapirishadi

Source link