Dunyodan
Diktaturalar asta-sekin, keyin birdan yo’q bo’lib ketadi, lekin Eron hali u erda emas.
Jeremy Bowen xalqaro muharriri
Morg videosida Eron hukumatining zo‘ravonlik bilan bostirilishi ko‘rsatilgan
Qanday qilib diktatura yo’qoladi? Ernest Xeminguey bankrotlikni mashhur ta’riflaganidek, ular asta-sekin va keyin birdaniga bankrot bo’lishdi.
Eronlik namoyishchilar va ularning xorijdagi tarafdorlari Tehrondagi islomiy rejimning to’satdan oldinga qadam tashlashini kutishgan edi. Agar o’layotgan bo’lsa, alomatlar hali ham asta-sekin.
Oxirgi ikki hafta ichida to’plangan tartibsizliklar rejim uchun katta inqirozni keltirib chiqardi. Eronning g’azabi va umidsizliklari avval ham ko’chalarda paydo bo’lgan, ammo bu portlash AQSh va Isroilning so’nggi ikki yil ichida Eronga etkazgan barcha harbiy zarbalari ustiga keladi.
Ammo oilalarini boqishga qiynalayotgan eronliklar uchun sanktsiyalar ta’siri yanada muhimroqdir.
Eron iqtisodiyotiga eng so‘nggi zarba sifatida, 2015-yilda muddati tugagan yadroviy kelishuv bo‘yicha BMT tomonidan olib tashlangan barcha sanksiyalar sentabr oyida Buyuk Britaniya, Germaniya va Fransiya tomonidan qayta tiklandi. 2025 yilda oziq-ovqat narxlari inflyatsiyasi 70 foizdan oshdi. Valyuta rial dekabr oyida eng past darajaga yetdi.
Eron rejimi juda katta bosim ostida bo’lsa-da, uning ketmayotgani haqida dalillar bor.
Muhimi, xavfsizlik kuchlari sodiq qolishi. 1979-yilgi Islom inqilobidan beri Eron hukumati zo’r va shafqatsiz zo’rlik va repressiya tarmog’ini qurish uchun vaqt va pul sarfladi.
Oxirgi ikki haftadan beri rejim kuchlari ko’chalarda o’z xalqini otib tashlash buyrug’ini bajarmoqda. Natijada, biz bilganimizdek, hukmdor aloqani o’chirishda davom etayotgan mamlakatda so’nggi haftalardagi namoyishlar tugadi.
Namoyishlarni bostirishning boshida mamlakatning eng muhim yagona tashkiloti – Eron Inqilobiy Gvardiyasi Korpusi (IRGC) turibdi.
Tashkilot oliy rahnamo Oyatulloh Xomanaiyga bevosita javob berish va 1979 yilgi Islom inqilobi mafkurasi va boshqaruv tizimini himoya qilish kabi maxsus missiyaga ega. Inqilob gvardiyasida taxminan 150 000 askar bor va ular Eronning oddiy qurolli kuchlari bilan parallel ravishda ishlaydi. U Eron iqtisodiyotida ham asosiy o‘yinchi hisoblanadi.
Hokimiyat, pul, korruptsiya va mafkuraning kuchli aralashmasi tizimni himoya qilish uchun yaxshi sabablar mavjudligini anglatadi.
G’arbiy Osiyo axborot agentligi (Reuters orqali)
Eron bosh prokurori “to’polonchilar” uchun “tez va qattiq” jazoga va’da berdi
Inqilob gvardiyasida “Basij militsiya” deb nomlangan yordamchi bo‘linma, ko‘ngillilar qo‘shinlari bor. Uning millionlab a’zolari borligini da’vo qilmoqda. G’arbning ba’zi hisob-kitoblariga ko’ra, faol harbiy xizmatchilar soni yuz minglab, bu hali ham juda katta. Basij aholisi rejimning namoyishchilarni bostirishning eng oxirida turibdi.
2009-yilda men Tehronda Inqilobiy Gvardiya va Basijning munozarali prezidentlik saylovlaridan keyin keng ko‘lamli namoyishlarni bostirish uchun ishlayotganini ko‘rdim. Basij ko‘ngillilari rezina kaltaklar va yog‘och tayoqchalar ko‘tarib ko‘chalarda saf tortdilar.
Ularning orqasida avtomat miltiqlari bor forma kiygan erkaklar bor edi. Mototsikl askarlari Tehronning keng xiyobonlari bo’ylab portlashdi va norozilik bildirmoqchi bo’lgan guruhlarga shoshilishdi. Ikki haftadan kamroq vaqt ichida ko’chalarni bo’g’ib qo’ygan norozilik namoyishlari shiorlar aytib, chiqindi qutilarini yoqib yuborgan kichik talabalar guruhlarigacha qisqardi.
Qorong‘ida odamlar balkonlari va tomlariga chiqib, xuddi ota-onalari shohga qarshi qilganidek, Xudo buyukdir, deb hayqirishdi, lekin bu ham pasaya boshladi.
Ichki xavfsizlik kuchlarining ko’rinib turgan chidamliligi oliy rahbar va uning yordamchilari bo’shashishi mumkin yoki bo’shashadi degani emas. AQSh prezidenti Donald Tramp hamon chora ko’rish bilan tahdid qilmoqda. Rejim qulashini istagan millionlab eronliklar g’azab va g’azabga to’la.
Tehronda hukumat va oliy rahbar o’zlari duch kelayotgan bosimni biroz yumshatish yo’llarini qidirayotgan ko’rinadi. Jangchi rasmiylarning ritorikasi Qo’shma Shtatlar bilan muzokaralarni qayta boshlash takliflari bilan aralashib ketgan.
Avvalgi muzokaralarda rad etilgan Eronning yadroviy va ballistik raketa dasturlari borasida ikki davlat qanday kelishuvga erisha olishi aniq emas. Ammo muzokaralar Eronga vaqt sotib olishi mumkin, ayniqsa, agar prezident Tramp kelishuvga erishish mumkinligiga ishonch hosil qilsa, hatto bu ehtimoldan yiroq bo‘lsa ham.
Prezident Tramp bosim kampaniyasining bir qismi sifatida Eron bilan biznes yurituvchi mamlakatlar mahsulotlariga 25 foizlik bojlar joriy etishini aytdi. Shunga qaramay, bu qanday ishlashini tushunish qiyin. Xitoy Eron neftining katta qismini sotib oladi.
Prezident Tramp va Xitoy rahbari Si Tszinpin o‘tgan yilning kuzida savdo urushida sulh tuzishga kelishib oldilar va aprel oyida Pekinda sammit o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Sammitda dunyoning ikki yirik davlati oldida turgan eng katta muammolar muhokama qilinadi. Prezident Tramp faqat Eronga bosimni saqlab qolish uchun sammitni xavf ostiga qo’ymoqchimi yoki buzib qo’ymoqchimi?
Tehronda qarigan oliy rahnamo Oyatulloh Xomanaiyning eng katta ustuvor vazifasi Islom Respublikasi boshqaruvini saqlab qolishdir. Namoyishlar yanada kuchaysa, keskin javoblar kutilmoqda.
Rejim uchun afzallik – namoyishchilar orasida izchil rahbarlikning yo’qligi. Qariyb yarim asr muqaddam inqilob natijasida hokimiyatdan chetlatilgan shohning to‘ng‘ich o‘g‘li ularga etishmayotgan rahbar bo‘lishga intilgan. Uning murojaati oilasining tarixi va Isroil bilan yaqin aloqalari bilan cheklangan ko’rinadi.
Tehron ulamolari va harbiylarini xavotirga soladigan saboqlardan biri ularning sobiq ittifoqchisi, Suriyaning sobiq prezidenti Bashar al-Assaddan olingan. U urushda g’alaba qozonganga o’xshardi, ammo 2024 yil oxirida yaxshi tashkil etilgan isyonchilar hujumiga qarshi Saudiya Arabistoni va Arab Ligasi tomonidan asta-sekin qayta tiklanmoqda.
Uning eng muhim ittifoqchilari – Rossiya va Eron ham uni qutqara olmas edi, ehtimol ham. Bir necha kun ichida Asad va uning oilasi Moskvaga surgunga jo’natildi.
Avtoritar rejimlar asta-sekin, keyin esa birdaniga quladi. Asadning Suriyasi qulaganida, bu juda tez sodir bo’ldi. Tehronda o’rganish mumkin bo’lgan yana bir misol, 2011 yilda Tunis prezidenti Ben Ali hokimiyatdan ag’darilganida, harbiylar namoyishchilarni ichki xavfsizlik kuchlaridan himoya qilish uchun harakatga kelganida.
Ben Alining qulashi Misr rahbari Husni Muborakning iste’foga chiqishiga sabab bo’ldi. Agar harbiylar o’z pozitsiyasini himoya qilish uchun borishga qaror qilmaganida, u ommaviy namoyishlardan omon qolgan bo’lishi mumkin edi.
Eronda shunday bo’lishi mumkinmi? balki. hali ham.
Islomiy rejimning muxoliflari mamlakat ichkarisida va xorijda ko’proq bosim va ishonchli rahbarning paydo bo’lishiga umid qiladilar, shunda qulash jarayoni asta-sekin va birdan tezlashadi.
Dunyodan
Rossiyada muhojirlar uchun patent olish va ularni uzaytirish uchun yangi shartlar belgilandi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin mehnat muhojirlari Rossiyada yashovchi o‘zlari va qaramog‘ida bo‘lgan shaxslarni hech bo‘lmaganda kunlik ish haqi bilan ta’minlashni talab qiluvchi qonunni imzoladi.
Qonunga ko‘ra, chet el fuqarosi patent olganida, u nafaqat o‘zi, balki voyaga yetmagan barcha farzandlari uchun ham belgilangan miqdorda shaxsiy daromad solig‘ini (NDFL) oldindan to‘lashi kerak.
Ushbu talab tadbirkorlik faoliyatidan qat’i nazar, jismoniy shaxslarga mahalliy yoki shaxsiy xizmatlar ko’rsatadigan chet el fuqarolariga ham tegishli.
Agar bu talablar bajarilmasa, immigrantning patenti yoki ishlash uchun ruxsatnomasi uzaytirilmaydi. Shundan so’ng, agar Rossiyada vaqtincha qolish uchun boshqa qonuniy asos bo’lmasa, ular 15 kun ichida voyaga etmagan bolalari bilan mamlakatni tark etishlari kerak.
Shuningdek, qonunga ko’ra, chet ellik voyaga etmagan bolaning Rossiyada vaqtincha bo’lish muddati uning ota-onasiga berilgan patentning amal qilish muddatidan (uzaytirish yoki qayta rasmiylashtirish) oshmasligi kerak. Biroq, bu muddat 18 yoshga to’lgunga qadar amal qiladi, buning uchun siz NDFL uchun ma’lum miqdorni oldindan to’lashingiz kerak.
Bola 18 yoshga to’lganda va Rossiyada qolish uchun boshqa qonuniy sabab bo’lmasa, u 30 kun ichida mamlakatni tark etishi yoki ushbu muddat ichida patent olish uchun ariza topshirishi va tegishli avans to’lovini amalga oshirishi kerak.
Yangi qonunga ko’ra, Rossiya Ichki ishlar vazirligiga chet elliklarning daromadlari va NDFLning belgilangan avans to’lovlari amalga oshirilganligini tekshirish vakolati berildi. Shuningdek, vaqtinchalik propiska yoki propiska olgan xorijliklarning davlat migratsiya axborot tizimi orqali soliq organlarida ro‘yxatdan o‘tganligini nazorat qilish mumkin bo‘ladi.
Dunyodan
Yaponiyada 7,1 magnitudali zilzila yuz berdi
Kyushu yaqinida kuchli zilzila sodir bo’ldi. Bu haqda Osiyo OAVlari mamlakatning Yaponiya meteorologiya agentligiga asoslanib xabar berdi.
Zilzila magnitudasi: 7,1 Sana va vaqt: Bugun, 28-iyul, mahalliy vaqt bilan 16:27 atrofida Joylashuvi: Kumamoto prefekturasi yaqinida Zilzila o‘chog‘ining chuqurligi 10 km.
NHK telekanali zilziladan keyin sunami xavfi e’lon qilinganini ma’lum qildi.
Dunyodan
Isroil falastinlik mahbuslarni himoya qilish uchun timsohlardan foydalanmoqchi
Isroil atrof-muhitni muhofaza qilish vaziri Yidit Shirman Nil timsohini ko’payuvchi yovvoyi hayvon deb e’lon qildi. Bu chora Isroil qamoqxona maʼmuriyatiga falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanish imkonini beradi.
Euronews xabariga ko‘ra, vazirlik huquqshunoslari bu qarorga qarshi chiqishgan.
Mamlakat Tabiat va milliy bog‘lar vazirligi ham yovvoyi hayvonlarni faqat ilmiy va o‘quv maqsadlarida saqlash mumkinligi haqida bayonot berdi.
2025-yil dekabrida Isroil hukumatining radikal aʼzosi va Davlat xavfsizlik vaziri Itamar Ben Gvir falastinlik mahbuslar saqlanayotgan qamoqxonalarni qoʻriqlash uchun timsohlardan foydalanishni taklif qildi.
Tashabbus egalari timsohlardan AQSh va Janubiy Amerika mamlakatlaridagi qamoqxonalarni qo‘riqlashda foydalanilayotganini da’vo qilishdi. Biroq huquqshunoslarning aytishicha, amaliyot vaqti-vaqti bilan kuzatilgan bo‘lsa-da, muntazam ravishda amalga oshirilmagan.
Inson huquqlari tashkilotlari Isroilni xavfsizlik nuqtai nazaridan falastinliklarni aybsiz qamoqqa tashlaganlikda tanqid qilmoqda. Bu amaliyot, ayniqsa, 2023-yil 7-oktabrdan keyin kuchaydi.
BBC maʼlumotlariga koʻra, Gʻarbiy Sohildagi deyarli har bir oila vakillari Isroil qamoqxonalarida vaqt oʻtkazgan. Harbiy asirlar Isroilning ichki qismida saqlanayotganligi sababli, ularning qarindoshlari ularning qayerda ekanligi haqidagi xabarlarga ega emaslar.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti hisobotiga ko’ra, 1967 yildan beri Isroil 800 mingdan ortiq falastinlikni sababsiz yoki mayda ayblar bilan hibsga olgan.
“Isroil harbiy bosqinchi rejimi bosib olingan Falastin hududlarini ochiq qamoqxonalarga aylantirdi”, – dedi BMT maxsus ma’ruzachisi Francheska Albanese.
Hibsga olingan falastinliklarning ko‘pchiligining bolalar bo‘lishi xavotirga sabab bo‘lmoqda.
Xalqaro Amnistiya inson huquqlari tashkiloti Isroil qamoqxonalarida falastinlik mahbuslarga nisbatan qiynoqlar, jismoniy va jinsiy zo‘ravonliklardan xavotir bildirdi.
Tashkilotning Yaqin Sharq va Shimoliy Afrika boʻyicha direktor oʻrinbosari Sara Xasash Negev choʻlidagi Sde Teyman qamoqxonasida falastinlik mahbuslarga nisbatan gʻayriinsoniy muomala va qiynoqlarga oid dalillar borligini aytdi.
Mart oyida Isroil parlamenti (Knesset) terrorchilik hujumlarida ayblangan falastinliklar uchun o‘lim jazosini standart jazo sifatida belgilovchi qonunni qabul qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Falastinlik qochqinlar agentligi rahbari va Yevropa davlatlari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Germaniya va Italiya vakillari qonunni demokratik tamoyillarga zid deb qoraladi.
Dunyodan
Yaponiyalik ayollar 41 marta rekord o’rnatdilar
Yaponiya ayollarning uzoq umr ko‘rishi bo‘yicha yana dunyoda birinchi o‘rinni egalladi
Yaponiya ayollarning umr ko‘rish davomiyligi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda. Yaponiya Sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga koʻra, yapon ayollarining oʻrtacha umr koʻrishi 2025-yilda 87,33 yoshni tashkil qiladi.
Shunisi e’tiborga loyiqki, Yaponiya 41 yil davomida ayollarning o’rtacha umr ko’rish davomiyligi bo’yicha dunyoda yetakchilik qilmoqda.
Yaponiyalik erkaklarning o‘rtacha umri 81,35 yoshni tashkil qilgan. Bu borada Shvetsiya, Norvegiya, Italiya va boshqa bir qancha davlatlarni ortda qoldirib, dunyoda ettinchi o‘rinda turadi.
Bir necha yil oldin, COVID-19 pandemiyasi Yaponiyada o’rtacha umr ko’rishning biroz qisqarishiga olib keldi. Biroq, 2023 yildan boshlab bu ko’rsatkich yana o’sish nuqtasiga yetdi va pandemiyadan oldingi darajadan ham yuqori.
Dunyodan
Suriya prezidenti: “Biz Isroil bilan ziddiyatni istamaymiz…”
Suriya hukumati Isroil bilan ziddiyatni istamaydi va Isroil bilan xavfsizlik kelishuviga erishmoqchi, dedi Suriya prezidenti Ahmad al-Sharah Al-Jazira telekanaliga.
“Biz Isroil bilan to’qnashuvni istamaymiz va bundan manfaatdor ham emasmiz. Isroil bilan muvaffaqiyatli xavfsizlik kelishuvi Suriya bosib olingan Golan tepaliklariga bo’lgan huquqidan voz kechmasdan turib, dunyo tinchligiga yo’l ochadi”, – dedi al-Sharah.
Prezident Suriya va Isroildan tashqari barcha davlatlar kelishuv imzolashni taklif qilib, Damashq Livan ishlariga harbiy aralashuvni istamasligini aytdi. “Biz mintaqada urush zonasining kuchayishidan xavotirdamiz. “Biz Livanga harbiy aralashish niyatimiz yo’q”, dedi u.
Janob Al-Sharah Damashq Livan hukumatining kuch ishlatish va harbiy harakatlar bo‘yicha o‘z ixtiyori bilan foydalanish huquqini qo‘llab-quvvatlashini ta’kidladi. Prezident “Livandagi har qanday tartibsizlik Suriyaga bevosita ta’sir qiladi”, deya qo‘shimcha qildi.
Aprel oyi o‘rtalarida al-Shara Turkiyaning Antaliya shahrida bo‘lib o‘tgan diplomatik forumda Damashq Isroil bilan Suriya janubidan Isroil qo‘shinlarini olib chiqishni o‘z ichiga olgan xavfsizlik bo‘yicha kelishuvga erishish niyatida ekanini aytdi. Uning aytishicha, bunday kelishuv Suriya hukumatiga Isroil bilan bosib olingan Golan tepaliklari yuzasidan muzokaralarni boshlash imkonini beradi.
-
Sport3 days ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat3 days ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport3 days ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
-
Jamiyat2 days ago
Qonunchilikdagi noaniqliklar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi
-
Siyosat4 days ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Siyosat2 days ago
Pokiston bosh vaziri bilan uchrashuv o‘tkazildi
-
Siyosat2 days ago
Saida Mirziyoyeva Pekinda Va I bilan muloqot o‘tkazdi
-
Jamiyat21 hours ago
BYD CHAZOR UzPride – O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan maxsus taklif
