Pol Kirby Yevropa raqamli muharriri

Jo Radle/Getty Images

Trampdan farqli oʻlaroq, Zelenskiy tinchlik muzokaralarida Rossiya Putinga ishonmasligini aytdi.

Rossiya, Qo’shma Shtatlar va Ukraina qariyb to’rt yil davom etgan keng ko’lamli urushga barham berish bo’yicha kelishuv yaqinlashib kelayotganiga qo’shiladi, biroq prezident Donald Tramp ta’biri bilan aytganda, “bir-ikkita o’ta og’ir, juda qiyin masala” qolmoqda.

Vashingtonning 20 banddan iborat rejasidagi eng og’ir ikkita masala hudud va ayni paytda Rossiya tomonidan bosib olingan Yevropadagi eng yirik atom elektr stansiyasi taqdiriga taalluqlidir.

Kreml prezident Tramp bilan muzokaralar “yakuniy bosqichda” ekani va prezident Zelenskiyning navbatdagi qadami 6-yanvar kuni Fransiyada Yevropa yetakchilari bilan uchrashishi, ammo har qanday boshi berk ko‘chaga kelishi kelishuvga putur yetkazishi mumkinligi haqidagi fikriga qo‘shiladi.

Prezident Putin orzu qilgan Ukraina sanoat markazi taqdiri

Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy murosaga kelishni taklif qilgan bo‘lsa-da, prezident Vladimir Putin Ukrainaning Donbasdagi barcha tarmoqlari uchun o‘zining maksimalist talablaridan qaytmadi.

Rossiya kuchlari sharqiy Lugansk viloyatining katta qismini, biroq Donetskning 75 foizdan sal ko‘proq qismini egallab olgan va Putin qolgan barcha “qo‘rg‘on zonasi” shaharlarini, jumladan Slovyansk va Kramatorsk shaharlarini ham qo‘lga kiritmoqchi ekanini aytdi.

“Biz shunchaki chekinishimiz mumkin emas. Bu bizning qonunlarimiz doirasidan tashqarida”, – dedi Zelenskiy. “Bu faqat qonun emas. U yerda 300 ming odam yashaydi… Biz bu odamlarni yo’qota olmaymiz”.

Uning taklificha, agar Rossiya ham xuddi shunday masofadan chekinsa, Ukraina qo‘shinlari hududdan chiqib ketib, qurolsizlantirilgan hudud yoki Ukraina tomonidan nazorat qilinadigan erkin iqtisodiy zona tashkil qiladi. Bunday holda, hozirgi aloqa liniyalari xalqaro kuchlar tomonidan qo’riqlanadi.

Putin bularning birortasiga ham rozi boʻlmasa kerak va rus generallari unga Ukraina hududini tezlik bilan bosib olayotganliklarini aytishgan.

Anadolu (Getty Images orqali)

Sharqiy ikki shahar, Sloviask va Kramatorsk muntazam ravishda Rossiya hujumlari ostida

“Agar Kiyev hukumati bu masalani tinch yo‘l bilan hal qilishni istamasa, biz barcha masalalarni harbiy yo‘l bilan hal qilamiz”, deb turib oldi.

Har ikki davlat ham charchoqdan aziyat chekayotgani ajablanarli emas, Urush tadqiqotlari instituti tahlilchilari, agar Rossiya kuchlari o’zlarining hozirgi oldinga siljish tezligini saqlab qolsalar, Donetskning qolgan qismini qo’lga kiritish uchun ularga 2027 yilning avgustigacha vaqt kerak bo’ladi, deb hisoblaydi.

Zelenskiyning murosaga kelish rejasi, shuningdek, Rossiya qo‘shinlarini Ukraina hududining cheklangan hududlaridan, jumladan shimoldagi Xarkov va Sumi viloyatlari, sharqdagi Dnepropetrovsk va janubdagi Myokolayevdan olib chiqib ketishlarini talab qiladi.

Donetsk muammosi bo’yicha harakatsiz tinchlik kelishuvi ehtimoli real emas, ammo Rossiyaning murosaga kelishi imkonsiz bo’lishi mumkin.

Kreml elchisi Yuriy Ushakov yaqinda “[Donbasda]na Rossiya, na Ukraina qo‘shinlari joylashtirilmasligi uchun yaxshi imkoniyat bor”, deb aytgan, biroq mintaqa Rossiya Federatsiyasi tarkibiga kirishiga qat’iy ishongan.

Ukrainaning ulkan atom elektr stansiyasi Rossiya qo‘lida

2022 yil mart oyidan beri Rossiya Dnepr daryosi bo’yida joylashgan Enerxodardagi Yevropadagi eng yirik atom elektr stansiyasini egallab oldi. Biroq, Zaporijjiya atom elektr stansiyasining oltita reaktori elektr energiyasi ishlab chiqarmaydi va barchasi uch yildan ortiq sovuq o’chirish rejimida bo’lib, stansiya Ukraina tomonidan ta’minlangan tashqi quvvatning erishi buzilishining oldini olish uchun ishlamoqda.

Qayta ishga tushirish katta investitsiyalarni talab qiladi, jumladan, elektr stantsiyasini sovutish suvi bilan ta’minlash uchun foydalanilgan vayron bo’lgan Kaxovka GES to’g’onini tiklash.

Ukraina bu mintaqa ham qurolsizlantirib, erkin iqtisodiy hududga aylanishi kerak, deb hisoblaydi.

AQShning taklifi AQShning zavodni Rossiya va Ukraina bilan qo‘shma korxona sifatida boshqarishi, dedi Zelenskiy. Kiyevning ta’kidlashicha, bu haqiqatga to’g’ri kelmaydi va buning o’rniga AQSh va Ukraina birgalikda mamlakatni 50-50 nisbatda boshqarishi mumkin, AQSh o’z vakolatlarining yarmi qayerga ketishini hal qiladi, bu esa Rossiyaga ta’sir qiladi.

Ukraina muammosi shundaki, Rossiya uni qo’yib yubormaydi va Rossiyaning “Rosatom” yadroviy rivojlanish agentligi rahbari Aleksey Likachev uni faqat bir sub’ekt – Rossiya boshqarishi va xavfsizligini ta’minlashi mumkinligini ta’kidladi.

U Ukraina zavod tomonidan ishlab chiqarilgan quvvatdan xalqaro hamkorlik doirasida foydalanishi mumkinligini taklif qildi.

Bu masala bo’yicha murosaga erishib bo’lmaydigan bo’lishi mumkin, ammo agar u hali mavjud bo’lmasa, ikki qo’shni davlat o’rtasida ishonch darajasini talab qiladi.

Washington Post (Getty Images orqali)

Zaporojya atom elektr stantsiyasi Dnepr daryosi yaqinidagi osmon chizig’ida hukmronlik qiladi

Ijobiy ritorikaga qaramay, o’zaro ishonchning yo’qligi

Ishonch juda past bo’lsa, eng katta muammolaringizda katta muvaffaqiyatlarga erisha olmaysiz.

Prezident Tramp shu haftada prezident Putinga “Ukraina muvaffaqiyat qozonishini, jumladan energiyani juda arzon narxlarda yetkazib berishni ko‘rishni istashini” taklif qilganida, prezident Zelenskiy bu gaplarga aniq ishonmadi. Uning fikricha, Putin tinchlikka jiddiy qaramaydi.

“Men ruslarga ishonmayman… va prezident Putinga ham ishonmayman. U Ukraina muvaffaqiyat qozonishini istamaydi”, – dedi Ukraina rahbari.

Rossiya ham Kiyevga unchalik ishonch bildirmayapti, ukrainalik harbiylarni Putinning Novgorod viloyatidagi qarorgohini uchuvchisiz samolyotlar bilan nishonga olganlikda ayblab, hujumlar haqida hech qanday dalil keltirmagan.

Ukraina hatto bu sodir bo’lganini rad etadi va buni Kiyevdagi hukumat binolariga keyingi hujumlar uchun Rossiya bahonasi deb hisoblaydi.

Shartnomani buzishi mumkin bo’lgan boshqa muammolar

Kiyev AQSh va Yevropa yetakchilarini Rossiya tomonidan keyingi hujumlar sodir bo‘lgan taqdirda NATOga o‘xshash javob choralarini ko‘rish uchun xavfsizlik choralarini ko‘rishga chaqirdi. Ukraina shuningdek, 800 ming kishilik armiyani saqlab qolishga intiladi.

Qo’shma Shtatlar va Yevropa xavfsizlik shartnomasini imzolashi mumkin, ammo Rossiya Ukrainadagi quruqlikdagi Yevropa qo’shinlarini joylashtirish niyatida emas.

Ukraina uchun iqtisodiy yo’qotishlar 800 milliard dollarga (600 milliard funt sterling) baholanmoqda va yana bir muhim savol – Rossiya bunga qancha hissa qo’shishi. Qo’shma Shtatlar Yevropa bilan qo’shma investitsiya jamg’armasi haqida muzokaralar olib bormoqda, Rossiya hozirgacha bunga ruxsat bermagan, biroq uning Yevropada 210 milliard yevro (taxminan 183 milliard funt sterling) miqdoridagi aktivlari Rossiya ham foydalanishi mumkin.

Rossiya ham Ukrainaning NATOga a’zoligini rad etadi. Bu unchalik katta muammo bo’lmasligi mumkin, chunki hali bunday narsa yuz berishi ehtimoli yo’q, lekin bu Ukraina konstitutsiyasining bir qismi bo’lgani uchun kelishuv topish qiyin bo’ladi.

Yevropa Ittifoqiga a’zo bo’lish ham potentsial to’qnashuv nuqtasidir, lekin, ehtimol, Rossiya uchun Ukrainadan oldin YeIga qo’shilish navbatini kutayotgan davlatlarga qaraganda kamroq. Bu tez orada sodir bo’lishiga ozchilik ishonadi.

Ukrainaliklar kelishuvga ovoz berishlari mumkinmi?

Ukraina yetakchisi so‘rov natijalariga ko‘ra, ukrainaliklarning 87 foizi tinchlikni istashini, 85 foizi esa Donbasdan chiqib ketishni rad etishini aytdi.

Shuning uchun u Donetsk taqdiri va 20 banddan iborat kengroq reja boʻyicha qarorlarni xalq ovozisiz va uni tayyorlash uchun 60 kunlik otashkesimsiz qabul qilib boʻlmaydi, deb hisoblaydi. Referendum buni qabul qilish yoki qabul qilmaslikning bir usuli”.

Bu ham potentsial boshi berk ko’chadir, chunki Kremlning ta’kidlashicha, vaqtinchalik o’t ochishni to’xtatish faqat mojaroni uzaytiradi va yangi jangovar harakatlarga olib keladi va Tramp Putinning pozitsiyasini tushunishini aytdi.

Ammo prezident Zelenskiyning fikricha, bunday ovoz berishsiz kelishuv samarasiz bo‘lib, hal qilinishi kerak bo‘lgan murakkab masalalar ro‘yxatini yanada kengaytiradi.

Source link