Iqtisodiyot
So‘m 2 haftada 2 foizga mustahkamlandi. Qanday qilib?
AQSh dollarining so‘mga nisbatan Markaziy bank belgilagan qiymati 8 oylik minimumni qayd etdi. Iqtisodchi Mirkomil Xolboyevga ko‘ra, o‘zbek so‘mining qadri oshishi – asosiy savdo hamkorlarning valutalari ham dollarga nisbatan mustahkamlanayotgani fonida yuz bermoqda. Pul o‘tkazmalari, oltin va boshqa eksport tovarlar hamda kapital oqimlarining so‘nggi haftalardagi dinamikasi bo‘yicha hali ochiq ma’lumotlar yo‘q.
O‘zbekiston Markaziy banki AQSh dollarining so‘mga nisbatan rasmiy kursini 11 iyun uchun 12 674,37 so‘m deb belgiladi. Bu – 2024 yil 5 sentabrdan keyingi davr uchun minimum ko‘rsatkich bo‘ldi.
So‘nggi 2 haftada so‘m dollarga nisbatan 2 foizga mustahkamlanib, 1 AQSh dollari 265 so‘mga arzonlashdi. Yil boshiga nisbatan dollarning arzonlashishi 1,8 foizni tashkil etmoqda.
Bugun, 10 iyun kuni Amerika valutasi aksariyat tijorat banklarida 12 750 so‘mdan 12 780 so‘mgacha bo‘lgan qiymatda sotildi.
So‘nggi bir yillikdagi dinamika
So‘mga nima bo‘lyapti?
Iqtisodchi Mirkomil Xolboyev so‘mning o‘rtacha kursi so‘nggi 7 sessiyada 0,8 foizga mustahkamlangani sabablarini sanab o‘tdi.
Hamkor davlatlar valutalari. So‘nggi kunlarda hamkorlarimiz valutalarining nisbatan mustahkamlanish tendensiyasi kuzatilmoqda. Xususan, iyun oyi boshidan buyon rublning o‘rtacha kursi oldingi 6 sessiyadagi o‘rtacha kursga nisbatan 0,4 foizga mustahkamlangan. May oyidagi o‘rtacha kursga nisbatan esa 1,5 foizga mustahkamlandi.
Tengening o‘rtacha kursi mayga nisbatan 0,3 foizga mustahkamlangan (oy boshi va 10 sana o‘rtasidagi mustahkamlanish esa 0,5 foiz atrofida). Hamkorlarimiz valutalarining mustahkamlanishi ulardan pul o‘tkazmalarining o‘sishiga va milliy valutamiz mustahkamlanishiga zamin yaratadi.
So‘nggi haftada dollar indeksi nisbatan barqaror saqlanayotgan bo‘lsa-da, haligacha nisbatan qadrsizlanish fazada qolmoqda. Xususan, oy boshidan buyon biroz 0,1 foizga qadrsizlangan bo‘lsa-da, so‘nggi bir oyda 2,5 foiz atrofida qadrsizlanganligini ko‘rish mumkin. Dollarning global qadrsizlanishi esa so‘mning nisbatan barqaror qolishi va mustahkamlanishiga zamin yaratadi.
Bulardan tashqari, pul o‘tkazmalari (rubl mustahkamlanishi fonida tezlashgan bo‘lsa kerak), oltin va boshqa eksport tovarlarining o‘zgarishi, kapital oqimi kabi omillar so‘m kursining o‘zgarishiga ta’sir o‘tkazayotgan bo‘lishi mumkin, lekin bu omillar bo‘yicha ma’lumotlar hozircha mavjud bo‘lmaganligi uchun ularning aniq ta’siri haqida xulosa berish qiyin.
Oy boshidan buyon so‘mning boshqa valutalarga nisbatan o‘zgarishiga e’tibor qaratsak, ko‘ramizki (6 ta sessiya), so‘m dollardan tashqari iyena (0,37 foizga), funt (0,31 foiz) kabi zaxira valutalariga nisbatan mustahkamlangan. Yevroga nisbatan esa barqaror qolgan (biroz qadrsizlangan). Bu holat global tendensiyalarning so‘mga ta’sirini ko‘rsatadi. Ya’ni global miqyosda yevroning dollarga nisbatan mustahkamlanishi kuzatilmoqda (oy boshidan buyon yevro dollarga nisbatan 0,8 foizga mustahkamlangan, o‘rtacha kurs emas).
Bundan tashqari, so‘m qo‘shnilarimiz valutalaridan tengega nisbatan 0,7 foizga, somga nisbatan 0,6 foizga mustahkamlangan bo‘lsa, somoniga nisbatan 1,3 foizga qadrsizlangan. Rublga nisbatan esa 0,4 foizga qadrsizlangan. Bu ham mintaqaviy tendensiyalarni o‘zida namoyon etadi. Ya’ni rublning mustahkamlanishi mintaqadagi boshqa valutalarning ham dollarga nisbatan mustahkamlanishiga zamin yaratmoqda, ammo ular rublga nisbatan qadrsizlanmoqda.
Shuningdek, ilk 4 oydagi yuqori darajadagi oltin eksporti (5,6 mlrd dollar) natijasida yig‘ilib qolgan zaxiralar ham so‘mning mustahkamlanishida rol o‘ynayotgan bo‘lishi mumkin.
Markaziy bank 2026-yil 9-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 37,38 so‘mga oshib, 11 846,57 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 34,69 so‘mga oshdi va 13 240,91 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 631,55 so‘mni tashkil qildi (29,25).
Rossiya rubli 138,95 so‘m etib belgilandi (+0,8).
Markaziy bank 2026-yil 6-oktyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 5,5 so‘mga oshib, 11 778,45 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 25,62 so‘mga tushdi va 13 198,93 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 580,53 so‘mni tashkil qildi (+31,99).
Rossiya rubli 138,35 so‘m etib belgilandi (-2,79).
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyul oylarida O‘zbekistonga 46 davlatdan qariyb 28,5 ming tonna shokolad mahsulotlari olib kirilgan.
Import qilingan mahsulotlarning umumiy qiymati 123,7 mln AQSh dollarini tashkil etgan. Bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 1,6 ming tonnaga yoki 6 foizga ko‘p.
Import hajmi bo‘yicha Rossiya keskin ustunlik qilgan. Yilning dastlabki yetti oyida Rossiyadan O‘zbekistonga 19,5 ming tonna shokolad mahsulotlari yetkazib berilgan.
Rossiyadan kelgan shokolad mahsulotlari umumiy importning qariyb 70 foizini tashkil etgan. Keyingi o‘rinda Ukraina bo‘lib, undan 2,2 ming tonna mahsulot import qilingan.
Qozog‘istondan 914 tonna, Belarusdan 805,2 tonna shokolad mahsulotlari olib kirilgan. Litvadan import 746,2 tonnani tashkil etgan.
Turkmaniston 715,2 tonna, Turkiya esa 569,5 tonna ko‘rsatkich bilan keyingi o‘rinlarda qayd etilgan. Qolgan davlatlar hisobiga 3 ming tonna mahsulot to‘g‘ri kelgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida Andijon viloyatini ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va aholi daromadlarini oshirish masalalari bo‘yicha yig‘ilish o‘tkazilmoqda.
Joriy yilning birinchi yarmida viloyat iqtisodiyoti 8,8 foiz, sanoat 9,2 foiz, xizmatlar 16,1 foiz, investitsiyalar 8,9 foizga o‘sgani qayd etildi.
– Bizga o‘sishdagi raqamlar emas, balki har bir ko‘rsatkich har bir oilaning kundalik hayotiga qanday o‘zgarish olib kirgani muhim,– dedi davlatimiz rahbari.
Andijonda yer va tabiiy boyliklar cheklangan bo‘lsa-da, harakatchan aholi, kuchli tadbirkorlik ruhi, ko‘p sonli yoshlar, sanoat maktabi va katta bozor kabi imkoniyatlar borligi ta’kidlandi.
So‘nggi o‘n yilda viloyatga respublika budjetidan 20 trillion so‘m, banklar tomonidan tadbirkorlik uchun 90 trillion so‘m yo‘naltirildi. Birgina joriy yilda aholi farovonligini oshirishga 6 trillion so‘m ajratildi.
Hokimlarga berilgan vakolatlar va yaratilgan moliyaviy imkoniyatlar shunga munosib natijaga aylanishi zarurligi ko‘rsatib o‘tildi.
Prezident raisligidagi yig‘ilishda tashqi bozorda paxtaga talab pasayib, eksport logistikasi xarajatlari oshib borayotgan sharoitda fermerlar, klasterlar va tayyor mahsulot ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlash choralari ko‘rib chiqildi. Prezidentning Andijon viloyatiga tashrifi doirasida qishloq xo‘jaligi va sanoatni rivojlantirishga oid qator vazifalar belgilandi.
Paxtani birja orqali sotgan fermerga ham, uni sotib olgan klasterga ham har tonna uchun 500 ming so‘mdan subsidiya berish belgilandi. O‘z yerida paxta yetishtirgan klasterlar esa har gektar uchun 1,5 mln so‘mdan subsidiya oladi.
Tayyor mahsulot eksportchilarining xorijiy valyutadagi kreditlari bo‘yicha foizlarning 5 foizdan, milliy valyutadagi kreditlar bo‘yicha 14 foizdan oshgan qismini uch yil davomida kompensatsiya qilish bo‘yicha hisob-kitoblar tayyorlanadi. Shuningdek, marketpleyslar orqali sotilgan mahsulot qiymatining 3 foizini qaytarish masalasi o‘rganiladi.
Shuningdek, yig‘ilishda Jalaquduq, Marhamat, Asaka va Andijon tumanlaridagi adir yerlarini iqtisodiy aylanmaga kiritish bo‘yicha yangi choralar ham belgilandi.
«Agrostar» kompaniyasi tashkil etilib, bahorga qadar 4–5 ming gektar maydonga suv chiqarish va shaftoli, gilos, o‘rik, olxo‘ri kabi sanoatlashgan bog‘larni barpo etish boshlanadi. Bog‘lar uch yil parvarish qilinib, aholiga tayyor holda taklif etiladi.
Bu maqsadlarga 30 mln dollar, adirlarga suv chiqarish ishlariga esa 200 mlrd so‘m ajratiladi. Meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash darajasini 16 foizdan 30 foizga yetkazish va eksportni 500 mln dollarga oshirish vazifasi ham qo‘yildi.
Meva-sabzavotchilikda «gektardan — maksimal qiymat» tamoyiliga o‘tish belgilandi. Kichik qayta ishlash uskunalarini aholiga lizing asosida berish uchun 100 mlrd so‘m yo‘naltiriladi.
Baliqchi tumanida 5 gektar maydonda tashkil etilgan issiqxona loyihasini respublika bo‘ylab ommalashtirish belgilandi. Bu maqsadga 300 mlrd so‘m, shu jumladan, Andijon uchun 50 mlrd so‘m ajratiladi.
