Iqtisodiyot
boylar boyishda, kambag‘allar qashshoqlashishda davom etyapti
2025 yilda dunyo aholisining eng boy 10 foizi 75 foiz, 40 foiz o‘rta qatlam 23 foiz, eng kambag‘al 50 foiz esa atigi 2 foiz global boylikni nazorat qilyapti. Masalan, eng boy 0,001 foiz – ya’ni 60 mingdan kamroq multimillioner insoniyatning yarmiga nisbatan uch baravar ko‘p boylikka ega. Shuningdek, daromadlar o‘rtasidagi tengsizlik darajasi ham kengayib boryapti.
Dunyo aholisining eng boy 10 foizi barcha shaxsiy boylikning qariyb 75 foiziga egalik qilyapti. Bu haqda World Inequality Report 2026 hisobotida keltirib o‘tilgan.
Daromadlar taqsimotida ham vaziyat xuddi shunday: eng yuqori 50 foiz umumiy daromadning 90 foizdan ortig‘iga egalik qiladi, qolgan 50 foiz kambag‘al insonlar hissasiga esa jami daromadning 10 foizidan kamroq qismigina to‘g‘ri keladi.
«Dunyo bo‘ylab ko‘plab odamlar uchun turmush darajasi turg‘unlashib borayotgan bir paytda, boylik va hokimiyat tobora tor doiradagi qatlam qo‘lida jamlanyapti», deyiladi hisobotda.
Boylik va daromadlar tengsizligi o‘rtasidagi farq
Boylik va daromad darajasi har doim ham bir-biriga mos kelavermaydi. Eng boy odamlar doimo eng ko‘p daromad topuvchilar bo‘lmaydi. Bu holat odamlarning qancha pul topishi bilan nimalarga egalik qilishi o‘rtasidagi tafovutni ham ko‘rsatadi.
2025 yilda dunyo aholisining eng boy 10 foizi 75 foiz, 40 foiz o‘rta qatlam 23 foiz, eng kambag‘al 50 foiz esa atigi 2 foiz global boylikni nazorat qilyapti. 1990 yillardan buyon milliarderlar va yuz millionlab dollarga ega shaxslarning boyligi har yili o‘rtacha 8 foizga oshib kelyapti. Bu ko‘rsatkich dunyo aholisining eng kambag‘al yarmi boyligining o‘sish sur’atidan deyarli ikki baravar yuqori.
Eng boy 0,001 foiz — ya’ni 60 mingdan kamroq multimillioner insoniyatning yarmiga nisbatan uch baravar ko‘p boylikni nazorat qiladi. Ularning ulushi 1995 yildagi 4 foizdan 6 foizgacha oshgan.
«Eng kambag‘al qatlam ham kichik yutuqlarga erishgan bo‘lsa-da, bu eng yuqori qatlamda boylik jamg‘arilishining oshib borayotgani fonida sezilmay qolmoqda. Natijada dunyo juda ozchilik katta moliyaviy qudratga ega bo‘lgan, milliardlab odamlar esa iqtisodiy barqarorlik uchun kurashayotgan manzarani aks ettiryapti», deyiladi hisobotda.
Daromad ko‘rsatkichlari soliqdan oldingi tushumlar asosida, pensiya va ishsizlik sug‘urtasi badallari inobatga olingan holda hisoblangan.
2025 yilda global daromadning 53 foizi eng boy 10 foiz odamlarga, 38 foizi esa 40 foiz o‘rta qatlam hissasiga to‘g‘ri kelgan. Aholining quyi bo‘g‘indagi 50 foizi esa atigi 8 foiz global daromadga egalik qilgan.
Masalan, agar dunyo aholisi 10 kishidan iborat bo‘lib, umumiy daromad 100 dollarni tashkil etsa, eng boy bir kishi 53 dollar oladi, keyingi to‘rt kishi jami 38 dollar topadi, qolgan besh kishi esa 8 dollarni o‘zaro bo‘lishib oladi.
Hududlar kesimida boylik va daromad qanday taqsimlangan?
Tengsizlik dunyoning turli hududlarida turlicha ko‘rinishga ega. Insonning qayerda tug‘ilgani uning qancha daromad topishi va qanday boylik to‘plashi mumkinligini belgilovchi eng muhim omillardan biri bo‘lib qolmoqda. Shu bilan birga, har bir mintaqada ham kambag‘al, ham boy mamlakatlar mavjud va hisobotdagi ko‘rsatkichlar o‘rtacha qiymatlarni aks ettiradi.
2025 yil hisobotida Shimoliy Amerika va Okeaniya mintaqasi aholisi o‘rtacha boyligi dunyo o‘rtacha ko‘rsatkichidan 338 foiz yuqori bo‘lgan. Daromadlar ko‘rsatkichi ham dunyodagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan 290 foiziga baland shakllangan. Yevropa va Sharqiy Osiyoda ham o‘rtacha boylik darajasi ancha yuqori. O‘z navbatida Janubiy Afrika, Janubiy Osiyo, Lotin Amerikasi va Yaqin Sharqning katta qismida daromadlar global darajadagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan ancha past bo‘lib qolyapti.
«Global tengsizlik umumiy manzarani yaqqol ko‘rsatadi, biroq boylik va daromad tafovutlari mamlakatlar o‘rtasida ham keskin farq qilishi mumkin. Ayrim davlatlarda taqsimot nisbatan muvozanatli bo‘lsa, boshqalarida boylik juda ozchilik qo‘lida jamlangan», deyiladi hisobotda.
Daromad tengsizligi eng yuqori bo‘lgan mamlakatlar
Daromad tengsizligi bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkich Janubiy Afrikaga to‘g‘ri keladi. Bu mamlakatda eng boy 10 foiz aholi jami daromadning 66 foizini oladi, aholining eng quyi qatlamdagi yarmi esa atigi 6 foizi daromadlarga egalik qiladi. Braziliya, Meksika, Chili va Kolumbiya kabi Lotin Amerikasi mamlakatlarida ham shunga o‘xshash holat kuzatiladi. Bu yerda eng boy 10 foiz aholining daromadlari umumiy daromadning qariyb 60 foizini tashkil etadi.
Yevropa mamlakatlarida manzara nisbatan muvozanatliroq. Masalan, Shvetsiya va Norvegiyada aholining quyi qatlamdagi 50 foizi jami daromadning taxminan 25 foizini oladi, eng boy 10 foizga esa 30 foizdan kam ulush to‘g‘ri keladi.
Avstraliya, Kanada, Germaniya, Yaponiya va Buyuk Britaniya kabi ko‘plab rivojlangan iqtisodiyotlarda ham mazkur ko‘rsatkich o‘rtacha darajada shakllangan. Bu davlatlarda eng boy 10 foiz aholi jami daromadning 33–47 foizini ishlab topsa, quyi bo‘g‘indagi 50 foiz ulushi 16–21 foizni tashkil etadi.
Osiyoda daromad taqsimoti turlicha. Bangladesh va Xitoyda tizim nisbatan muvozanatli bo‘lsa, Hindiston, Tailand va Turkiyada daromadlar yuqori qatlam foydasiga keskin og‘ishgan. Bu mamlakatlarda eng boy 10 foiz jami daromadning yarmidan ko‘prog‘ini ishlab topadi.
Boylik tengsizligi eng yuqori bo‘lgan mamlakatlar qaysilar?
Boylik tengsizligi masalasida ham Janubiy Afrika yetakchi o‘rinda turadi. Bu mamlakatda eng boy 10 foiz aholi jami shaxsiy boylikning 85 foizini nazorat qiladi. Aholining eng past 50 foizi esa manfiy ulushga ega, ya’ni ularning qarzlari aktivlaridan ko‘p.
Rossiya, Meksika, Braziliya va Kolumbiyada ham shunga o‘xshash manzara kuzatiladi. Bu davlatlarda eng boy qatlam 70 foizdan ortiq boylikni egallab olgan, eng kambag‘allar esa atigi 2–3 foiz ulushga ega.
Italiya, Daniya, Norvegiya va Niderlandiya kabi Yevropa mamlakatlarida taqsimot nisbatan muvozanatliroq. Bu yerda o‘rtadagi 40 foiz aholiga umumiy boylikning qariyb 45 foizi to‘g‘ri keladi, pastki 50 foizning ulushi ham nisbatan yuqori. Shunga qaramay, eng boy 10 foizlik sezilarli ustunlikni saqlab qolgan.
AQSh, Buyuk Britaniya, Avstraliya va Yaponiya kabi boy davlatlarda ham tenglik yuqori emas. Bu mamlakatlarda eng boy 10 foiz jami daromadning yarmidan ko‘prog‘ini nazorat qiladi, pastki 50 foizning ulushi esa atigi 1–5 foiz bilan cheklanadi.
Osiyodagi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar, Xitoy, Hindiston va Tailandda ham boylik tengsizligi yaqqol namoyon bo‘ladi. Bu mamlakatlarda eng boy 10 foiz umumiy boylikning taxminan 65–68 foizini nazorat qiladi, bu esa pulning yuqori qatlamda doimiy ravishda jamlanib borayotganini ko‘rsatadi.
Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 75,2 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Bu ko‘rsatkich 2025-yilning mos davriga nisbatan 12 foizga oshgan. Hududlar kesimida eng yuqori natija Toshkent shahrida qayd etilgan — 13,9 trln so‘m.
Keyingi o‘rinlarda Toshkent viloyati 10,7 trln so‘m va Samarqand viloyati 10,1 trln so‘m bilan joylashgan. Andijon va Farg‘ona viloyatlarining har birida 5,6 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Buxoro viloyatida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 4,7 trln so‘m, Qashqadaryoda 4,6 trln so‘m, Namanganda 4,5 trln so‘mni tashkil etgan.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Navoiy viloyatida ko‘rsatkich bir xil — 3,2 trln so‘mdan. Xorazm viloyatida 2,4 trln so‘m, Sirdaryo va Surxondaryo viloyatlarining har birida 2,3 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan. Jizzax viloyatida esa yirik korxonalar tomonidan 2,1 trln so‘mlik oziq-ovqat mahsuloti ishlab chiqarilgan.
Prezident Shavkat Mirziyoyev ishtirokida mamlakatimiz mustaqilligining 35 yilligi munosabati bilan hududlarda yangi obyektlarni ishga tushirish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Tadbirda davlatimiz rahbari hududlardagi studiyalarga yig‘ilgan keng jamoatchilik vakillarini, ular orqali butun xalqimizni yaqinlashib kelayotgan ulug‘ bayram bilan tabrikladi.
Ortda qolgan o‘n yilda O‘zbekistonda inson qadrini ulug‘lash va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar yuz berdi. Tadbirkorlikka keng yo‘l ochilib, iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, raqobatbardosh sanoat tarmoqlarini yaratish, chekka tuman va qishloqlar infratuzilmasini yaxshilash bo‘yicha ulkan ishlar bajarildi. Ta’lim, tibbiyot va madaniyat sohalariga e’tibor yangi bosqichga ko‘tarildi.
– So‘nggi o‘n yil mamlakatimiz tarixida yangi Uyg‘onish davri – Uchinchi Renessans poydevorini qurish bosqichi sifatida abadiy muhrlandi, – dedi Prezidentimiz.
Bu davrda iqtisodiyotimiz hajmi 2,5 barobardan ziyod oshdi. Iqtisodiyot tarmoqlariga 160 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilinib, umumiy qiymati 76 milliard dollarlik 2 ming 163 ta yirik sanoat loyihasi ishga tushirildi, qariyb 6 million nafar aholi doimiy ish o‘rni bilan ta’minlandi.
Bugun yurtimizda dunyoning yetakchi kompaniyalari, yirik investorlari va xalqaro moliya institutlari ishtirokida ko‘plab loyihalar amalga oshirilmoqda. Investitsiyalar ko‘payishi bilan sanoatimiz qiyofasi ham tubdan o‘zgarmoqda.
– Biz xomashyo eksport qilgan davlatdan uni chuqur qayta ishlash zanjiri asosida tayyor mahsulotni jahon bozoriga olib chiqadigan iqtisodiyotga o‘tyapmiz. Eng muhimi, yangi korxonalar bilan birga zamonaviy texnologiyalar, yangi kasblar va yuqori malakali ish o‘rinlari ham paydo bo‘lmoqda, – dedi davlatimiz rahbari.
Joriy yilning o‘zida 1,7 milliard dollarlik 56 ta yirik zamonaviy sanoat va servis obyekti ish boshladi, 8,8 mingta yuqori daromadli ish o‘rni yaratildi.
Shuningdek, budjetdan ajratilgan 46 trillion so‘m hisobidan 385 ta maktab, 113 ta bog‘cha, 81 ta shifoxona, 7,5 ming kilometr yo‘l, 3,2 ming kilometr ichimlik suvi va kanalizatsiya tarmoqlari qurildi, ta’mirlandi va rekonstruksiya qilindi.
Bugungi marosimda mamlakatimizning barcha hududlarida umumiy qiymati qariyb 50 trillion so‘m bo‘lgan 72 ta yirik sanoat va servis loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi. Ularning ochilishi Mustaqillik bayramiga munosib tuhfa bo‘ldi.
Yangi loyihalar hisobiga 15 mingta ish o‘rni yaratiladi, budjetga yiliga qo‘shimcha 1 trillion so‘m tushum tushishi ta’minlanadi.
Investitsiya loyihalari energetika, qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati, metallurgiya, avtomobilsozlik, elektrotexnika, qurilish materiallari, tog‘-kon, to‘qimachilik va yengil sanoat kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab olgan.
Jumladan, Sirdaryo viloyatida 1 ming 573 megavattli elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvati, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 200 megavattli shamol elektr stansiyasi va 100 megavattli energiya saqlash tizimi ishga tushirildi. Navoiy viloyatidagi yangi energetika loyihalari yiliga 657 million kilovatt-soat elektr energiyasini ishlab chiqaradi.
Mazkur loyihalar orasida mamlakatimizning eksport salohiyatini sezilarli oshiradigan quvvatlar ham bor. Andijon, Namangan va Jizzax viloyatlarida ishga tushirilgan to‘qimachilik, trikotaj va gilam mahsulotlari ishlab chiqarish korxonalari millionlab dollarlik eksportni ta’minlaydi. Samarqand va Toshkent viloyatlarida barpo etilgan yangi metallurgiya korxonalari ham sanoat kooperatsiyasini kengaytirish va import o‘rnini bosishga xizmat qiladi.
Prezidentimiz bugungi loyihalarni faqat investitsiya va eksport ko‘rsatkichlari bilan o‘lchash to‘g‘ri bo‘lmasligini ta’kidladi. Yangi o‘quv yili arafasida ijtimoiy sohada ham ko‘plab zamonaviy obyektlar foydalanishga topshirilmoqda. Ular orasida 36 ta bolalar bog‘chasi, 43 ta maktab, 7 ta oliy ta’lim muassasasi va 3 ta shifoxona bor.
Yangi Toshkent hududida jahon standartlari asosida 10 gektar maydonda barpo etilgan Yangi O‘zbekiston universitetining zamonaviy majmuasi shular jumlasidandir. Bu yerda 7 ming nafar talaba tahsil olishi uchun sharoit yaratilgan.
Oliy ta’lim muassasasida Garvard universiteti bilan hamkorlikda Rektorlar maktabi faoliyati yo‘lga qo‘yildi. Oksford universiteti bilan birgalikda davlat xizmatchilarining malakasini oshirish bo‘yicha “Ta’lim xabi” tashkil etiladi. 1-oktyabrdan Sun’iy intellekt instituti ish boshlaydi.
Shuningdek, 30 ming kvadrat metr maydonga ega besh qavatli yangi Milliy kutubxona eng zamonaviy texnikalar bilan jihozlangan. U bir vaqtning o‘zida 1,5 ming nafar kitobxonga xizmat ko‘rsata oladi. Bu yerda 28 dan ziyod o‘quv xonasi va zallar, turli sig‘imdagi konferensiya zallari tashkil etilgan, 200 mingdan ortiq kitob jamlangan.
Qarshi shahrida 400 milliard so‘mlik Iqtisodiyot va pedagogika universitetining zamonaviy bino va inshootlari barpo etildi. Bu yerda 3 ming nafar talaba tahsil oladi, 700 nafar aholi daromadli ish bilan ta’minlanadi.
Farg‘ona viloyatidagi yangi zamonaviy tibbiyot muassasasida esa yiliga 60 ming nafar bemorni davolash va 30 ming nafar ayolni skriningdan o‘tkazish imkoniyati yaratildi.
Davlatimiz rahbari yangi obyektlarni barpo etishda ishtirok etgan investor va tadbirkorlar mehnatini yuksak baholadi.
– Siz kiritayotgan har bir investitsiya O‘zbekiston kelajagining poydevorini mustahkamlaydi. Siz yaratayotgan har bir ish o‘rni oilalar farovonligiga xizmat qiladi. Siz ishlab chiqarayotgan har bir mahsulot mamlakatimiz iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga olib chiqadi. Siz eksport qilayotgan har bir tovar O‘zbekistonning jahon bozoridagi raqobatbardoshligini oshiradi, – dedi Prezidentimiz.
Ushbu loyihalarni barpo etishda fidoyilik ko‘rsatgan quruvchilar, muhandis va loyihachilar, tadbirkor va investorlarga minnatdorlik bildirildi.
Shundan so‘ng davlatimiz rahbari ramziy tugmani bosdi va 72 ta yirik investitsiya loyihasi hamda 91 ta ijtimoiy soha obyekti foydalanishga topshirildi.
O‘zbekiston kartoshkani asosan qaysi davlatlardan sotib oldi?
Source link
2026-yil yanvar–iyun oylarida O‘zbekistonda yirik korxonalar tomonidan 19 trln so‘mlik kiyimlar ishlab chiqarilgan. Bu haqda Milliy statistika qo‘mitasi xabar berdi.
Qayd etilishicha, hududlar kesimida eng yuqori ko‘rsatkich Andijon viloyatida qayd etilgan — 7,1 trln so‘m. Bu ko‘rsatkich ikkinchi o‘rindagi Toshkent viloyati natijasidan 3 barobardan ko‘proq yuqori.
Toshkent viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 2,1 trln so‘m, Namanganda 1,8 trln so‘m, Toshkent shahrida esa 1,7 trln so‘mni tashkil etgan. Farg‘ona viloyatida ham 1,4 trln so‘mlik mahsulot ishlab chiqarilgan.
Samarqand viloyatida yirik korxonalar 1 trln so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqargan. Qashqadaryoda bu ko‘rsatkich 897,9 mlrd so‘m, Buxoroda 659,8 mlrd so‘m, Xorazmda 620,1 mlrd so‘m bo‘lgan.
Navoiy viloyatida kiyim ishlab chiqarish hajmi 578 mlrd so‘m, Sirdaryoda 324,7 mlrd so‘m, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 307,8 mlrd so‘mni tashkil etgan.
Bulardan tashqari, Surxondaryoda 227,1 mlrd so‘m, Jizzax viloyatida esa 203 mlrd so‘mlik kiyim mahsulotlari ishlab chiqarilgan.
Dushanbadan dollar bilan bog‘liq vaziyat qanday bo‘ladi?
Source link
«Enamdan qolgan dalalar» (Esse)
Шавкат Мирзиёев Бишкекда кутиб олинди
Bu yilgi Mustaqillik bayrami ijtimoiy tarmoqlarda chin ma’noda portladi!
-
Sport4 days ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat3 days ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport3 days ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
-
Jamiyat2 days ago
Qonunchilikdagi noaniqliklar tadbirkor foydasiga talqin qilinadi
-
Siyosat4 days ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Siyosat2 days ago
Pokiston bosh vaziri bilan uchrashuv o‘tkazildi
-
Siyosat24 hours ago
Шавкат Мирзиёев Бишкекда кутиб олинди
-
Mahalliy11 hours ago
«Enamdan qolgan dalalar» (Esse)