Jamiyat
ko‘krak bezi va bachadon bo‘yni saratoni
O‘zbekistonda har yili xotin-qizlar orasida ko‘krak bezi saratoni bilan kasallanish bo‘yicha 4 mingta yangi holat aniqlanadi. Bachadon bo‘yni saratoni bo‘yicha esa yiliga 2 ming yangi tashxis qo‘yiladi. Mazkur kasalliklar haqida kech xabar topish va muolajalarni o‘z vaqtida olmaslik sog‘ayish imkoniyatini pasaytiradi. “Sog‘lom hayot” podkastining navbatdagi sonida caratonning ushbu turlarini erta aniqlash, uy sharoitidagi profilaktika hamda davolanish uchun davlat tomonidan beriladigan imtiyozlar haqida so‘z boradi.
{Yii::t(}
O’tkazib yuborish 6s
O’tkazib yuborish
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda O‘zbekistonda 100 mingdan ortiq odam saraton kasalligi bilan yashaydi. Har yili 20 mingdan ortiq yangi holatlar aniqlanadi.
Xalqaro saraton tadqiqot agentligi (IARC) hisobotida qayd etilishicha, mamlakatda har yili o‘rtacha 100 ming kishiga 112,7 ta yangi saraton holati to‘g‘ri keladi. Bu degani har 100 ming aholining 113 nafariga yil davomida saraton tashxisi qo‘yiladi. O‘lim holatlari bo‘yicha esa bu ko‘rsatkich 71,5 tani tashkil etadi, ya’ni 100 ming kishidan qariyb 72 nafari saraton kasalligi oqibatida vafot etadi.
Ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan onkologik kasallik turi ko‘krak bezi saratoni hisoblanadi. Har 100 ming ayoldan 27,8 nafari shu xastalikka chalinadi, ularning 13 nafari esa ushbu kasallik oqibatida hayotdan ko‘z yumadi.
Strategik rivojlanish va islohotlar agentligi “Natijalarga erishishni boshqarish” guruhining jamoat salomatligi bo‘yicha mutaxassisi, ginekolog Dilfuza Aniyozovaning aytishicha, so‘nggi yillarda ko‘krak bezi va bachadon bo‘yni saratoni kabi kasalliklar yoshlar orasida ham uchrayapti va ko‘pincha kech bosqichda aniqlanyapti, bu esa tashvishli holat.
“O‘zbekistonda har yili taxminan 4 mingta yangi ko‘krak bezi saratoni va 2 mingta bachadon bo‘yni saratoni holati aniqlanadi. Ularning yarmidan ko‘pi og‘ir oqibat bilan yakunlanadi”, – deydi Dilfuza Aniyozova.
Ko‘krak bezi saratonining dastlabki bosqichlari ko‘pincha sezilmaydi, lekin ayrim belgilar paydo bo‘lsa, ularga e’tibor berish juda muhim. Masalan, ko‘krak shaklining o‘zgarishi yoki bir tomoni kattalashishi, terida qizarish, burishish yoki limon po‘stiga o‘xshash g‘adir-budir ko‘rinish hosil bo‘lishi, so‘rgichdan suyuqlik, ayniqsa, qonli ajralma chiqishi xavf belgisi bo‘lishi mumkin. Shuningdek, qattiqlik yoki shish yuzaga kelishi, og‘riq, so‘rgichning ichkariga tortilishi, qo‘ltiq ostidagi bezlarning kattalashish holatlari ham e’tibordan chetda qolmasligi kerak.
“Bunday o‘zgarishlar kuzatilganda vaqtni cho‘zmasdan shifokorga murojaat qilish zarur. Ayollar o‘zini o‘zi tekshirishni odat qilishi, ya’ni har oy hayz tugagach, ko‘kraklarini oyna qarshisida yoki dushda qo‘l bilan tekshirib chiqishi muhimdir. Shifokor ko‘rsatmasiga ko‘ra, mammografiya yoki ultratovush tekshiruvi yordamida kasallik erta aniqlanganda, davolash samarali bo‘ladi”, – deydi ginekolog.
Uning qo‘shimcha qilishicha, bachadon bo‘yni saratoni ham boshida deyarli hech qanday belgi bermaydi. Aynan shuning uchun bu kasallikni erta aniqlash uchun muntazam tekshiruvlar juda muhim.
“Kasallik rivojlanib, keyingi bosqichlarga o‘tganda hayz davridan tashqari qon kelishi, jinsiy aloqa paytida og‘riq yoki qon ketishi, yiringli yoki yoqimsiz hidli ajralmalar paydo bo‘lishi mumkin. Ayrim hollarda chanoq sog‘asida og‘riq, charchoq yoki vazn yo‘qotish ham kuzatiladi. Bu belgilarga befarq qaramaslik kerak, chunki ular xastalikning rivojlanib ketganini ko‘rsatadi”, – deydi Dilfuza Aniyozova.
Mutaxassisning ma’lum qilishicha, inson papilloma virusi (HPV) bachadon bo‘yni saratonining asosiy sababchisi sanaladi. Bu virus asosan jinsiy yo‘l orqali yuqadi. Ko‘p hollarda organizm virusni o‘zi yengib o‘tadi, ammo ba’zi ayollarda mikrob uzoq yillar davomida qolib, bachadon bo‘yni hujayralarini asta-sekin jarohatlaydi. Shu jarayon saraton oldi o‘zgarishlarga, keyin esa saratonga olib kelishi ehtimoli mavjud.
“HPVʼga qarshi emlash (vaksina) eng samarali profilaktika usullaridan biri. Shuningdek, xavfni kamaytirish uchun himoyalangan jinsiy hayot, muntazam skrininglar (HPV testi va PAP-test) ham muhim: agar dastlabki o‘zgarishlar aniqlansa, ularni erta davolash orqali saraton vujudga kelishi oldi olinadi”, – deydi mutaxassis.
Ko‘krak bezi saratoni esa ko‘plab omillarning ta’siri ostida yuzaga keladi. Xavf omillari sifatida genetik moyillik (masalan, BRCA1 yoki BRCA2 genlaridagi mutatsiyalar), radiatsiyaga duchor bo‘lish, gormonal ta’sirlar, ortiqcha tana vazni va jismoniy faollik kamligi qayd etiladi. Bundan tashqari, menopauzadan keyin ortiqcha vazn yuzaga kelishi, tamaki chekish va meyordan ko‘p spirtli ichimlik iste’moli, pestitsidlar hamda kimyoviy moddalar bilan uzoq muddatli kontakt ham xavfni oshirishi mumkin.
Eslatib o‘tish lozimki, agar ogohlantiruvchi belgilar (ko‘krakda qattiqlik, teri o‘zgarishi, so‘rgichdan ajralma yoki hayzdan tashqari vaginal qon ketishi va hokazo) paydo bo‘lsa, darhol shifokorga murojaat qilish kerak, chunki erta tashxis va davolash bemorning hayotini saqlab qolish imkonini sezilarli darajada oshiradi.
“Umuman olganda, ba’zi holatlarning butunlay oldini olish mumkin (masalan, HPV emlash orqali bachadon bo‘yi saratonining ko‘p qismini bartaraf etish imkoniyati mavjud), boshqalarda esa xavfni kamaytirish va samarali nazorat qilsa bo‘ladi. Shuning uchun profilaktik choralar, vaksina, muntazam skrining va sog‘lom turmush tarziga amal qilish bu kasalliklarga qarshi eng kuchli qurollar sanaladi”, – deydi ginekolog.
Mutaxassislar 45–65 yoshdagi ayollarning har ikki yilda mammografiya, 30–45 yoshdagilarning esa ultratovush tekshiruvidan o‘tishini tavsiya qiladi.
“Davolanish masalasida davlat qulayliklar yaratgan. “Aholiga gematologiya va onkologiya xizmatlarini ko‘rsatish tizimini yanada takomillashtirish to‘g‘risida”gi PQ 5130-son qaror (2021 yil 27 may)ga ko‘ra, onkologik xizmatlar, dori-darmonlar, diagnostika va boshqa ko‘plab chora-tadbirlarga davlat tomonidan yordam ko‘rsatiladi. Xususan, onkologiya markazlari bemorlarni ximiyaterapiya, nur terapiyasi va zarur dori vositalari bilan ta’minlaydi. Shu bilan birga, PQ 402-son qarorda (22.11.2024) onkologik kasallikka chalingan bemorlarni skrining orqali tashxislash va davolash bilan bog‘liq xarajatlar budjet mablag‘lari hisobidan moliyalashtirilishi ko‘zda tutilgan. Mazkur qaror doirasida bachadon bo‘yni va ko‘krak bezi saratoni bilan og‘rigan bemorlarning davolanish xarajatlari Davlat tibbiy sug‘urtasi jamg‘armasi tomonidan qoplanishi belgilangan”, – deydi jamoat salomatligi mutaxassisi.
Intervyuni to‘liq holda Kun.uz’ning YouTube’dagi sahifasida tomosha qilish mumkin.
Diyoraxon Nabijonova suhbatlashdi.
Operator Ziyaddin Mammatjonov,
Montaj ustasi Jahongir Aliboyev.
Bolaga Howo yuk mashinasi boshqaruvini ammasining o‘g‘li ishonib topshirgan. “Mashina boshqarishni o‘rgatmoqchi edim”, degan u. Mashina jarima maydoniga joylashtirilgan, huquqbuzarlarga esa ma’muriy bayonnoma rasmiylashtirilgan.
Navoiyda Howo yuk mashinasi boshqaruvini 7 yoshli bolaga ishonib topshirgan shaxs aniqlandi. Bu haqda viloyat YHXB axborot xizmati xabar berdi.
Ijtimoiy tarmoqlarda yosh bola yuk mashinasini boshqarib borayotgani aks etgan videolavha tarqaldi. Qoidabuzarlik yuzasidan tezkorlik bilan surishtiruv harakatlari olib borilgan. Jarayonda voqea 2025 yil sentabr oyida bo‘lgani aniqlangan.
Ma’lum bo‘lishicha, bolaga boshqaruvchi uning ammasini o‘g‘li ishonib topshirgan. “Akam menga katta mashinasini berdi. Men uni boshqardim. Endi qaytib qilmayman”, degan bola.
Huquqbuzar qilgan ishidan afsusda ekanini aytib, jiyaniga mashina boshqarishni o‘rgatmoqchi bo‘lganini bildirgan.
Karmanalik ushbu shaxsning xatti-harakati va ota-onaning farzandini nazoratsiz qoldirgani yuzasidan MJtKning tegishli bandlari bilan ma’muriy bayonnomalar rasmiylashtirilgan. Yuk mashinasi esa jarima maydoniga joylashtirilgan.
Avvalroq Farg‘onada voyaga yetmagan shaxs Malibu’da uchta bolani urib ketgan edi. Ulardan biri vafot etgandi.
«Tashabbusli budjet jarayonlari doirasida mahallalardagi ijtimoiy-iqtisodiy masalalarni hal etishda xalq vakillari va jamoatchilik uchun qo‘shimcha imkoniyatlarni yaratish to‘g‘risida»gi prezident qarori qabul qilindi.
Sun’iy intellekt yaratgan surat
Qarorga ko‘ra, 2026 yil 1 avgustdan tashabbusli budjet jarayonida deputatlar tomonidan loyihalarni qo‘shimcha ravishda g‘olib deb e’lon qilish uchun imkoniyatlar yanada kengaytiriladi.
Bunda:
har bir deputat tomonidan «Ochiq budjet» axborot portalida (portal) bir mavsum uchun ajratilgan mablag‘lar doirasida bir yoki bir nechta loyihalar tanlanib, qo‘shimcha ravishda g‘olib deb e’lon qilinadi;
deputat vakolati muddatidan ilgari tugatilgan hollarda «Tashabbusli budjet» jarayonlarida parlament nazoratini amalga oshirish bo‘yicha komissiya qaroriga ko‘ra boshqa deputatlar tomonidan tashabbusli budjet jarayonlarining tegishli saylov okrugidagi qo‘shimcha g‘oliblari aniqlanadi.
2027 yil 1 yanvardan sheriklik loyihalarini qo‘shimcha ravishda Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali, to‘lov tashkilotlari va tijorat banklarining mobil ilovalari orqali moliyalashtirish imkoniyatlari yaratiladi.
Mobil ilovalarda portal bilan integratsiya ta’minlangan holda barcha sheriklik loyihalarining ro‘yxati va tashabbusli budjet jarayonining onlayn statistikasi aks ettiriladi.
Qiymati BHM 2000 baravarigacha (taxminan 824 mln so‘m) bo‘lgan ichki yo‘llarni ta’mirlash bo‘yicha sheriklik loyihalarini tuman (shahar) obodonlashtirish boshqarmalari tomonidan amalga oshirish tartibi joriy etiladi.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoda Kia rusumli avtomobil chorrahada katta tezlikda harakatlangani va qayrilib olayotgan Lacetti’ni urib o‘tganini ko‘rish mumkin. Jabrlanuvchilar haqida hozircha ma’lumot berilmadi.
Toshkent shahri Yunusobod tumanida Lacetti va Kia K5 rusumli avtomobillar ishtirokida ayanchli avariya ro‘y berdi.
Poytaxt YHXB matbuot xizmati ma’lum qilishicha, hodisa 30 iyun kuni soat 05:10 larda Amir Temur–Bog‘ishamol ko‘chalari chorrahasida sodir bo‘lgan. Lacetti Amir Temur ko‘chasi bo‘ylab harakatlanib ketayotgan vaqtida, o‘zidan o‘ng tomondan harakatlanib kelgan Kia K5 rusumli avtomobil bilan to‘qnashgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoda Kia katta tezlikda harakatlanib, Lacetti’ning orqa qismini urib o‘tganini ko‘rish mumkin.
Xabarda avtomobilda bo‘lganlarning ahvoli haqida ma’lumot berilmagan.
Hozirda mazkur holat yuzasidan Toshkent shahar IIBB YHXB mas’ul xodimlari tomonidan surishtiruv harakatlari olib borilmoqda.
Voyaga yetmagan Doniyor Turg‘unov odam o‘limiga sabab bo‘lgan qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish jinoyatida ayblanmoqda. Jinoyat ishi Mirobod tuman sudida yopiq tarzda ko‘rib chiqilmoqda. 26 iyun kuni dastlabki sud majlisi o‘tkazilgan.
Joriy yil 25 fevral kuni Toshkent shahrida BMW mashinasida YPX inspektorini urib ketgan voyaga yetmagan Doniyor Turg‘unovga nisbatan olib borilgan dastlabki tergov harakatlari yakunlanib, ish sudga oshirilgani ma’lum bo‘ldi. Bu haqda Kun.uz manbalari ma’lum qildi.
Manbaga ko‘ra, jinoyat ishi Mirobod tuman sudida yopiq tarzda ko‘rib chiqilmoqda (JPK talabiga ko‘ra, voyaga yetmaganlar ishtirokidagi ishlar yopiq ko‘riladi). 26 iyun kuni dastlabki sud majlisi o‘tkazilgan.
Jinoyat ishi yopiq tarzda o‘tkazilayotgani uchun sud majlislari jadvalida keltirilmagan.
Toshkent shahar sudlari matbuot xizmati Kun.uz so‘roviga javoban ish jinoyat ishlari bo‘yicha Mirobod tuman sudida ko‘rilayotgani, ish sudga Jinoyat kodeksining 104-moddasi uchinchi qismi «d» bandi (odam o‘limiga sabab bo‘lgan qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish) bilan taqdim etilgani, sudlanuvchiga nisbatan qamoq ehtiyot chorasi saqlanib qolgani haqida ma’lum qildi.
Eslatib o‘tamiz, 2026 yil 25 fevral kuni Toshkent shahrining Mirobod tumanida voyaga yetmagan Doniyor Turg‘unov BMW mashinasida yo‘l-patrul xizmati inspektori Hosilbek Eshnazarovni urib yuborgandi.
Inspektor og‘ir jarohatlar oqibatida vafot etgan.
Shundan so‘ng Doniyor Turg‘unov qamoqqa olingan va unga Jinoyat kodeksining 267-moddasi (avtotransport vositasini olib qochish) va 104-moddasi uchinchi qismi «d» bandi (odam o‘limiga sabab bo‘lgan qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish) bilan ayb e’lon qilingandi.
Marhum kichik serjant Hosilbek Eshnazarov prezident farmoniga ko‘ra, «Jasorat» medali bilan mukofotlandi va uning oilasiga Toshkent shahridan 3 xonali kvartira berildi.
Malayziyaga sayohatga borgan 3 nafar o‘zbekistonlik o‘lim jazosiga hukm qilingani haqida material e’lon qilingandi. O‘zbekiston tashqi ishlar vazirining matbuot kotibi Omonulla Fayziyev ushbu fuqarolarning keyingi taqdiri haqida Kun.uz’ga ma’lumot berdi.
Omonulla Fayziyevning aytishicha, 2010 yil sentabr oyida O‘zbekiston fuqarolari N.S., N.D. va J.J. Kuala-Lumpur xalqaro aeroportida 12 kilogrammdan ortiq giyohvandlik vositalarini olib o‘tishga urinishda gumonlanib, Malayziya huquqni muhofaza qiluvchi organlari tomonidan qo‘lga olingan.
Keyinchalik Malayziya sudi ularga nisbatan o‘lim jazosi tayinlagan.
Fuqarolarimizning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish maqsadida O‘zbekistonning Malayziyadagi elchixonasi tomonidan 2013, 2014, 2016 va 2020 yillarda Malayziya Tashqi ishlar vazirligi, Bosh prokuraturasi, Oliy sudi hamda mamlakat Qiroli nomiga ularni afv etish to‘g‘risida bir necha bor rasmiy murojaatlar kiritilgan.
2018 yilda Malayziyada o‘lim jazosini ijro etishga moratoriy joriy etildi. Keyinchalik, 2024 yil 18 mart kuni kuchga kirgan “O‘lim va umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazolarini olgan shaxslarning ishlarini qayta ko‘rib chiqish to‘g‘risida”gi qonun asosida Malayziya Oliy sudi mazkur uch nafar O‘zbekiston fuqarosiga nisbatan chiqarilgan avvalgi o‘lim jazosini 30 yil muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirdi.
Malayziya qonunchiligiga muvofiq, jazoni ijro etish tartibi va yaxshi xulq-atvor uchun nazarda tutilgan imtiyozlar inobatga olinganda, ushbu fuqarolarning jazo muddati 2030 yilda yakunlanishi kutilmoqda.
Hozirgi vaqtda ular Malayziyaning Selangor shtatidagi Kajang qamoqxonasida jazo muddatini o‘tamoqda. O‘zbekistonning Malayziyadagi elchixonasi tomonidan ular bilan muntazam konsullik uchrashuvlari o‘tkazilib, zarur konsullik-huquqiy ko‘mak ko‘rsatib kelinmoqda.
Tashqi ishlar vazirligi xorijda bo‘lib turgan O‘zbekiston fuqarolarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha tegishli choralarni bundan buyon ham davom ettiradi, dedi Omonulla Fayziyev.
Eslatib o‘tamiz, uch o‘zbekistonlikning Malayziyaga sayohatga borishi va giyohvand moddalar aniqlanib o‘limga hukm qilinishi haqidagi hikoyani iste’fodagi DXX xodimi O‘ktam Suvonov Xavfsizlik YouTube kanaliga bergan intervyusida aytib bergandi.
Navoiyda 7 yoshli bolaga yuk mashinasi boshqaruvini bergan shaxsga chora ko‘rildi
Shavkat Mirziyoyev O‘zbekistonning jahon chempionatidagi ishtiroki haqida gapirdi
Deputatlarga «Tashabbusli budjet» loyihalari bo‘yicha yangi imkoniyatlar berildi
-
Dunyodan3 days agoQirgʻiziston va Oʻzbekiston chegarani delimitatsiya qilish doirasida hudud almashadilar
-
Sport4 days agoYaponiya futbolining buyuk sabog‘i: mag‘lubiyatdan to‘g‘ri xulosa chiqarish
-
Siyosat4 days agoPrezident Shavkat Mirziyoyev AQSh Savdo vakili Jeymison Grini qabul qildi
-
Sport4 days agoDo‘stlar sharafiga Lamin Yamal deb nomlangan bola – jahon futbol yulduzi haqida
-
Iqtisodiyot4 days ago
Ertaga dollar tushib, yevro biroz ko‘tariladi
-
Dunyodan2 days agoEron Hormuz boʻgʻozi orqali oʻtayotgan kemalarni ogohlantirdi
-
Jamiyat4 days agoVatanparvar jurnalistlarni o‘zimga do‘st va maslakdosh deb bilaman
-
Iqtisodiyot2 days ago“Xohlagan ekinni ekish mumkin” – Yangi tartib fermerga nima beradi?