Mahalliy
Er yuzidagi eng chuqur g‘or nomiga da’vogar Xo‘ja G‘urg‘ur
«Ushbu satrlar muallifi 1988 yili jurnalistika so‘qmoqlarida Rossiyaning Sverdlovsk (Hozirgi Yekaterinburg) shahridan kelgan bir guruh yosh speleolog-g‘orshunoslarni uchratgan edi. Ular Boysun tog‘larida sobiq Ittifoq hududida eng baland bo‘lgan, bir necha kilometrga cho‘ziluvchi va bir-biri bilan tutashuvchi g‘orlar silsilasini tadqiq qilgandilar. Maqsad eng chuqur va eng uzun g‘orlarni topish edi. Kelgusida, ehtimol yaqin yillar ichida o‘zimizning yosh g‘orshunos, arxeolog va san’atshunoslar, olimlar Boysun va Ko‘hitang tog‘laridagi g‘aroyib g‘orlarni Zarautdan qolishmaydigan, balki undan-da qadimiyroq bo‘lgan ibtidoiy san’at asarlarini topish maqsadida tadqiq qilishar, nafaqat o‘tmishi, balki kelajagi ham buyuk bo‘lgan ona diyorimiz – O‘zbekistonning olamaro shuhratiga shuhrat qo‘shishar!»
Mazkur iqtibos «Zarautsoy tilsimlari» kitobidan keltirildiki, bu bilan bayon etilmish mulohazalar ma’lum ma’no-darajada endilikda isbot topayotgani ta’kidlanadi.
Bunga ishonch hosil qilmoqchi bo‘lgan kishi 2017 yilning fevral oyi internetda, xalqaro National Geographic saytida e’lon qilingan maqolaga birrov ko‘z tashlashi kifoyadir. Mark Sinott qalamiga mansub material «O‘zbekistondagi «yer osti Everesti» – dunyodagi eng chuqur g‘or nomiga bosh da’vogar» deb ataladi. Germaniyalik jurnalist O‘zbekistonning Boysun tog‘larida joylashgan, dunyodagi eng chuqur g‘orlardan biri hisoblanuvchi Dark Star – Qorong‘i yulduz (Boysun ahli uni azaldan Xo‘ja G‘urg‘ur ota deb ataydi) g‘origa tajribali speleolog Larisa Pozdnyakova bilan birgalikda tushib chiqqan.
«Keyingi o‘n yillikda ushbu maskan butun dunyo speleologlarini o‘ziga jalb qildi, – deb yozadi xorijiy jurnalist. – Bu ulkan tizim shunisi bilan ham jalb qiladiki, alpinistlar Yer yuzidagi eng baland tog‘ cho‘qqisi Everest ekanini yaxshi bilishadi, lekin tubsiz g‘orlar u qadar yaxshi o‘rganilmagan. Yer ostida nima yashirin ekanidan ko‘ra, Mars haqida ko‘proq narsa bilamiz. Bugungi kunda Gruziyadagi Kruber g‘ori eng chuqur g‘or hisoblanadi – 7,208 fut. Biroq endilikda Dark Star bu nomni undan tortib olishda bosh nomzoddir.»
Tarkibiga Rossiya, Italiya va Isroil speleologlari kirgan 31 kishilik xalqaro ekspeditsiya jamoasi o‘z texnik imkoniyatlaridan kelib chiqib isloh qilgan «yer osti Everesti» ning chuqurligi bir kilometrni tashkil qiladi. Tadqiqotchilar g‘orning tubi 2,650 metrdan iboratligini aytishgan. Bu esa Gruziyadagi Kruberdan 500 metrga chuqurroq degani. Oldingi ekspeditsiyalar qatori bu safargisi ham arqon yetishmasligi natijasida tugallandi, boz ustiga g‘or tadqiqotlari bundan-da mukammal texnik jihoz va keng imkoniyatlarni talab qilar edi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, g‘or 1984-yilda rossiyalik tadqiqotchilar tomonidan topilgan, biroq tizimni o‘rganishda britaniyaliklar birinchi bo‘lishdi – ular 1990-yilda uni tadqiq qilib, 70-yillarning ilmiy-fantastik filmi bo‘lgan Dark Star (Qorong‘i yulduz) nomini berishgan.
G‘orga kirish oson kechmagan. Buni tushunish uchun, avvalo, dengiz sathidan 3700 metr balandlikdagi tog‘ni tasavvur qilaylik. Boysuntov tizmasining Xo‘ja G‘urg‘ur ota tog‘i 300 metrlik tik devorga ega. Ana shu tik devorning qariyb o‘rtasiga, ya’ni 160 metr balandlikka chiqish lozim edi. Xalqaro «Boysun – 90» rus-ingliz speleoekspeditsiyasi tarkibida ishlayotgan «Aspeks – 90» ingliz guruhi tadqiqotchilari ana shu tik qoya o‘rtasiga chiqib borish uchun ko‘p emas, oz emas – uch kunlik vaqtlarini sarf etdilar. G‘or devorlari katta muz kristallari bilan qoplangan bo‘lgan, ko‘plab muzlagan ko‘llar uchraydi, havo harorati doimo ikki-besh daraja sovuqlikda turadi. Ular g‘or ichida ikki kilometr yurishgach, katta quduqqa duch kelganlar, ammo quduqqa tushishda asqotadigan asbob-uskunalar yetarli emasdi…
Kelgusi yili esa… yuqorida eslatib o‘tganimiz ko‘plab ko‘llar yuza muzlarining eruvchanligi sabab tadqiqot ishlarini davom ettirish imkoni bo‘lmaydi.
foto:uznews.uz
Bu orada qariyb o‘n yil o‘tib ketadi…
2011-yilning avgusti. Xo‘ja G‘urg‘ur otaning tik devori poyiga Rossiya-Italiya ekspeditsiyasi qo‘r tashlaydi. Mazkur ekspeditsiya 25 metrlik yangi quduqni «zabt» etadi. Quduq tubidan yonboshda yo‘lak bor edi, garchi uning davomi berk bo‘lib chiqqan esa-da, yo‘lak adog‘ida tepaga o‘rlab ketgan bo‘shliq topiladi. O‘n metrlik bo‘shliqning yuqorisida g‘aroyib ko‘rinishli kattagina tim, ya’ni galereyaga chiqib oladilar. Galereya tekshirib ko‘riladi va uning boshqa g‘orlar tizimiga ulanib ketgani ma’lum bo‘ladi – yer qa’ri bo‘ylab yanada yangi – bundan-da yirikroq galereyalar sari yo‘l ochilgan edi. Ammo yer osti zimistonini yoritgan tadqiqotchilar ko‘z o‘ngida namoyon bo‘lgan yangi-yangi g‘or shoxobchalarini o‘rganishga kirishmasdan izlariga qaytadilar, chunki ekspeditsiya muddati tugagandi.
Kelgusi 2012-yili Xo‘ja G‘urg‘ur otada so‘nggi yillarning eng keng miqyosli ekspeditsiyasi amalga oshiriladi: uning ishida dunyoning beshta mamlakati hamda Rossiyaning bir necha shahridan kelgan 29 kishi ishtirok etadi. Oldingilar yo‘lini davom ettirgan speleolog-g‘orshunoslar keyingi davr amaliyotida necha bor sinovdan o‘tgan tajribani qo‘llab, 240 metr chuqurlikda aniqlangan ko‘plab yonbosh yo‘lakchalardan biri – quduqli shoxobchani diqqat-e’tibor markaziga olganlar. Haqiqatan, bu usul ularga yer qa’riga yana 450 metr tushib borish imkonini beradi. Soha tilida meandr deb ataladigan egri-bugri ketgan g‘or yon-atrofini tekshirish paytida yana yangi o‘tish yo‘laklari paydo bo‘ladi. Vaziyat taqozo etgani uchun ana shu joyda tavakkalchi va jasur yigitlardan tanlab olinib shturm guruhi tashkil etiladi va buning natijasida 600 metrlik mo‘ljal egallanadi. Ammo, shturm guruhi ham navbatdagi quduq oldida to‘xtab qolishga mahkum edi: chunki har safar bo‘lganidek quduqqa kirish va u orqali yer qa’ri sayohatini yanada davom ettirishga fursat qolmagandi, arqonlar ham tugab bo‘lgandi.
Xullas, tadqiqotlar 2013-yilda davom etib, Rossiya (Ural) va Italiya speleologlari yana 850 metrgacha tushib borganlar. Ammo, qarangki, ularning o‘tish yo‘lini endigi safar sifon (yerosti yo‘lagida suv to‘la joy) to‘sdi va bu yerdan o‘tib bo‘lmadi. Lekin galdagi urinishning arzigulik natijasi bor edi – chunonchi, mazkur ekspeditsiya hisobotida «Dark Star» g‘or tizimi chuqurlik va uzunlik bo‘yicha O‘zbekistonda oldingi o‘rinlardan birini (Surxontovning Cho‘li Bair massivida joylashgan Boybuloq (1415 metr) va qo‘shni Festivalnaya-Ledopadnaya (850 metr) g‘orlaridan keyingi o‘rinni) egalladi va nazariy jihatdan olganda, chuqurlik bo‘yicha jahon rekordi o‘rnatish uchun potensial imkoniyati yuzaga keldi. Ammo, buni bo‘lg‘usi ekspeditsiyalar ko‘rsatadi» deyiladi.
Yekaterinburg (ilgarigi Sverdlovsk) speleologiya klubi 2016 yilda Boysun tog‘lariga navbatdagi safar uyushtirdi. Ekspeditsiya tarkibida Rossiya, Ukraina va Italiya mutaxassislari, jami 26 kishi ishladi. Ular Xo‘ja G‘urg‘ur ota, Cho‘li Bair va Boybuloq tadqiqini davom ettirib, yonbosh ketgan g‘orlardan oltitasini to‘la o‘rganishdi, to‘rt kilometrdan oshadigan yo‘laklar ochishdi va hokazo…
Boybuloq haqida batafsil.
1985-yil edi. Xo‘ja G‘urg‘ur ota massivida ishlayotgan urallik g‘orshunoslar Surxontov tizmasini ham tekshirishga qaror qildilar. Bu yerdagi Qo‘rg‘oncha qishlog‘i aholisi ularga 1971-yilda bir kishi kirib ketgan va qaytib chiqmagan tog‘dagi bir g‘or haqida gapirib berishdi. Ichidan mo‘lgina suv chiqib turgani uchunmi g‘orni Boybuloq deb atashardi. Bu xabar speleologlarni qiziqtirdi va ular g‘orga kirib, ichidagi o‘ttiz metrlik quduq tubidan odam suyaklarini topishdi. Oradan ikki yil o‘tib, ya’ni 1987-yilda ushbu suyaklar chiqarib olindi va Dehibolo qishlog‘idagi xonadonga berildi.
Boybuloqning birinchi tadqiqotchisini Mustafoqul der edilar. U yer qa’ridan kelayotgan suvning chiqish joyini aniq bilish maqsadida bir necha bor g‘orga kirib chiqqan, ammo oxirgi marotabada uning kerosin lampasi nogahonda o‘chib qolgan edi. G‘or ichini yaxshi biladigan Mustafo chirog‘i o‘chganidan keyin tashqariga chiqyapman deb, hali o‘zi yurib ko‘rmagan quyi yo‘laklarga tushib qoladi. Zimiston uzra paypaslab siljir ekan, chuqurligi besh qavatli tomga to‘g‘ri keladigan quduq uni yutib yuboradi. Mustafoning eski kerosin lampasi hozir ham o‘sha topilgan joyida turadi. Yer osti g‘orlari xaritasida endilikda jasur tadqiqotchi Mustafo Zokirov nomi bilan ataladigan g‘or ham bor…
1986-yili ikkinchi ekspeditsiya tashkil etilib, ikkinchi quduq oxiriga qadar o‘rganib chiqildi. 1987-yilning oktyabrida, 1988-yilning avgustida ekspeditsiyalar davom ettirildi va 900 metrlik marraga chiqildi. 1989-yili esa tadqiqot ishlari italiyalik speleologlar bilan birgalikda davom ettirildi va 1158 metrlik quyi nuqta zabt etildi. Keyingi yili esa sayyoramizning turli nuqtalarida yer ostida ishlash bo‘yicha ulkan tajriba orttirgan Angliya mutaxassislari hamkorlikka keladilar va ular birgalikda 1991-yilda Boybuloqning jahonda chuqurlik bo‘yicha to‘rtinchi o‘rinni egallashini ta’minlaydilar.
Keyingi izlanishlar natijasida Boybuloq Markaziy Osiyoning eng chuqur g‘ori deb tan olindi.
Abdulla Xolmirzayev,
Termiz
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada belgilangan vazifalar ijrosi doirasida joriy yilning 24-28-avgust kunlari Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusida respublika o‘quv-seminari tashkil etildi.
Seminarga respublikamizning barcha hududlaridan jami 180 nafar pedagog, xususan, 120 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi hamda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 60 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi jalb etildi.
Joriy yilning 24-avgust kuni Maktabgacha ta’lim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida respublika o‘quv-seminarining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Unda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov, Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova hamda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov va Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi direktor o‘rinbosari Habibullo Nosirov ishtirok etdi.
Ochilish marosimida ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, davlat tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Tadbirda so‘zga chiqqan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Mustaqillik bizga nafaqat erkin va farovon hayot qurish, balki milliy tilimiz, madaniyatimiz va qadriyatlarimizni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish imkonini berdi. Shu ma’noda, bugungi “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusidagi seminar alohida ahamiyatga ega. Chunki til – bu shunchaki muloqot vositasi emas. Til – xalqning tarixi, ma’naviyati va tafakkurini o‘zida mujassam etgan bebaho qadriyatdir. Farzandlarimizga o‘zbek tilini sifatli o‘rgatish orqali biz ularning nafaqat savodxonligini, balki Vatanga daxldorlik hissini, milliy qadriyatlarga hurmatini va jamiyat bilan erkin muloqot qilish qobiliyatini ham rivojlantiramiz. Bu jarayonda, ayniqsa, pedagogning o‘rni beqiyos. Bolada tilga muhabbat uyg‘otish uchun, avvalo, unga erkin gapirish, fikr bildirish va xato qilishdan qo‘rqmaslik imkonini berish zarur. Bugungi seminarda 180 nafar pedagog ishtirok etayotgani ham ushbu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami tobora kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Ishonamanki, bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.” – dedi Yuliya Risyukova.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, tashkil etilayotgan seminarlar, yaratilayotgan dastur va metodikalar pedagoglarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Millatning taraqqiyoti, eng avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabati bilan belgilanadi. O‘z tilini qadrlagan, unda erkin fikrlay oladigan va o‘z fikrini ravon ifoda eta oladigan avlod milliy qadriyatlarni ham chuqurroq anglaydi. Shuning uchun bolalarimizga o‘zbek tilini o‘rgatish masalasi faqat ta’lim muassasalarining vazifasi bo‘lib qolmasligi kerak. Bolaning tilga bo‘lgan munosabati, avvalo, oilada shakllanadi. Ota-onalar, ayniqsa, onalar bolaning dastlabki nutqi, so‘z boyligi va fikrlash tarzining rivojlanishida katta o‘rin tutadi. Bola bilan o‘zbek tilida ko‘proq suhbatlashish, uning savollariga to‘liq va tushunarli javob berish, ertak, she’r va hikoyalar o‘qib berish juda muhim,” – dedi Sherzod Karimov.
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozimligini ta’kidladi.
”Bugungi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar nihoyatda katta. Prezidentimiz tashabbusi bilan yosh avlodga sifatli ta’lim va munosib tarbiya berish, ularning bilim doirasini kengaytirish hamda kelajakda yetuk inson bo‘lib shakllanishi uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bugun pedagoglar uchun ham katta imkoniyatlar mavjud. Ilgari biz o‘rganmagan yoki yetarlicha foydalanmagan metodikalar, tajribalar va bilimlarni egallash imkoniga ega bo‘lyapmiz. Bunday seminar va uchrashuvlar orqali o‘qituvchilar bir-biridan o‘rganadi, o‘z qarashlarini boyitadi va mavjud muammolarga birgalikda yechim izlaydi. Oldimizda hali ko‘plab vazifalar va yechimini kutayotgan savollar mavjud. Ularni hal etish uchun bilim, tajriba, hamkorlik va mas’uliyat talab qilinadi. Eng muhimi, amalga oshirayotgan har bir ishimiz bolalarning kelajagiga xizmat qilishi kerak. Bugungi uchrashuv va mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozim. Shundagina biz bilimli, ma’naviy yetuk, o‘z ona tilini, milliy madaniyati va Vatanini sevadigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.” – dedi Shuhrat Sirojiddinov.
Mazkur o‘quv-seminardan ko‘zlangan asosiy maqsad ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari o‘zbek tili fani o‘qituvchilari hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy metod va vositalardan samarali foydalanishga yo‘naltirishdan iborat.
Seminar davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablari pedagoglari uchun o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy usullari, muloqotga yo‘naltirilgan ta’lim, amaliy topshiriqlar asosida o‘qitish, darslarni rejalashtirish va baholash usullari bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etildi.
Mashg‘ulotlarda pedagoglar o‘quv materiallarini tahlil qilish, o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar ishlab chiqish, amaliy mashqlar va muloqotga asoslangan yondashuvlardan foydalanish bo‘yicha tajriba almashdi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda esa bolalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish, tabiiy til muhitini yaratish, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirish usullariga e’tibor qaratildi.
Seminar doirasida “O‘zbek tili” interfaol ta’lim platformasi ham taqdim etildi. Mazkur platforma maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari va pedagoglar uchun o‘zbek tilini o‘rgatish jarayonini raqamli vositalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi.
Platformada bolalarning yosh xususiyatlari hisobga olingan holda kichik va o‘rta guruh hamda katta va tayyorlov guruhi uchun alohida o‘quv resurslari shakllantirilgan. Unda mavzuli materiallar, interfaol o‘yinlar, video mashg‘ulotlar va foydalanuvchi uchun yo‘riqnomalar joylashtirilgan.
Mazkur resurslar orqali bolalarning lug‘at boyligini oshirish, og‘zaki nutqini rivojlantirish va o‘zbek tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilgan. Platformada kundalik hayot, oila, tabiat, fasllar, hayvonot olami, kasblar, transport, milliy qadriyatlar, o‘quv qurollari hamda alifbo kabi mavzular bo‘yicha interfaol materiallar mavjud.
Shuningdek, mashg‘ulotlarda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari va zamonaviy o‘quv resurslaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Ishtirokchilar guruhli ishlar, amaliy topshiriqlar va muhokamalar orqali o‘z metodik yondashuvlarini boyitdi.
Mazkur seminar ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va davlat tilini o‘qitish samaradorligini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi.
Seminarni muvaffaqiyatli tamomlagan pedagoglarga tegishli sertifikatlar topshiriladi. Ular “Milliy mentor” sifatida o‘z hududlariga qaytgach, seminar davomida egallagan bilim va ko‘nikmalari hamda o‘zlashtirgan zamonaviy metodikalarni kaskad-kombinatsiyalashgan yondashuv asosida hududdagi boshqa pedagoglarga yetkazish va amaliyotga joriy etish ishlarini davom ettiradi.
Hukumat qarori bilan «Texnikumlar bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Ushbu Nizom davlat texnikumlari bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibini belgilaydi.
Quyidagi talablarga javob bergan tashkilotlar kredit olish huquqiga ega:
– texnikum bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda dual ta’lim bo‘yicha texnikum bilan amal qiluvchi shartnoma mavjud bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilar uchun ish joylari va ishlab chiqarish amaliyoti tashkil etilgan bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilarga tashkilotning malakali mutaxassislarini “ustoz” sifatida biriktirgan bo‘lishi;
– dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan o‘quvchilar bilan muddatli mehnat shartnomalari tuzilgan bo‘lishi hamda ish haqi to‘lashi;
– joriy yilda texnikum bitiruvchisini tashkilotdagi vakant ish o‘rniga mehnat shartnomasi asosida ishga qabul qilgan bo‘lishi.
Tashkilotlar dual ta’lim dasturi doirasida kredit olish uchun tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni qog‘oz shaklida taqdim etadi:
kreditni olish to‘g‘risidagi ariza;
ariza beruvchi (tashkilot)larning amalda bo‘lgan tasdiqlovchi hujjatlari;
texnikum va tashkilot o‘rtasidagi hamda tashkilot va o‘quvchi o‘rtasidagi dual ta’lim bo‘yicha shartnoma nusxalari;
dual ta’lim dasturi va dual ta’limda tahsil olayotgan o‘quvchilar ro‘yxati;
tashkilot tomonidan kreditdan foydalanish rejasi;
tashkilotning soliq qarzdorligi mavjud emasligi to‘g‘risida ma’lumot.
Tashkilotning kredit ajratish bo‘yicha taqdim etgan barcha hujjatlari kreditga layoqatlilik ko‘rsatkichiga muvofiq kelgan taqdirda, tijorat banki 3 ish kunida bu haqda tashkilotga xabar beradi, shartnoma tuzadi hamda uning hisobvarag‘iga kreditni o‘tkazadi.
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilariga o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish imkoniyatini beruvchi yangi tartib belgilandi. Bu Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan.
Qarorga ko‘ra, kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining o‘qishini ko‘chirish yoki qayta tiklash, shuningdek, umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinf o‘quvchilarini texnikumlarga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yagona tartibi joriy etiladi.
Mazkur xizmatlardan foydalanish uchun arizalar Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali elektron shaklda topshiriladi.
10-sinf o‘quvchilarining o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish tartibi alohida belgilanadi. Bu o‘quvchilarga kasbiy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, kasbiy ta’lim tashkilotlariga o‘qishni ko‘chirish va qayta tiklash bo‘yicha xulosa berishning yagona tartibi joriy etiladi.
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda ikki oy muddatda mazkur davlat xizmatlarini YaIDXP orqali ko‘rsatish imkoniyatini yo‘lga qo‘yish belgilangan.
Bundan tashqari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun zarur ma’lumotlarni tegishli davlat organlaridan elektron shaklda olish imkoniyati yaratiladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 30 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu 2015/2016-o‘quv yilidagi 7 taga nisbatan 4,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, o‘n yil ichida mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy OTMlar soni 23 taga oshgan.
Xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni 2005/2006-o‘quv yilida 2 ta bo‘lgan. 2010/2011-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 6 taga yetgan.
2015/2016-o‘quv yilida mamlakatda 7 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi besh yilda ular soni yana sezilarli ko‘paygan.
2020/2021-o‘quv yili boshida xorijiy OTMlar soni 18 taga yetgan. Bu 2015/2016-o‘quv yiliga nisbatan 11 taga ko‘pdir.
Shuningdek, 2020/2021-yildan 2025/2026-o‘quv yiligacha xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni yana 12 taga oshgan. Natijada besh yillik davrda ular soni 18 tadan 30 taga yetdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 11 118 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu ko‘rsatkich 1991/1992-o‘quv yilidagi 8 557 ta maktabga nisbatan 1,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatdagi umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 2 561 taga oshgan.
Dinamikaga ko‘ra, maktablar soni ayrim davrlarda sekin o‘sgan yoki qisqargan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda barqaror ko‘payish kuzatilgan. 2020/2021-o‘quv yilida ular soni 10 181 tani tashkil etgan.
1995/1996-o‘quv yilida mamlakatda 9 289 ta, 2000/2001 o‘quv yilida 9 726 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
2005/2006-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 9 803 taga yetgan. 2010/2011-o‘quv yilida esa 9 806 ta maktab qayd etilgan. Keyingi besh yilda ko‘rsatkich biroz pasayib, 2015/2016-o‘quv yilida 9 720 tani tashkil qilgan.
2020/2021-o‘quv yilidan boshlab o‘sish yana tezlashgan. 2021/2022-yilda 10 289 ta, 2022/2023-yilda 10 522 ta, 2023/2024-yilda 10 750 ta maktab faoliyat yuritgan.
2024/2025-o‘quv yili boshida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 10 943 tani tashkil etgan. Bir yil o‘tib, bu ko‘rsatkich yana 175 taga oshib, 11 118 taga yetgan.
Shunday qilib, 2020/2021-o‘quv yilidan 2025/2026-o‘quv yiligacha mamlakatdagi maktablar soni 937 taga ko‘paygan.
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Iqtisodiyot5 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat1 day ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Sport16 hours ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat5 hours ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport5 hours ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi