Iqtisodiyot
O‘zbekistonning davlat qarzi 43 mlrd dollardan oshdi. Bu pullar nimaga ishlatilgan?
2025 yilning 1 iyul holatiga O‘zbekistonning davlat qarzi 43,3 mlrd dollarga yetdi. Davlat qarzining 36,4 mlrd dollari – tashqi qarz, 6,9 mlrd dollari esa – ichki qarz. Davlat qarzi o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 6,1 mlrd dollarga yoki 16,5 foizga oshgan. O‘zbekistonning eng yirik kreditorlari – Jahon banki va Osiyo taraqqiyot banki bo‘lib qolyapti.
2025 yilning 1 iyul holatiga O‘zbekistonning davlat qarzi 43 mlrd 376 mln dollarni tashkil etdi. Bu haqda Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lum qildi.
Davlat qarzining 36,41 mlrd dollarini – tashqi qarz, 6,96 mlrd dollarini esa ichki qarz tashkil etgan.
Davlat qarzi o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 6 mlrd 135 mln dollarga ko‘paygan. YaIMga nisbatan ulushi ham 1,8 foizga oshib, 32,4 foizdan 34,2 foizga yetgan.
Taqqoslash uchun, 2024 yilning 1 iyul holatiga davlat qarzi 37 mlrd 241 mln dollarni tashkil etgan. Bir yil ichida ushbu ko‘rsatkich 16,5 foizga oshgan.
Jalb qilingan qarz mablag‘lari nimaga ishlatilgan?
Hisobot davri yakuniga ko‘ra, jami davlat tashqi qarzining 47 foizi (16,9 mlrd dollar) budjetni qo‘llab-quvvatlashga, 16 foizi (5,9 mlrd dollar) yoqilg‘i-energetika sohasiga, 9 foizi qishloq va suv xo‘jaligiga (3,1 mlrd dollar), 8 foizi (2,9 mlrd dollar) transport va transport infratuzilmasiga, 8 foizi uy-joy kommunal xo‘jaligiga (3 mlrd dollar) yo‘naltirilgan.
O‘zbekiston kimlardan qarz olgan?
1 iyul holatiga davlat tashqi qarzining kreditorlar kesimida taqsimlanishi quyidagicha:
Jahon banki — 7,8 mlrd dollar;
Osiyo taraqqiyot banki — 7,4 mlrd dollar;
Xalqaro investorlar (xalqaro yevrobondlar) — 5,7 mlrd dollar;
Xitoy moliya tashkilotlari – 3,8 mlrd dollar;
Yaponiya moliya tashkilotlari — 3,2 mlrd dollar;
Osiyo infratuzilma investitsiyalari banki — 1,7 mlrd dollar;
Fransiya moliya tashkilotlari – 1,1 mlrd dollar;
Islom taraqqiyot banki — 935 mln dollar;
Koreya moliya tashkilotlari — 750 mln dollar;
Xalqaro valuta jamg‘armasi — 642 mln dollar;
Germaniya davlat banki — 481 mln dollar;
Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki — 401 mln dollar;
Boshqa moliyaviy tashkilotlar — 2,5 mlrd dollar.
Avvalroq, Iqtisodiyot va moliya vaziri Jamshid Qo‘chqorov tashqi qarz masalasi ko‘p muhokamalarga sabab bo‘layotganini aytib, bu masalaga quyidagicha izoh bergandi.
“Davlat qarzi ijtimoiy tarmoqlarda muhokama bo‘lyapti. O‘sib borayotgan iqtisodiyotimiz ko‘p mablag‘ga muhtoj. Tashqi investitsiyalar, DXSh asosidagi loyihalardan ham mablag‘lar kirib kelyapti. Davlat vazifalarini bajarish bilan bog‘liq xarajatlar, ichimlik suv, yo‘l, infrastruktura, shuningdek, mudofaa qobiliyati, chegaralarimiz xavfsizligini ta’minlash bilan bog‘liq xarajatlarning bir qismini tashqi qarz evaziga qoplashga to‘g‘ri keladi. O‘zbekistonning istalgan eng chekka hududlarida ham uy-joylarni tadbirkorlar quryapti. Tadbirkorlarda odamlar ipoteka olib, uyni sotib oladi, degan ishonch bor. Ipoteka muddati uzoq va banklarni ipoteka bilan qoplash mablag‘lari ham chet eldan olib kelinadi. Bu tashqi qarz mablag‘larimiz oshishiga olib keladi”, – degandi vazir.
Eslatib o‘tamiz, 2025 yilda jalb qilinadigan tashqi qarzning cheklangan hajmi 5,5 mlrd dollar bo‘lishi kutilyapti. Shundan 3 mlrd dollari davlat budjeti taqchilligini moliyalashtirish uchun, qolgan qismi esa investitsiya loyihalariga yo‘naltiriladi.
Umumiy tashqi qarz 70 mlrd dollarga yaqinlashdi
O‘zbekiston Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilning dastlabki choragida O‘zbekiston umumiy tashqi qarzi 68,4 mlrd dollarni tashkil qilib, 4,3 mlrd dollarga oshgan. Bunda davlat tashqi qarzi 35,8 mlrd dollar (+1,9 mlrd), korporativ tashqi qarz esa 32,6 mlrd dollarga (+2,4 mlrd) teng bo‘lgan. Choraklik joriy operatsiyalar hisobining manfiy saldosi esa 160,7 mln dollargacha (yillik nisbatda 13 barobarga) qisqargani xabar qilingandi.
Markaziy bank 2026-yil 13-iyuldan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 63,77 so‘mga oshib, 12 0075,98 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 69,27 so‘mga oshdi va 13 800,43 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 16 193,89 so‘m bo‘ldi (+81,91).
Rossiya rubli 157,32 so‘m etib belgilandi (-0,82).
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning 1-iyun holatiga O‘zbekistonda 430,9 mingta tijorat tashkiloti faoliyat yuritmoqda.
Ulardan 343,6 mingtasi mas’uliyati cheklangan jamiyatlar (MChJ) bo‘lib, bu umumiy korxonalar sonining 79,7 foizini tashkil etdi.
Tashkiliy-huquqiy shakli bo‘yicha korxonalar soni quyidagicha:
Mas’uliyati cheklangan jamiyatlar — 343 584 ta (79,7 foiz);
Xususiy korxonalar — 46 515 ta (10,8 foiz);
Oilaviy korxonalar — 36 697 ta (8,5 foiz);
Aksiyadorlik jamiyati — 645 ta (0,2 foiz);
Boshqalar — 3 496 ta (0,8 foiz).
Raqobat qo‘mitasi hududiy boshqarmalari davlat xaridlari sohasida o‘tkazilgan monitoring va murojaatlar tahlili natijasida umumiy qiymati 17 mlrd so‘mdan ortiq davlat xaridlarida qonunbuzilish holatlarini aniqladi.
Qonun talablari buzilgan xaridlar qatoridan Andijon, Buxoro, Qoraqalpog‘iston, Farg‘ona, Jizzax, Namangan, Navoiy, Samarqand, Sirdaryo, Xorazm, Toshkent viloyati hamda Toshkent shahridagi davlat tashkilotlari o‘rin olgan.
Eng yirik qonunbuzilishlar:
«Mikrokreditbank» ATB – qariyb 2,8 mlrd so‘m;
Respublika ftiziatriya va pulmonologiya tibbiy reabilitatsiya markazi – qariyb 2,5 mlrd so‘m;
Saksonota davlat o‘rmon ishlab chiqarish korxonasi – 1,3 mlrd so‘mdan ortiq;
Chapqirg‘oq Amudaryo irrigatsiya tizimlari havza boshqarmasi huzuridagi Nasos stansiyalari va energetika boshqarmasi – qariyb 1,3 mlrd so‘m;
«Samarqand xalqaro aeroporti» MChJ – 1 mlrd so‘mdan ortiq davlat xaridi.
Qo‘mita ma’lum qilishicha, eng yaxshi takliflarni tanlash savdolarida «Raqobat to‘g‘risida»gi Qonunning 29-moddasi talablari buzilib, raqobatni cheklashi mumkin bo‘lgan harakatlar aniqlangan.
Shu munosabat bilan buyurtmachi tashkilotlarga nisbatan ishlar qo‘zg‘atilib, belgilangan tartibda ta’sir choralari qo‘llanildi. Shuningdek, qonunbuzilishlarni bartaraf etish va kelgusida takrorlanmasligi bo‘yicha majburiy ko‘rsatmalar berildi.
Raqobat qo‘mitasi davlat xaridlarida qonun ustuvorligini ta’minlash, budjet mablag‘larining shaffof va samarali sarflanishi hamda tadbirkorlar uchun teng raqobat muhitini yaratish ustuvor vazifalardan biri ekanini ta’kidladi.
Dollar kursida yana keskin ko‘tarilish yuz berdi
Source link
O‘zbekistonda kreativ iqtisodiyotni rivojlantirishning yangi bosqichi doirasida kreativ park rezidentlari uchun qator soliq imtiyozlari joriy etildi. Bu tartib Prezidentning 2025-yil 26-martdagi PF–61-son Farmoni bilan belgilangan.
Hujjatga muvofiq, mazkur imtiyozlar 2025-yil 1-maydan 2031-yil 1-yanvarga qadar amal qiladi. Ular kreativ sohada faoliyat yurituvchi tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy yukini kamaytirish, yangi ish o‘rinlari yaratish hamda sohaning raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan.
Farmonga ko‘ra, kreativ park rezidentlari ijtimoiy soliq hamda jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini amaldagi stavkaning 50 foizi miqdorida to‘laydi. Bu mehnatga oid xarajatlarni qisqartirish va xodimlarni rasmiy ish bilan ta’minlashni rag‘batlantirishga xizmat qiladi.
Yangi tartibga muvofiq, kreativ park rezidentlari tovarlar, ishlar va xizmatlarni realizatsiya qilishdan olinadigan daromad hajmidan qat’i nazar, aylanmadan olinadigan soliq to‘lovchisi sifatida faoliyat yuritish huquqiga ega bo‘ladi.
Shu bilan birga, rezidentlar o‘z xohishiga ko‘ra umumbelgilangan soliq solish tartibiga o‘tish imkoniyatini ham saqlab qoladi.
Kreativ park rezidenti maqomini olgan yuridik va jismoniy shaxslar adabiy ijod, amaliy san’at va hunarmandchilik, arxitektura, loyihalashtirish va urbanistika, audiovizual san’at, ijrochilik san’ati hamda kreativ ijod bilan bog‘liq boshqa yo‘nalishlarda faoliyat yuritishi mumkin.
Soliq imtiyozlari barcha kreativ soha vakillariga emas, balki belgilangan talablarga javob beradigan kreativ park rezidentlariga tatbiq etiladi.
Xususan, mazkur yengilliklardan faqat daromadining kamida 80 foizi kreativ iqtisodiyot yo‘nalishidagi faoliyat hisobiga shakllanadigan hamda rasman kreativ park rezidenti maqomini olgan yuridik va jismoniy shaxslar foydalanishi mumkin.
Quyidagi jadvallarda Vazirlar Mahkamasining 90-sonli qarori bilan tasdiqlangan kreativ industriya sohalaridagi iqtisodiy faoliyat turlari keltirilgan:
Bektemir tumanida «zakladchik»lar qo‘lga olindi
Dushanba kuni dollar kursi keskin qimmatlaydi
Yevropa Ittifoqi Isroil tomonidan bosib olingan hududlardan importni cheklamoqchi
-
Iqtisodiyot4 days agoNeft mahsulotlari zaxiramiz 2−3 oy uchun yetarli – Energetika vazirligi
-
Turk dunyosi4 days agoPrezident Tramp Anqarada NATO sammiti boshlanishi munosabati bilan Turkiyaga F-35 samolyotlariga ega boʻlishiga ruxsat berishni koʻrib chiqmoqda
-
Turk dunyosi4 days agoPrezident Tramp NATO aʼzolarini Grenlandiya va mudofaa xarajatlari yuzasidan tanqid qilmoqda
-
Dunyodan3 days ago
Ramzan Qodirov yana Checheniston rahbariyatiga nomzod sifatida ko‘rsatilgan
-
Jamiyat5 days ago«Tashabbusli budjet»ning 11-mavsumi 15 iyuldan start oladi
-
Sport5 days ago«Portugaliyaga uchta sovrin olib keldim»
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekiston eng ko‘p giloslarni Rossiyaga eksport qilmoqda
-
Turk dunyosi3 days agoPrezident Tramp, Turkiyaga moʻljallangan F-35 samolyotlari haqida hech qanday qaror qabul qilinmaganini aytdi