Butun dunyo bo‘ylab millionlab o‘quvchilar may oyining so‘nggida o‘ziga xos hissiyotlar domiga tushadi. Bir tarafdan — kelajakka bo‘lgan intilish, ikkinchi tarafdan esa jonajon maktab, o‘qituvchilar va bolalikning beg‘ubor lahzalari bilan vidolashuv og‘rig‘i.

Ammo hech o‘ylab ko‘rganmisiz, har tanaffusda jiringlab bizni voyaga yetkazgan va bugun oxirgi bor chalinayotgan «so‘nggi qo‘ng‘iroq» aslida qaydan paydo bo‘lgan va nima uchun u shunchalik sehrli kuchga ega?

Biz o‘ylagan qo‘ng‘iroq tarixi aslida qadimgi yunon faylasufi Aflotun davriga borib taqaladi. Ilgari idishdan idishga oqayotgan suv bosimi ostida naydan chiqqan tovush o‘quvchilarni darsga chaqirgan. Bu texnikaning ta’limga kirib kelishidagi ilk qadami edi.

Biroq, tizimlashtirilgan darslar va ularning boshlanish-yakunlanish tartibini XVII asrda chex pedagogi Yan Amos Komenskiy o‘rnatgan. Aynan u ta’lim jarayonini ritmga solgan inson sifatida tarixda qoldi.

1948-yilda Rossiyaning Krasnodar o‘lkasidagi 182-maktab direktori Fyodor Bryuxovetskiy tarixda birinchi marta «so‘nggi qo‘ng‘iroq»ni alohida bayram sifatida nishonlashni taklif qildi. Bryuxovetskiy nafaqat so‘nggi qo‘ng‘iroq, balki biz bugun odatiy hol deb biladigan:

«Bilimlar kuni» (1-sentyabr);

«Alifbo bayrami»;

Maktabdagi navbatchilik tizimi kabi an’analarning ham asoschichidir.

Uning maqsadi oddiy edi: maktabni shunchaki «ta’lim oladigan joy» emas, balki har bir bola o‘z o‘rnini topadigan, xotiralar shakllanadigan katta oilaga aylantirish.

Dunyo bo‘ylab bu kun turlicha nishonlanadi:

Germaniyada bitiruvchilar imtihonlaridan so‘ng o‘ziga xos «oxirgi hafta» tashkil qilishadi. Bu yerda so‘nggi qo‘ng‘iroqdan ko‘ra, o‘quvchilarning o‘qituvchilar ustidan hazil-mutoyibasi va «parad»lari mashhur.
Yaponiyada «So‘nggi qo‘ng‘iroq» — bu g‘amginlik va hurmat ramzi. O‘quvchilar formalaridan bitta tugmachani (ko‘pincha yurakka yaqin joydagi) sevgan yoki qadrlagan insoniga sovg‘a qilish an’anasi bor.
O‘zbekistonda esa bu kun milliy urf-odatlar, «Xayr, maktabim» deya aytilgan qo‘shiqlar va bitiruvchilarning ko‘zidagi yosh bilan qorishib ketgan katta tantanaga aylandi.

Psixologlarning fikricha, «so‘nggi qo‘ng‘iroq» — bu inson hayotidagi birinchi katta «marra chizig‘i». Bu yoshlikning tugab, mas’uliyatli katta hayot boshlanishini anglatuvchi psixologik signaldir.

Mazkur qo‘ng‘iroq faqat maktabni emas, balki insonning o‘tmishdagi «men»ini ham ortda qoldirib, kelajakdagi mustaqil shaxsga yo‘l ochadi. Shu bois ham, yillar o‘tsa-da, o‘sha qo‘ng‘iroq sadosi qulog‘imizda yangraganda, ichimizda nimadir titraydi.

Maktab qo‘ng‘irog‘i — bu shunchaki signal emas, u avlodlarni birlashtiruvchi, insonni ulg‘aytiruvchi va xotiralarimizni muhrlovchi tarix sadosidir. Siz o‘z maktabingizdagi «so‘nggi qo‘ng‘iroq»ni qanday eslaysiz?

Source link

Ertaga, 25-may kuni davlat tashkilotlari va idoralari xodimlari uchun navbatdagi «Avtomobilsiz kun» aksiyasi o‘tkaziladi. Ushbu kunda xizmat avtotransport vositalaridan foydalanish qat’iyan taqiqlanadi.

​Mazkur cheklov 2026-yil 25-martda qabul qilingan «Atmosfera havosi sifatini yaxshilashga qaratilgan “Toza havo” umumilliy loyihasini amalga oshirish bo‘yicha chora-tadbirlar to‘g‘risida»gi 46-sonli farmon talablariga asoslanadi. Hujjatga muvofiq, har oyning 10 va 25-sanalarida mamlakatimizda «Avtomobilsiz kun» va «Avtomobilsiz hafta» aksiyalarini tashkil etish belgilangan.

Farmon talablariga rioya qilmagan va belgilangan kunlarda xizmat avtotransportidan foydalangan davlat xizmatchilariga nisbatan intizomiy choralar ko‘rilishi mumkin.

Agar aksiya sanasi ish kuniga to‘g‘ri keladigan bo‘lsa, xizmatda bo‘lgan haydovchilarning ish haqi to‘liq saqlab qolinadi.

Aksiyaning asosiy maqsadi — shaharlarda atmosfera havosi sifatini yaxshilash, tirbandliklarni kamaytirish hamda aholi o‘rtasida ekologik madaniyatni shakllantirishdan iborat.

​Mas’ul idoralar xodimlaridan ushbu talablarga amal qilishlari hamda belgilangan kunlarda ish joyiga yetib olish uchun alternativ transport vositalaridan foydalanishlari so‘raladi.

Source link

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1-iyundagi 295-son qarori bilan tasdiqlangan Ma’muriy reglament asosida amalga oshirilayotgan o‘quvchilarni bir maktabdan boshqasiga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmati vaqtincha to‘xtatiladi.

Ma’lum qilinishicha, mazkur xizmat 2026-yil 26-maydan 31-iyulga qadar ishlamaydi. Bu davrda umumiy o‘rta ta’lim muassasalarini yangi o‘quv yiliga tayyorlash va o‘quvchilarni sinfdan sinfga o‘tkazish jarayonlari amalga oshiriladi.

Shu munosabat bilan «erp.maktab.uz» elektron platformasi orqali maktab almashtirish bo‘yicha arizalar qabul qilinmaydi.

Ma’lum qilishicha, ushbu muddat ichida elektron platformada yangi o‘quv yili uchun texnik va tashkiliy ishlar olib boriladi.

Ma’lumotga ko‘ra, o‘quvchilarni bir maktabdan boshqasiga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmati 2026-yil 1-avgustdan qayta ishga tushiriladi.

Source link

Bolalar kichikligida juda ko‘p savollar beradi. Ba’zida savollari shu qadar murakkab bo‘ladiki, aksariyat ota-onalar javob bera olmaydilar yoki qisqa, mazmunsiz javob bilan qutilib qo‘ya qoladilar. Mana shunaqa payt bolalar kitoblari yordamga keladi.

Bolalar beradigan qiziq savollarni qarang:

Podshoh qanday paydo bo‘ladi, men ham istasam podshoh bo‘la olamanmi?

Nega kimdur avtobusda yuradi, kimdur mashina haydaydi?

Nega ko‘l balchiq emas?

Kim xaritada mamlakatlarni bo‘lib chiqqan?

Nega biz o‘zbekmiz?

Siz kichkina bo‘lganingizda men qayerda edim?

Nega daraxtlarning oyog‘i (ildizi)  bo‘lsa-da bir joyda turaveradi?

Nega dinozavrlar hozir yo‘q?

So‘zlarni kim o‘ylab topgan?

Bir qarashda bolaning bunday savollariga javob bersa bo‘ladi, ya’ni shunchaki, lekin bu chindan yaxshi, savodli, qiziq va haqiqiy javob hisoblanadimi?

Bolalar kitobini izlayotganimda, yozayotganimda kichkintoyning mana shu kabi savollaridan bittasiga javob bera olishini istayman. Shunda ota-ona uchun ham, bola uchun ham foydali bo‘ladi, deb o‘ylayman.

Kitob ota-ona va bola orasidagi suhbatga sababchi bo‘lishi kerak. Bu yerda eng muhimi, suhbat ota-onaga muhim emas, balki bolani qiziqtiradigan mavzuda bo‘lishi kerak.

Shuning uchun “yomon bo‘lsang, jazosini olasan” mavzudagi kitoblarni yoqtirmayman. Chunki bola yomon bo‘lish niyatida xato qilmaydi yoki qiziqishlari yomonlik ustiga qurilgan bo‘lmaydi, bu ota-onaning dardi. Bola faqat va faqat dunyoni, odamlarni, o‘zini bilishga qiziqadi. Shu yo‘lda savollari va qiziqishlari cheksiz bo‘ladi. Kattalar farzandlarining shunday savollariga to‘g‘ri javob berishsa, bola uchun nafaqat manfaatli, ular nima yaxshi yoki yomon ekanligini anglaydi.

Sizning ham farzandingiz qiziq, noodatiy yoki g‘alati savollar berganmi? Shunday paytda siz qanday yo‘l tutasiz?

Dinara Mo‘minova, bolalar yozuvchisi

Source link

Immunitet – bu organizmning kasallik qo‘zg‘atuvchilar (virus, bakteriya, zamburug‘, parazit), zaharli moddalar va hatto ayrim saraton hujayralariga qarshi himoya tizimidir. U inson tanasidagi eng murakkab va aqlli tizimlardan biri hisoblanadi. Immunitet ikki asosiy turga bo‘linadi. Tug‘ma immunitet – inson tug‘ilganidan mavjud bo‘lgan himoya. Masalan, teri, shilliq qavatlar, oshqozon kislotasi. Orttirilgan immunitet – hayot davomida shakllanadi. Masalan, kasallikdan keyin yoki vaksina orqali.

Insonning immun tizimi zaiflashsa, tez-tez shamollash, charchoq, jarohatlarning sekin bitishi, allergiya, infeksiyalarga moyillik kuchayadi. Quyida immunitetni mustahkamlashning ilm-fan tomonidan tasdiqlangan 15 ta samarali usulini keltiramiz.

Uyqu

Olimlar aniqlashicha, uyqu immun hujayralar faoliyatini tiklaydi. Kam uxlaydigan odamlar viruslarga tezroq chalinadi. Katta yoshlilar: 7-9 soat, o‘smirlar: 8-10 soat uxlashlari kerak.

Uyqu paytida organizm yallig‘lanishni kamaytiradi, antitanachalar ishlab chiqaradi, immun xotirasini mustahkamlaydi. Doimiy uyqusizlik kortizolni oshiradi, bu esa immunitetni susaytiradi.

Oqsilga boy ovqat  

Immun hujayralar oqsildan quriladi. Oqsil yetishmasa, organizm infeksiyalarga qarshi kurasha olmaydi. Foydali ozuqalar: tuxum, baliq, tovuq go‘shti, mosh, loviya, qatiq, yong‘oq. Ayniqsa aminokislotalar antitanacha hosil bo‘lishida muhimdir.

C vitamini

Cvitamini antioksidant, immun hujayralarni himoya qiladi, infeksiya davomiyligini qisqartirishi mumkin. Limon, apelsin, qizil bulg‘or qalampiri, qoraqat, kivi, karam iste’mol qilish tavsiya qilinadi

Ammo C vitamini “mo‘jiza” emas. U immunitetni qo‘llab-quvvatlaydi, xolos.

D vitamini

Ushbu vitamin immun tizimi uchun juda muhim. U yetishmasa, virusli kasalliklar xavfi oshadi, suyaklar zaiflashadi, yallig‘lanish kuchayadi. Quyosh nuriga to‘yinish, yog‘li baliq, tuxum sarig‘ini iste’mol qilish maqbul yo‘l. Ko‘plab olimlar ta’kidlashiga ko‘ra, D vitamini yetishmasligi immunitetning pasayishi bilan bog‘liq.

Jismoniy faollik

Me’yordagi sport qon aylanishini yaxshilaydi, immun hujayralarni faollashtiradi va yallig‘lanishni kamaytiradi. Bu borada tez yurish, velosiped haydash, suzish, yengil yugurish eng samarali ta’sir choralaridir. Haftada kamida 150 daqiqa faollik tavsiya etiladi. Ammo ortiqcha mashq, aksincha immunitetni vaqtincha tushirishi mumkin.

Stress

Surunkali stress immunitetning eng katta dushmanlaridan biri. Stress vaqtida kortizol ko‘payadi, yallig‘lanish buziladi, immun hujayralar sustlashadi. Foydali usullar: meditatsiya, tabiat qo‘ynida sayr, nafas mashqlari, ijod, yaxshi muloqot.

Ichak mikroflorasini yaxshilash

Olimlar immunitetning katta qismi ichak bilan bog‘liqligini aytishmoqda. Foydali bakteriyalar zararli mikroblarni to‘xtatadi. Qatiq, tuzlangan sabzavotlar, tuzlangan karam, kletchatkaga boy ovqatlar iste’mol qilish kerak.

Shakar

Ortiqcha shakar yallig‘lanishni kuchaytiradi, semirishga olib keladi, immun tizimini susaytiradi. Ayniqsa gazli ichimliklar va tez tayyorlanadigan shirinliklar xavfli.

Suv

Suvni bejiz obi hayot demaydilar. Suv limfa aylanishini ta’minlaydi, toksinlarni chiqaradi, shilliq qavatlarni namlaydi. Suvsizlanish immun himoyasini pasaytirishi mumkin.

Tamaki va spirtli ichimlikdan voz keching

Chekish o‘pkani shikastlaydi, immun hujayralarga zarar yetkazadi, infeksiya xavfini oshiradi. Tamaki tutuni hatto passiv chekuvchilarga ham zarar.

Ortiqcha alkogol immun hujayralarni zaiflashtiradi, jigarga zarar beradi, infeksiyalarga moyillikni oshiradi.

Vaksinatsiya

Vaksina immun tizimini “mashq qildiradi”. U xavfli infeksiyalarga qarshi himoya tayyorlaydi, og‘ir asoratlar xavfini kamaytiradi. Bu immunitetni mustahkamlashning eng kuchli ilmiy usullaridan biridir.

Toza havo va quyosh

Toza havoda yurish stressni kamaytiradi, o‘pka faoliyatini yaxshilaydi, D vitamini paydo bo‘lishiga yordam beradi. Ayniqsa ertalabki sayr foydali.

Me’yoriy vazn

Semirish surunkali yallig‘lanishni keltirib chiqaradi. Bu esa diabet, yurak kasalliklari, immunitet zaiflashishiga olib keladi.

Gigiyena

Oddiy qo‘l yuvish ham kuchli himoya vositasidir. To‘g‘ri gigiyena virus tarqalishini kamaytiradi, ichak infeksiyalaridan himoya qiladi.

Immunitet haqida yana muhim haqiqatlar

“Immunitetni bir kunda oshirish” mumkin emas. Bu uzoq muddatli hayot tarzi natijasidir.

Mo‘jizaviy dori yo‘q. “Immunitetni 100% ko‘taradi” degan mahsulotlarning ko‘pi reklama. Ishonavermang.

Ortiqcha vitamin ham xavfli. Ayniqsa, D vitamini, A vitamini, temir moddasi me’yordan ortiq bo‘lsa zarar keltirishi mumkin.

Ruhiy holat ham muhim. Ko‘tarinkilik va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash immunitetga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi haqida tadqiqotlar bor. Sog‘lom immunitet – bu faqat kasal bo‘lmaslik emas, balki kuchli energiya, yaxshi kayfiyat, uzoq umr, tez tiklanish deganidir.

A.Fathullayev

Source link