Sport
Islohot 2030. O‘zbek futbolini nima qilish kerak?
Mahalliy klublar nega davlatga, hokimlarga yoki homiyga qaram bo‘lib qolmoqda? Mavjud vaziyatdan chiqish uchun qanday qadamlar qo‘yilishi kerak? Kun.uz jurnalisti Qahramon Aslanov navbatdagi maqolasida shu haqda so‘z yuritdi.
Bugungi futbol muxlisi avvalgilardan ancha farq qiladi. Biz bu davrda faqat maydonda futbol tomosha qilishdan tashqari, turli tahliliy maqolalarni o‘qiymiz, nafaqat taktika, balki turli moliyaviy jihatlarni ham kuzatib boramiz, futbol xo‘jaligi haqida yetarlicha tushunchalarga egamiz. Ayniqsa, transferlar oynasi ochiq bo‘lgan paytda aynan shu qism old planga chiqadi, «moliyaviy feyr-pley», PSR yoki «maoshlar limiti» kabi iboralarga ko‘z tushadi. Go‘yoki, boshqa dunyoni chetdan kuzatayotgandek tasavvur uyg‘onadi – bu butunlay boshqacha futbol, boshqacha munosabatlar.
Bunday qoidalar faqat klublar o‘rtasidagi raqobatni ta’minlash, boy va kambag‘allar o‘rtasidagi masofani kattalashtirmaslik uchungina emasligini bilsak-chi? O‘zimiz guvoh bo‘lgan yaqin tarixda ham futbolni ovunchoqqa aylantirmoqchi bo‘lgan milliarderlarni ko‘rdik, oqibatda butun boshli klublar jabr ko‘rdi ham.
UYeFA va ligalar qat’iy shaklda daromadlar va xarajatlarni nazorat qilishi, o‘ziga xos muvozanatni ta’minlash uchun izlanishi ostida aynan mana shu omil ham yotibdi – futbol doim yangilanib turadigan sharoitlarga moslashuvchan bo‘lishini ta’minlash, uning doim yashab qolish xususiyatini quvvatlash. Mana shu yerda mohiyatan O‘zbekiston futboliga bog‘liq jihatlar ham o‘rtaga chiqadi, bizning ham maqsadimiz shu ekan, velosiped ixtiro qilishdan nima naf, qachondir o‘sha o‘lchovlar tomosh yurish, hech bo‘lmasa maqsad sifatida belgilash to‘g‘ri emasmi?
Cheklovlar nima uchun kerak?
Yevropadagi moliyaviy cheklovlar yuqorida aytilganidek, asosan futboldagi xarajatlar va daromadlar muvozanatini nazorat qiladi: har qanday klubning xarajatlari uning aynan futbol sohasidan kelayotgan daromadlaridan keskin farq qilmasligi kerak. Sababi tushunarli, bu klubning aynan futbol shartlaridagi barqarorligini ta’minlaydi, chetdan oqimlarsiz ham yashab qolish xususiyatini paydo qiladi.
Savol tug‘iladi. Xo‘p, Roman Abramovich kabi bir milliarder chiqib, o‘z klubiga o‘z pullarini sarflab, uni kuchaytirsa, nimasi yomon? Gap shundaki, chetdan qo‘shimcha pullar kirib kelishi klub xarajatlarini ham oshiradi. Aytaylik, yangi futbolchilar jalb qilingach, shartnomalar qiymati ham oshadi. Bunday xarajatlar doimiy bo‘lgach, albatta, doim chetdan pul tortishning iloji bo‘lmay qolishi mumkin. Daromadlar esa endi sun’iy ravishda o‘sgan xarajatlarni qoplay olmaydi. Uyog‘i bankrotlik sari bir qadam, biz bitta muvaffaqiyatli «Chelsi» loyihasiga qarab, muvaffaqiyatsiz «Malaga», «Porsmut» kabi loyihalarni unutib qo‘yamiz gohida.
Ijtimoiy va xo‘jalik futboli
Futbol o‘yini paydo bo‘lishidan boshlab uning taraqqiyoti bir butun o‘laroq davom etgan bo‘lsa-da, iqtisodiy tomondan bir-biri bilan kesishmaydigan ikki parallel yo‘nalishda yashagan. Buni shunchaki, futbol klublarining paydo bo‘lish tarixiga qarab ham anglash mumkin. Aytaylik, g‘arbdagi klublarni olsangiz, birini talabalar tashkil qilgan, ikkinchisini biror zavod ishchilari, yoki biror mulkdor – ya’ni klubning xo‘jalik yuritishi, xarajatlar uchun pul topishi ilk qadamlardayoq tabiiy ehtiyoj bo‘lgan.
Sobiq ittifoqda esa «Spartak» yoki «Dinamo»ning paydo bo‘lishiga qarash mumkin – ijtimoiy motiv. Ba’zida mahalliy hokimiyat shaharga, ba’zida biror zavod yoki vazirlik o‘z ishlovchilariga ijtimoiy boylik berish uchun futbol jamoasi tuzishgan.
Ligalar ham shu. G‘arbda avval klublar paydo bo‘lib, keyin ular o‘zaro musobaqalashish uchun tashkilotchiga, ya’ni Ligaga ehtiyoj sezgan bo‘lsa, sobiq ittifoqda Liga tushunchasi birlamchi, keyin uni to‘ldirish uchun joylarda klublar paydo bo‘la boshlaydi.
Bu aslida juda keskin farq. Futbol xarajatlari xususiy ekan, tabiiy ravishda daromadga ehtiyoj paydo bo‘ladi va eng muhimi, ushbu xarajatlar o‘z asosiga ega bo‘ladi – boshqa sohalar bilan munosabat uchun bu muhim. Masalan, o‘z vaqtida Diyego Maradonani «Barselona» 3 million dollarga sotib olgan va bu o‘z davrining rekordi bo‘lgan. Hozir oddiy futbolchiga o‘n barobardan ko‘p mablag‘ sarflanyapti. Taqqoslaganda tentaklik, ammo bu xarajatlar moliyaviy asosga ega. Birinchidan, inflatsiya, ikkinchidan, futbol klublari bir necha barobar ko‘proq daromad qila boshlashdi. Har ikkisi ham boshqa iqtisodiy sohalar bilan mantiqiy zanjirga ega bo‘lgani uchun muammo yo‘q.
Endi boshqa misol. O‘n yetti yil oldin «Bunyodkor» sarflagan pullar bilan bugungi klublarni solishtiring. O‘sha «Bunyodkor» bir necha barobar ko‘p sarflagan, to‘g‘rimi? Xuddi yuqoridagi misol singari buni iqtisodiy ochiqlay olamizmi? Boshqa sohalar bilan zanjir bormi, masalan, o‘shanda mamlakat boy edi, hozir kambag‘allashganmiz, deb bilvosita tushuntirish mumkinmi? Yo‘q, albatta. Shunchaki, o‘shanda shuncha sarflash istagi bo‘lgan, tamom.
Biz qaysi yo‘ldan boramiz?
Aslida o‘zi bitta yo‘l qolgan. O‘tgan asr oxirida sotsializm emas, kapitalizm g‘alaba qozongach, tabiiy ravishda futbol ham to‘liq o‘sha tomonga og‘di. Agar sotsializm g‘alaba qozonib, «bo‘ldi, futbol insonlar uchun, chipta tekin bo‘lishi kerak, translatsiyaga pul to‘lanmasin, klublar xususiy bo‘lmasin» degan qoidalar davom etganida, aksincha, narigi taraf bu tomonga o‘tishga qiynalgan bo‘lardi. Teskarisi bo‘ldi, demak, ijtimoiy emas, iqtisodiy munosabatlar futbolda ham birlamchi bo‘lishi lozim.
Yo‘limiz aniq va buni O‘zbekiston prezidentining 2018 yildagi qarori va 2019 yildagi farmonidan ham anglash mumkin. Qarorlarni o‘qisak, eng boshidan futbol bizda ijtimoiy mahsulot – sobiq ittifoqda yashaganmiz, keyin ham doim qarorlar bilan davlat futbolni rivojlantirishga harakat qiladi, moliyalashtiradi. Ammo aniq qilib yozilgan – futbol xususiylashtirish yo‘lidan borishi, 2030 yilda esa hamma klublar xususiy bo‘lishi kerak. Ya’ni biz bosqichma-bosqich mana shu ijtimoiy mahsulot yaratishni xususiy sektorga o‘tkazishimiz, futbolni iqtisodiy mahsulotga aylantirish harakatlarini amalga oshirishimiz lozim.
Tabiiyki, savol tug‘iladi, bu ketishda, 2030 yilda nimani kutish mumkin? Yangi qaror chiqib, muddat 2035 yilgacha uzayishi 16 ta «Turon» bilan qolishimiz? Agar futbol daromad qilmasa, xususiy sektorga faqat xarajatlarni ag‘darish bilan ish bitadimi? Daromad olmasdan yiliga bir necha o‘n milliard pul sovuradigan odamni yo soliq idorasi yo sog‘liq idorasi tekshirishi kerakmasmi?
Futbol daromadi nima?
Biz ko‘pincha, futbol klubi daromadlarini chalkashtiramiz. Bir futbol klubi qoshida qanaqadir tikuv sexi yoki chorvachilik fermasi ishlaydi – bu futbol daromadi emas. Yoki «Paxtakor» budjetdan pul olmaydi, to‘liq xususiy deyiladi. Jahongir Ortiqxo‘jayev klub xo‘jayini sifatida «Artel»dan pul olib, «Paxtakor»ga sarflashi, ha, budjetdan pul olmayapti, ammo bu ham noto‘g‘ri. Ertaga «Artel»ning yoki «Paxtakor»ning boshqa insonga o‘tishi bu moliyaviy oqimni to‘liq kesadi – eng yuqorida aytganimiz – klubning mustaqil yashab qolish xususiyati boshqalardan farqli emas.
Futbol daromadlari bu klubning aynan futbol faoliyatidan olib kiradigan pul mablag‘lari:
Matchday, ya’ni o‘yin kuni daromadlari – stadionga kirish chiptasi, o‘yin kunlaridagi savdo shoxobchalari va ovqatlanish nuqtalari orqali savdolar;
Translatsiya daromadlari. O‘yinlarni olib ko‘rsatish uchun telekanallar to‘lagan pullardan ulush;
Transferlar. Futbolchilarni sotishdan keladigan tushum;
Homiylik shartnomalari. Libosda, stadionda turli reklamalar orqali kirimlar;
Mukofot pullari. Turli turnirlarda ko‘rsatiladigan natijalar uchun olinadigan mablag‘lar;
Muxlislar bilan ishlash, libos yoki boshqa atributkalarni sotishdan keladigan tushumlar va hokazo.
Agar har qanday klub shu yo‘nalishlarda daromad qilib, o‘z xarajatlarini qoplashga erishsa, iqtisodiy jihatdan to‘la mustaqil bo‘lib, boshqa sohalar bilan munosabatga kirishish, turli shartlarda yashab qolish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Bizda ahvol qanday?
Ma’lumotlarga qaraganda, Superligada qatnashayotgan klubning yillik budjeti eng kam 30 milliard so‘mdan boshlanadi. 100 milliard so‘mdan oshganlari ham bor. Albatta, bu summalarni to‘liq davlat beryapti, deyish xato, yuqorida aytilganidek, «Paxtakor» kabi xususiy maqomidagi klublar bor. Ammo agar professional nomi bo‘lgan klublarimizni Yevropadagi o‘lchovlarga solib ko‘rsak, nima chiqadi? Ba’zilar kulishi mumkin, biz qayerda, Yevropa qayerda deb. Lekin xo‘jalik munosabatlari butun dunyoda bir xil, biz agar xususiy futbol sari ketayotgan ekanmiz, o‘sha xususiy futbol yashab qolishi uchun, ertaga «Turon»ga aylanmasligi uchun aynan o‘sha o‘lchovlarga solishimiz, o‘sha qolipga moslashtirishga urinishimiz lozim va boshqa yo‘l yo‘q.
Superligada o‘rtacha tashrif 5-6 ming atrofida. Chipta sotish orqali 300 million so‘mga yaqin mablag‘ topish mumkin, bu yil davomida 15 o‘yinda 4 milliard so‘mgacha yetib boradi. Bu yillik budjetning 10 foizi atrofida. Translatsiyalar va mukofotdan pul yo‘q, chunki bizda teskari – APL klublarga pul tarqatsa, bizda klublar PFLga badal puli to‘laydi. Transferlar orqali daromad qilish doimiy yo‘lga qo‘yilmagan – faqat ba’zida, kam sonli futbolchilarni chet elga sotish orqali bir martalik daromadlar kuzatiladi, xolos. Uzoq muddatli shartnomalar kamligi uchun ichki transferlar asosan erkin agentlar o‘rtasida kechadi.
Boshqa yo‘nalishlarda ham nolga yaqin raqamlarni ko‘ramiz, ya’ni ham davlat, ham xususiy pullarni qo‘shganda klublarga har yili 500 milliard so‘mdan ortiq pul sarflanayotgan mablag‘ 10 foizini ham daromad sifatida qaytarmayapti. Tabiiyki, yana o‘sha savolni qaytarish mumkin – futbolimiz xususiylashtirish uchun qanchalik tayyor?
Iqtisodiy motiv yo‘qligi
Eng yomon tomoni, futboldagi bugungi ahvol bilan o‘sha qaror chiqqan 2018 yil o‘rtasida sezilarli farq yo‘qligi. Buni boqimandalik xarakteri deyish ham mumkin.
Tasavvur qiling, bir klubga avgust oyida 50 million so‘m qo‘shimcha pul zarur. Iqtisodiy shartlarda klub egasi qanday fikrlaydi? Futbol daromadlari toifasidagi biror punkt bo‘yicha ish olib borish kerak. Aytaylik, shu oyda ikkita uy uchrashuvi bor. Qanaqadir qo‘shimcha xizmatlar yaratish orqali chipta narxini biroz o‘zgartirish mumkin. Yoki biror homiy topadi, xullas, qanaqadir g‘oya, ozgina mehnat qilish kerak. Yana bitta yo‘l bor. Viloyat hokimini shu pul kerakligiga ishontirish. O‘sha homiylarni jalb qilishni ham shunday amalga oshirish mumkin – faqat siz ortiqcha g‘oya, homiyni qiziqtirishi mumkin bo‘lgan taklifni yaratmaysiz, shunchaki, hokim iltimosi orqali hal bo‘ladi.
Xuddi shu shaklda ish zavod direktori bilan ham bitishi mumkin. Muhim jihat shundaki, futbol xarajatlari yana futbol emas, mahalliy budjet yoki «Artel»ning foydasi hisobidan qoplanyapti. Bu esa klublarda iqtisodiy yo‘nalishda ish olib borish, mana shu sohadagi mutaxassislarni jalb qilish ehtiyojini yo‘qqa chiqaradi.
Maoshlar va shaffoflik
Qarorda O‘FA davlat ulushi bo‘lgan korxonalarga biriktirilgan klublarni monitoring qilish huquqi ham berilgan. Lekin men hech qachon biror klubning moliyaviy hisoboti ochiqlanganini ko‘rmadim, qaysi futbolchi qancha maosh olishi sir tutiladi. Maoshlar ochiqlab borilsa, yana bir qo‘shimcha muammo paydo bo‘lishi ham mumkin – xalq bu ma’lumotlarga tayyormi?
Bir paytlar bir futbol funksioneri bilan bahslashib qolgandim. Qaysidir o‘zbek futbolchisining maoshi kattaligi haqidagi e’tirozimga Ueyn Runining maoshini misol qilib keltirgan, yevropalik futbolchilar bilan taqqoslaganda biznikilar juda kam olishini ta’kidlagan. Hozir ham ko‘p aytiladi, ta’lim yoki madaniyat sohalariga ajratilgan pullarga nisbatan olganda futbolga qilinayotgan xarajatlar o‘zini oqlayapti, jahon chempionatiga chiqdik, deb va hokazo.
Lekin bu yerda e’tibor berish kerak bo‘lgan jihat boshqa yerda. «Liverpul» Florian Virs uchun oyiga bir million funt maosh berishi mumkin, chunki klub futboldan, xususan mana shu Virsning o‘yinlari yordamida ko‘proq pul topadi. Klub daromad qiladi va shu daromaddan sarflaydi. Shuning uchun Angliyadagi oddiy o‘qituvchining maoshi bilan Virsniki o‘rtasida yuz barobar farq ham hech kimni tashvishga solmaydi. Har bir qiymat o‘z asosiga ega.
Endi, Superligada to‘p suradigan futbolchi o‘qituvchidan o‘n barobar ko‘p maosh olishini ommaga tushuntira olamizmi? Shartli «Artel» biror xodimini yaxshi ishladi, shuning uchun katta daromad qildik, deb 100 million so‘m maosh belgilashiga hech kim e’tiroz qilmaydi. Qandini ursin, lekin futboldagi maoshlar iqtisodiy asosga ham ega emas, chunki shunga mos daromad yo‘q va ijtimoiy asosga ham ega emas, chunki mamlakatdagi boshqa sohalar bilan taqqoslaganda adekvat emas.
Ya’ni aslida avval daromad paydo bo‘lib, keyin xarajat qilish o‘rniga, avval xarajat paydo bo‘lib, keyin pul axtarish – butunlay teskari jarayon.
Taklif
Hammasini juda uzoqdan olib kelganimning sababi, quyidagi yoziladigan taklifga chuqurroq mazmun qo‘shish edi, xolos. Futbolda avval mahsulotni yaratib, keyin xaridor izlanadi. To‘g‘ri, lekin buning teskari namunalari ham bor: masalan klublar o‘rtasidagi jahon chempionati. Avval yo‘q mahsulotga xaridor topildi, katta pul sarflashdi, bu esa mahsulot yaratuvchi klublar uchun ham motivatsiya bo‘lib xizmat qildi.
Xullas, baribir futbolga budjetdan yoki boshqa sohalardan pul kirib kelayotgan va u qaytarib olinmayotgan ekan, xuddi shu jarayonni boshqacharoq sxemada bajarishni taklif qilaman. Bu raqobatga ham, shaffoflikka ham, futbol daromadlarini oshirishga motivatsiyaga ham, umuman yangi klublar paydo bo‘lishiga ham sabab bo‘lishi mumkin.
Birinchi qadam. Alohida futbol uyushmasi tashkil etiladi. Hozirda bevosita va bilvosita futbolga berilayotgan pullar klublarga emas, aynan shu uyushma hisobida yig‘iladi. Uyushma mustaqil holda boshqa kompaniyalar bilan hamkorlik qilishi, u yerdan ham pul tortishi mumkin.
Ikkinchi qadam. Superliga translatsiyasi uchun tender e’lon qilinadi. Albatta, hali mahsulot yo‘q, hozirgidek hech kimga liga qiziq bo‘lmasligi mumkin. Lekin o‘sha uyushmada yig‘ilgan pul telekanalga o‘tkazib beriladi. Telekanal translatsiya xarajatlarini chegirib, qolgan hamma pulni PFLga beradi.
Uchinchi qadam. PFL pulning bir qismini barcha klublarga teng ulushda, yana bir qismini esa egallagan o‘rniga qarab, proporsional ravishda mavsum oxirida tarqatadi. APL ingliz klublariga tarqatgandek, translatsiya daromadi sifatida taqsimlab beradi.
Nega PFLga pul berib, shundoq tarqatib qo‘yaqolmasdan, alohida uyushma va telekanal aralashtirilyapti, deyish mumkin. Sababi, uyushma aynan moliyaviy oqimlar shaffofligi uchun kerak, telekanal esa, pul osmondan tushmayotgani, translatsiya orqali daromad qilinayotganining imitatsiyasi uchun.
Uyushma-telekanal-PFL o‘rtasidagi kelishuv turlicha bo‘lishi mumkin. Masalan, uyushma telekanal xarajatlari va foydasini qoplab, translatsiya paytidagi reklamalar (masalan, uyushmaga pul beradigan kompaniyalarni reklama qilib) bilan o‘zi shug‘ullanishi yoki kanalning foyda qilish yo‘nalishini o‘ziga qoldirib, xarajatlarni qoplashi mumkin.
Sxema qanday ishlaydi?
Mana shu holatda klublarimiz budjetida turli toifadagi manbalar vujudga keladi.
«A manba» – PFL tomonidan bir yillik ishtirok uchun beriladigan pul. Aytaylik, 10 milliard so‘m. 16 jamoaga 160 milliard so‘m.
«V manba» – Mavsumda egallagan o‘rniga qarab, ishtirokchi klublarga taqsimlanadigan pul. Misol uchun, chempionga 16 milliard so‘m, 2-o‘ringa 15 milliard so‘m, oxirgi o‘ringa 1 milliard so‘m. Jami 126 milliard so‘m.
«S manba» – klublarning futbol daromadlari. Yuqoridagi punktlar bo‘yicha chiptalar sotuvi, transferlar, homiylik shartnomalari savdolar va hokazo.
Eng muhimi, klublarda boshqa manbalarga yo‘l qo‘yilmaydi. Aytaylik, Jahongir Ortiqxo‘jayev «Artel»dagi puldan tortib «Paxtakor»ga sarflashi mumkin emas, bu chetdan keladigan oqim hisoblanib, yo‘l qo‘yilmaydi. Yoki viloyat hokimi «qopda pul olib kelib tarqata olmaydi». Turli homiylik shartnomalari bo‘lishi mumkin, ammo bu yerda ham shartnomalar to‘liq nazorat qilishi, reklama qiymati bozor narxiga yaqinligi tekshirilishi kerak.
Bu futbolga nima beradi?
Avvalo aytish kerakki, bu taklif baribir ham futbolga sarf bo‘layotgan shartlar uchun, ya’ni bugungi holatdan bir so‘m ham qimmat emas. Afzalliklari nimada?
Birinchidan, ligada nisbatan olganda tenglik yuzaga keladi. Farqlar faqat mavsumda egallagan o‘rinlar va «S manba», futbol yo‘nalishidagi mehnatlar evaziga yuzaga kelishi mumkin. Ya’ni ham raqobat oshadi, ham farqlar sun’iy emas, tabiiy bo‘ladi. Aslida bugungi kundagi «Arsenal» va «Fulhem» o‘rtasidagi katta farq ham shunaqa yuzaga kelgan – «Arsenal» sovrinlar yutib, daromadlar ustida ko‘proq ishlab bugungi farqni yuzaga keltirgan. Mana shu 100 yillik evolyutsion masofani biz «laboratoriya yo‘li» bilan qisqartirishimiz mumkin.
Ikkinchidan, futboldan tashqari manbalar kesilgach, tom ma’nodagi xo‘jalik munosabatlari paydo bo‘ladi. Maoshlar osmondan emas, iqtisodiy asosga ega bo‘lgan mablag‘lardan hosil bo‘lgani uchun adekvat summalarga yaqinlashadi. Katta summaga legioner olib kelindimi, bu hokim ko‘proq pul bergani uchun emas, jamoaning iqtisodiy bo‘limi yaxshi ishlagani tufayli – yaxshiroq pul topgan, yuqoriroq o‘rin egallagan.
Uchinchidan, Superliga ishtirokchisi bo‘lish kamida 11 milliard so‘m (shartli) pul olish degani. Ya’ni quyi ligadagi boshqa klublar yoki yangi paydo bo‘lgan xususiy klub uchun o‘ziga yarasha motivatsiya. Superligaga chiqish u yerdagi neadekvat summalar bilan raqobatda bankrot bo‘lish emas, boshqalarga yaqin sharoitga erishish degani.
To‘rtinchidan, «A manba» o‘zgarmas ekan, boshqalardan ustunlik uchun «V» va «S» manbalarni oshirishga harakat ko‘payadi. Ikkala manba ham futbol orqali keladi – jamoani taktik tomondan ham kuchaytirib, yuqori o‘rinlarni olish, futbolchi yetishtirish, muxlislar bilan ishlash, stadiondagi sharoitlarni yaxshilash va hokazolar uchun ehtiyoj paydo bo‘ladi.
Beshinchidan, klublarda muxlislar oldidagi mas’uliyat paydo bo‘ladi. Doim boshqalarning puli ko‘pligi kabi bahonalar o‘tmaydi, muxlislarda bir xil sharoitda yomon ishlagan klublarga o‘rinli e’tirozlar va bosim paydo bo‘ladi.
Oltinchidan, klubdagi moliyaviy oqimlar manbasini qisqartirish orqali ularni tekshirish, nazorat qilishni osonlashtirish mumkin. Hozir klub o‘zini o‘zi eplasa, shikoyatlar bo‘lmasa, yetarli, e’tiroz yo‘q. Aslida futbol uchun ketayotgan pullar bilan ustiga «futbol uchun» deb yozilgan pullar orasida milliardlab farq bo‘lishi mumkin, bilmaymiz.
Yettinchidan, klublar o‘zaro raqobatda «S manba»ni rivojlantirish payida bo‘lib, tabiiy ravishda pul topishni o‘rgana boshlagan sari, «A» budjetni asta-sekin kamaytirib borish, rostan ham bir kun kelib futbolimiz iqtisodiy mustaqillikka erishishi mumkin.
Shunga yaqin taklifni bir necha yil avval yozganimda, ba’zi futbol mutaxassislari tomonidan tanqidlarga uchragan, bu umuman ertak sifatida baholangandi. Lekin o‘zimiz bilgan klassik yo‘l bilan biror joyga yetib bora olmayapmiz. Yana kimdir futbolda sotsializm quramizmi, deb ham kulgandi. Hamma klubning teng bo‘lishi hech qayerda yo‘q, Yevropada ham, deb. Aslida teskarisi. Aynan futboli rivojlangan Yevropada mana shu tenglik bor. Barcha klublar davlatdan teng miqdorda pul olishadi. Nol dollardan.
Q. Aslanov
O‘zbekiston Superligasida 4-tur o‘yinlari o‘tkazildi. «Neftchi» mavsumda birinchi marta gol o‘tkazdi, ammo g‘alabali qadamini davom ettirdi. «Navbahor» va «Nasaf» so‘nggi daqiqalarda gol o‘tkazib, mag‘lubiyatga uchradi. Jizzaxda 6 ta gol urilgan o‘yinda «Paxtakor» uch ochkoni qo‘lga kiritdi. OKMK birinchi marta g‘alaba qozondi, bosh murabbiy Mirjalol Qosimov mobil o‘yinlar tufayli futbolchilarda ishtiyoq pasayib ketganini aytdi.
18-20 mart kunlari futbol bo‘yicha O‘zbekiston Superligasida 4-tur o‘yinlari o‘tkazildi.
QIZILQUM 0:1 OKMK
Gol: Abror Karimov, 34 (0:1)
OKMK mavsumdagi birinchi g‘alabasini Navoiyda qo‘lga kiritdi. Yagona gol «Qizilqum»ni mag‘lub etish uchun yetarli bo‘ldi. Olmaliqliklar ushbu g‘alabadan keyin musobaqa jadvalida 10-o‘ringa ko‘tarilib oldi.
«Qizilqum» bosh murabbiyi Akmal Rustamov jamoa yagona xato tufayli yutqazganini aytdi. OKMK ustozi Mirjalol Qosimov futbolchilarning ishtiyoqini telefondagi o‘yinlar olib qo‘yayotganidan shikoyat qildi. «Hozir telefon chiqib ko‘plarning xayolini olyapti, telefondagi o‘yinlar maydondagi futboldan ko‘proq azart beryapti. Qaniydi maydonda ham shunday kurash kechsa. Telefondagi o‘yinlar yoshlarning miyasini buzyapti», dedi u.
QO‘QON-1912 2:1 NAVBAHOR
Gollar: Anri Chichinadze, 14 (0:1), Javohir Husanov, pen 28 (1:1), Muhammadanas Hasanov, 90+4 (2:1)
Qo‘qonda kutilmagan natija qayd etildi. G‘alaba nimaligini bilmay kelayotgan mezbonlar «Navbahor»ni irodali tarzda mag‘lub etishga erishdi. G‘alaba keltiruvchi gol so‘nggi daqiqalarda urildi.
«Qo‘qon-1912» ustozi Andrey Shipilov bugun omad kulib boqqanini tan oldi. «Navbahor» bosh murabbiyi Temur Kapadze mag‘lubiyatni boshqa narsalar qatori maydon holati bilan ham bog‘ladi. «Maydon ham og‘ir, o‘t baland ekan, bu esa raqibga qo‘l keldi. Maydonda to‘p sekin yurdi, bizga og‘irlik qildi, maydon holati bilan kurash olib bordik», dedi u.
XORAZM 1:2 BUNYoDKOR
Gollar: Nosirjon Abdusalomov, 16 (0:1), Matiya Krivokapich, 43 pen (0:2), Temur Ismailov, 54 (1:2)
Chetlatish: Sardor Rahmonov, 62 (Bunyodkor)
«Bunyodkor» Urganchdagi qiyin o‘yinda 3 ochkoni qo‘lga kiritdi. Toshkentliklar so‘nggi yarim soatni raqibga nisbatan kamchilikda o‘tkazdi, ammo g‘alabani ushlab qolishga erishdi.
«Xorazm» bosh murabbiyi Sergey Tokov ikkita gol o‘tkazib yuborilgan birinchi bo‘lim haqida «uyalishimiz kerak» dedi. «Bunyodkor» ustozi Ilyos Zeytullayev g‘alabadan xursandligini yashirmadi va o‘zini «o‘zbek Spalettisi» deb atalishiga xotirjam munosabatda ekanini ta’kidladi. «Men o‘zimni o‘zbek spagettisi deyman (kulib). Menga Spaletti murabbiy sifatida yoqadi, lekin men angrenlikman», dedi u.
BUXORO 3:1 DINAMO
Gollar: Ravshan Xayrullayev, 45, avtogol (0:1), Temur Mamasidiqov, 48 (1:1), Shahzodbek Ubaydullayev, 54 (2:1), Ravshan Xayrullayev, 63 (3:1)
Yana bir kutilmagan natija Buxoroda qayd etildi. Aleksandr Xomyakov qo‘l ostidagi «Buxoro» Samarqandning «Dinamo» klubini irodali tarzda mag‘lub etdi. Bu natijadan so‘ng, buxoroliklar musobaqa jadvalida ikkinchi o‘ringa ko‘tarilib oldi va chempionat startidagi asosiy kashfiyot bo‘lib turibdi.
«Buxoro» bosh murabbiyi o‘yindan keyin «dastlab uyatli gol o‘tkazdik va tezkor gol urdik. Ikkinchi golda omadimiz keldi, uchinchi golimiz esa o‘yinga yakun yasab berdi», dedi. «Dinamo» ustozi Vadim Abramov maydon sifatiga e’tiroz bildirdi. «O‘ylashimcha, bu maydonda futbol o‘ynashga boshqa ruxsat berishmasa kerak», dedi u.
ANDIJON 2:0 MASh’AL
Gollar: Martin Boake, 18 (1:0), Doniyor Abdumannopov, 76 (2:0)
Chetlatish: Ibrohim G‘anixonov, 12 (Mash’al)
«Andijon» autsayder ustidan ishonchli tarzda g‘alaba qozondi. «Mash’al» o‘yin boshidayoq bir futbolchi kam bo‘lib qoldi. Ibrohim G‘anixonov «Andijon» himoyachisi Igor Golbanga tirsagi bilan zarba bergan deb topildi va maydondan chetlatildi. Vaziyat ijtimoiy tarmoqlarda faol muhokama qilindi, qoidabuzarlik yaqqol emasdek ko‘rindi. O‘yindan keyin Futbol hakamlari markazi Igor Golbanning yorilgan qoshi fotosuratini e’lon qildi. Mezbonlar tarkibdagi ustunlikni g‘alabaga aylantira oldi. «Mash’al» hali birorta gol urmadi va jadval tubiga «o‘rnashib» qoldi.
«Andijon» bosh murabbiyi Samvel Babayan o‘yindan keyin tanqidiy fikr bildirdi: «Jamoam o‘yinidan to‘liq qoniqmadim. Qoniqdim degan murabbiy faoliyatini tugatib qo‘yavergani yaxshi deb o‘ylayman», dedi. «Mash’al» ustozi Igor Surov «agar bir kishi kam bo‘lib qolmaganimizda, umuman boshqacha futbol namoyish etgan bo‘lardik», dedi.
SO‘G‘DIYoNA 2:4 PAXTAKOR
Gollar: Filip Ivanovich, 2 (1:0), Flamarion, 36 (1:1), Rustam Turdimurodov, 50 (1:2), Rustam Turdimurodov, 57 pen (1:3), Hojimat Erkinov, 74 pen (1:4), Feysal Mulich, 90+5 pen (2:4)
Turning eng «quvnoq» o‘yini Jizzaxda o‘tkazildi. 6 ta gol urilgan bahsda «Paxtakor» ishonchli g‘alabani qo‘lga kiritdi va uchinchi o‘ringa ko‘tarilib oldi. Mehmonlar tarkibida Rustam Turdimurodov ikkita gol urdi. «So‘g‘diyona» uchun mavsum starti muvaffaqiyatsiz kechdi – jamoa 1 ochko bilan so‘nggi o‘rinlardan birini egallab turibdi.
«So‘g‘diyona» bosh murabbiyi Ivan Boshkovich dastlabki to‘rtta o‘yinda atigi bir ochko to‘plangani haqida gapirar ekan, buni inqiroz ekanini qisman tan oldi, lekin jamoa yanada yaxshiroq harakat qilishiga ishontirdi. Moliyaviy muammolar haqidagi savolni esa javobsiz qoldirdi.
NASAF 0:1 SURXON
Gol: Tornike Dzebniauri, 90+2 (0:1)
Yana bir kutilmagan natija Samarqandda qayd etildi. «Nasaf» so‘nggi daqiqalarda gol o‘tkazib, «Surxon»ga yutqazdi. Termizliklar bundan oldin bosh murabbiy Stanislav Kudryashov bilan xayrlashib, o‘rniga Anvar G‘ofurovni tayinlagan edi. Uning debyuti muvaffaqiyatli chiqdi. «Nasaf» bosh murabbiyi Ro‘ziqul Berdiyev mag‘lubiyatni «hujumlarda yetarlicha faol bo‘lmagani» bilan izohladi. Anvar G‘ofurov g‘alabani omad bilan izohladi.
NeFTChI 3:1 LOKOMOTIV
Gollar: Ibrohimhalil Yo‘ldoshev, 11 (1:0), Temurxo‘ja Abduxoliqov, 36 pen (1:1), Stipe Peritsa, 65 (2:1), Alisher Odilov, 89 (3:1)
«Neftchi» navbatdagi g‘alabani qo‘lga kiritdi. Farg‘onaliklar 15 yilda ilk marotaba «Lokomotiv»ni o‘z maydonida yengishga muvaffaq bo‘ldi va chempionatda yo‘qotishsiz bormoqda. Bu o‘yinda ular mavsumdagi ilk golini o‘tkazdi (penaltidan), ammo yana uchta gol urishga muvaffaq bo‘ldi. «Neftchi» bosh murabbiyi Islombek Ismoilov dastlabki o‘tkazib yuborilgan goldan ranjiganini tan oldi: «gol o‘tkazmaslik seriyasini uzoq davom ettirishni maqsad qilgandik», dedi. «Lokomotiv» ustozi Mirko Yyelichich: «Hozircha darajamiz «Neftchi» bilan bir xil emas va buni to‘g‘ri tushunish kerak», dedi.
4-tur o‘yinlaridan keyin Superliga jadvali
Superliga to‘purarlari
Falastin assotsiatsiyasining shikoyatidan so‘ng, Isroil futbol assotsiatsiyasi taxminan 164 ming yevro miqdorida jarima to‘lashi va yaqinda bo‘lib o‘tadigan o‘z maydonidagi o‘yinlarda banner ilib qo‘yishi kerak, deb qaror qildi FIFA.
Xalqaro futbol federatsiyasi (FIFA, FIFA) Falastin futbol assotsiatsiyasi (PFA) tomonidan bildirilgan ayblovlardan so‘ng Isroil futbol assotsiatsiyasiga (IFA) nisbatan 150 000 shveysariya franki (taxminan 164 300 yevro) miqdorida jarima qo‘lladi. Tegishli qaror futbol federatsiyasi tomonidan 19 mart, payshanba kuni o‘z saytida e’lon qilindi.
FIFA Intizom qo‘mitasi IFA “FIFAga a’zo assotsiatsiya sifatidagi majburiyatlarini bir necha bor buzgan”, deb topdi va unga FIFA intizom kodeksining 13-moddasi (“Haqoratli xatti-harakat va halol o‘yin tamoyillarini buzish”) hamda 15-moddasi (“Kamsitish va irqiy bayonotlar”)ni buzgani uchun sanksiyalar qo‘lladi.
Qarorga muvofiq, IFA jarimani to‘lashi, keyingi uchta o‘z maydonidagi o‘yinda futbol assotsiatsiyasi logotipi yonida “Futbol dunyoni birlashtiradi — Kamsitishga yo‘q” degan yozuvli “katta va yaxshi ko‘rinadigan banner”ni joylashtirishi, shuningdek jarimaning uchdan bir qismini “kamsitishga qarshi choralarni ta’minlash va takroriy hodisalarning oldini olish bo‘yicha kompleks rejani amalga oshirish”ga yo‘naltirishi kerak bo‘ladi. Xabarda aytilishicha, ushbu qaror FIFAning apellyatsiya qo‘mitasida shikoyat qilinishi mumkin.
Litvalik murabbiy Kotrina Kulbite qo‘l ostidagi jamoa hal qiuvchi bahsda Filippinga yutqazdi.
Futbol bo‘yicha O‘zbekiston ayollar milliy jamoasi Avstraliyada bo‘lib o‘tayotgan Osiyo kubogidagi ishtirokini yakunladi.
Litvalik murabbiy Kotrina Kulbite qo‘l ostidagi jamoa kuchli sakkiztalikka kirdi.
Futbolchilar Bangladeshni 4:0 hisobida mag‘lub etdi. Ammo KXDR (0:3), Xitoy (0:3) va Janubiy Koreyaga (0:6) yutqazdi.
Jahon chempionati yo‘llanmasi uchun hal qiluvchi kurashda Filippin milliy jamoasiga 0:2 hisobida yutqazdi.
Endi O‘zbekiston ayollar milliy jamoasi qit’alararo saralash musobaqasida ishtirok etadi. Birinchi bosqich noyabr-dekabr oylarida markazlashgan formatda bo‘lib o‘tadi. Ikkinchi bosqich 2027 yil fevral oyiga belgilangan.
O‘zbekiston ayollar milliy jamoasi tarixda biror marta jahon chempionatida ishtirok etmagan.
Sport
«Real» «Bavariya»ga qarshi, «Barsa» yana «Atletiko» bilan o‘ynaydi. YeChLda chorakfinal juftliklari
Turnirda 8 jamoa qoldi.
Chorshanba oqshomida Chempionlar ligasi 2025/26 yillar mavsumi 1/8 finali doirasida yana to‘rt uchrashuv o‘tkazildi: «Arsenal», «Real», «PSJ» va «Sporting» ortidan «Barselona», «Atletiko», «Bavariya» va «Liverpul» jamoalari ham keyingi bosqichga yo‘llanma olishdi.
Chempionlar ligasi 1/8 final natijalari
«Real» – «Manchester Siti» – 5:1 (birinchi o‘yin – 3:0, javob o‘yini – 2:1).
«PSJ» – «Chelsi» – 8:2 (5:2, 3:0).
«Sporting» – «Budyo-Glimt» – 5:3 (0:3, 5:0).
«Arsenal» – «Bayyer» – 3:1 (1:1, 2:0).
«Atletiko» – «Tottenhem» – 7:5 (5:2, 2:3).
«Barselona» – «Nyukasl» – 8:3 (1:1, 7:2).
«Liverpul» – «Galatasaroy» – 4:1 (0:1, 4:0).
«Bavariya» – «Atalanta» – 10:2 (6:1, 4:1).
Pley-offning to‘liq setkasi oldindan ma’lum edi, bundan keyin boshqa qur’a tashlanmaydi. Chorakfinalga chiqqan jamoalar o‘zlarining navbatdagi raqiblarini allaqachon bilishadi.
1/4 final juftliklari
«Real» – «Bavariya»
«PSJ» – «Liverpul»
«Sporting» – «Arsenal»
«Barselona» – «Atletiko»
Birinchi bo‘lib ko‘rsatilgan jamoalar birinchi o‘yinni o‘z uyida o‘tkazadi.
1/4 final o‘yinlari taqvimi
Keyingi bosqich deyarli uch haftadan keyin, mart oyidagi FIFA kunlari ortidan boshlanadi. Chorakfinaldagi uy va safar uchrashuvlari orasi bir haftani tashkil etadi.
Mart oyi oxirida Yevropa yozgi vaqtga o‘tadi, shuning uchun Chempionlar ligasi yana Toshkent vaqti bilan soat 23:59 dan boshlanadi.
7–8 aprel. Birinchi o‘yinlar
«Real» – «Bavariya»
«PSJ» – «Liverpul»
«Sporting» – «Arsenal»
«Barselona» – «Atletiko»
14–15 aprel. Javob o‘yinlari
«Bavariya» – «Real»
«Liverpul» – «PSJ»
«Arsenal» – «Sporting»
«Atletiko» – «Barselona»
Birinchi va ikkinchi juftliklar g‘oliblari hamda uchinchi va to‘rtinchi juftliklar g‘oliblari yarimfinalda o‘zaro to‘qnashadi.
Yarimfinal bahslari 28-29 aprel va 5-6 may kunlariga belgilangan.
Final 30 may kuni Budapeshtda bo‘lib o‘tadi.
«Arsenal» va «Bavariya» – asosiy favoritlar
Har bir bosqichdan keyin Opta superkompyuteri Chempionlar ligasida kim g‘olib bo‘lishi bo‘yicha prognozlarini yangilab bormoqda. Turnir startidan oldin «Liverpul»ning imkoniyatlari eng yuqori baholangandi, o‘tgan mavsum Angliya chempioni bo‘lgan va yozgi transferlarda eng faol bo‘lgan jamoaga 20,6 foiz berilgandi, ammo vaqt o‘tib bu jamoaning imkoniyatlari uch baravar pasaytirildi – 7 foizgacha.
Turnir avvalida ikkinchi asosiy da’vogar «Arsenal» bo‘lib turgandi (15,3 foiz), ammo londonliklarning imkoniyatlari vaqt sayin o‘sib bordi va endi ikki baravar yuqori baholanmoqda.
Setkaning ikkinchi tomonidagi asosiy favorit – «Bavariya». Opta Angliya va Germaniya grandlari Budapeshtdagi finalga yetib kelishini bashorat qilmoqda. «Barselona» va «PSJ»da ham yarimfinalga chiqish imkoniyati yuqori baholangan.
Opta versiyasiga ko‘ra, jamoalarning Chempionlar ligasi g‘olibligi uchun imkoniyatlari:
«Arsenal»da startdan oldin 15,3 foiz, chorakfinal arafasida 30 foiz;
«Bavariya»da startdan oldin 4,5 foiz, chorakfinal arafasida 18 foiz;
«Barselona»da startdan oldin 8,8 foiz, chorakfinal arafasida 14,7 foiz;
«PSJ»da startdan oldin 12 foiz, chorakfinal arafasida 12,1 foiz;
«Real»da startdan oldin 5,8 foiz, chorakfinal arafasida 7 foiz;
«Liverpul»da startdan oldin 20,6 foiz, chorakfinal arafasida 30 foiz;
«Atletiko»da startdan oldin 0,8 foiz, chorakfinal arafasida 4,7 foiz;
«Sporting»da startdan oldin 0,8 foiz, chorakfinal arafasida 3,3 foiz.
1993 yil, aprel. Milliy basketbol assotsiatsiyasi muntazam ligasidagi navbatdagi o‘yini bo‘lib o‘tmoqda. Tanaffus paytida qiziqarli tanlov o‘tkazadi. Unga ko‘ra, xohlovchilar maydon chetidan to‘p irg‘itib, narigi tomondagi savatchaga tushirishi kerak edi. Bir yigit shu ishni uddalaydi. Biroq yutuqni to‘lashi lozim bo‘lgan sug‘urta kompaniyasi g‘irromlik qiladi va pullarini berishdan bosh tortadi. Oxir oqibat yigitga yutuqni “Chicago bulls” jamoasi to‘lab beradi.
Bugun AQSh sportini basketbol o‘yinisiz tasavvur qilib bo‘lmaydi. Bu sport turi muxlislar tashrifi bo‘yicha Amerika futboli va beysboldan so‘ng uchinchi o‘rinda turadi.
Basketbol AQShda eng ko‘p o‘ynaladigan o‘yin hisoblanadi va bilan mamlakatda 26 milliondan ortiq odam shug‘ullanadi.
Shuningdek, AQSh va Kanada jamoalari ishtirok etadian Milliy basketbol assotsiatsiyasi ligasi dunyo miqyosida eng ko‘p tomosha qilinadigan turnir hisoblanadi.
Jamoaviy o‘ynaladigan boshqa sport turlarida bo‘lgani kabi AQShda bo‘lib o‘tadigan basketbol o‘yinlari juda qiziqarli va keskin kurashlar ostida kechadi.
Shu bilan birga tanaffus paytlarida zaldagi muxlislar uchun turli tanlovlar o‘tkaziladi va o‘yinlar qiziqarli shouga aylanadi.
1993 yilda ana shunday tanlovlarning biri mojaro bilan yakun topadi. “Chicago bulls” jamoasiga homiylik qiluvchi kompaniya mukofot uchun va’da qilingan 1 mln dollarni g‘olib yigit Don Kelhunga to‘lab berishdan bosh tortadi.
Foto: spors.qq.com
Million dollarlik aniq zarba
1993 yil 14 aprel. Chikago shahridagi arenada MBA muntazam ligasida ishtirok etuvchi “Chicago bulls” va “Miami Heat” jamoalari bellashmoqda.
O‘sha paytda AQShlik jahonga mashhur basketbolchi Maykl Jordan “Chicago bulls” jamoasi sharafini himoya qilar va u ham maydonda edi.
O‘yinga tanaffus berilgan paytda “Chicago bulls” jamoasi, “Koka-kola” kompaniyasi Lettuce Entertain You restoranlar tarmog‘idan iborat tashkilotchilar yutuqli tanlov o‘tkazadi.
Tanlovga ko‘ra, avval muxlislar orasidan tasodifiy yo‘l bilan bir necha kishi tanlab olinadi. So‘ng ular navbati bilan basketbol maydonining bir chetidan, ikkinchi chetidagi savatchaga to‘pni uloqtirishi kerak edi.
Qoida aniq: 23 metr uzoqlikdan savatchaga to‘pni aniq tushirgan qatnashchi g‘olib bo‘ladi va u 1 mln dollarga ega chiqadi. Agar bu ishni bir necha kishi bajarsa mukofot puli ular orasida teng taqsimlanadi.
Yutuqni “Chicago bulls” jamoasiga homiylik qilayotgan “American Hole ‘N One” sug‘urta kompanisi to‘lab berishi lozim edi.
Tanlov boshlangach bir necha kishi to‘pni uloqtiradi, biroq savatchaga tushira olmaydi. Aslida bu ish juda qiyin bo‘lib, shu sababli ham tashkilotchilar tanlovga yutuq sifatida katta mablag‘ qo‘ygandi.
Navbat kanselariya do‘koni sotuvchisi bo‘lib ishlovchi Don Kelhunga keladi. Yigit uloqtirgan to‘p to‘g‘ri borib savatchaga tushadi. Shunda arenada o‘tirgan muxlislar yigitni olqishlay boshlaydi.
Foto: Videodan kadr
O‘sha paytda tanaffus olgan basketbolchilar tanlovni kuzatishayotgandi. Ular ham navbati bilan yigitni quchoqlab, tabriklashadi. Jumladan, maydonda bo‘lgan Maykl Jordan ham.
Don Kelhunning qo‘liga 1 dollarlik yutuqqa ega chiqqani haqidagi banner-sertifikat topshiriladi. Yigit o‘sha kuni xursand holda sevimli jamoasining arenasidan chiqib ketadi. Ertasi kuni esa muammo boshlanadi…
G‘irromlik
Don Kelhun ancha-muncha basketbolchilar ham amalga oshirolmaydigan ishni uddalab, mukofot puliga ega chiqqandi. Biroq 23 metrdan to‘pni savatchaga hech kim tushira olmasligiga ishonib pul tikkan sug‘urta kompaniyasi yutuqni to‘lashga kelganda g‘irromlik qilardi.
Kompaniya Don Kelhunga mukofot puli berilmasligini e’lon qilib, buning ikkita sababini keltiradi. Birinchi sababga ko‘ra Don Kelhun to‘pni uloqtirayotganda chiziqni bosgan.
Ikkinchisi, u avvalroq bir muddat kollejdagi jamoa safida basketbol o‘ynagan. Kompaniya tanlov oddiy muxlislar o‘rtasida o‘tkazilganini va unda Donning ishtiroki xato bo‘lganini aytadi.
Ya’ni, sug‘urta kopaniyasi tanlov ishtirokchilari so‘ngi 5 yilda basketbol bilan muntazam shug‘ullanmagan bo‘lishi kerak edi, deb turib oladi.
Foto: Videodan kadr
Shundan so‘ng sug‘urta kopaniyasining vajlari bo‘yicha tekshiruv o‘tkaziladi. Eng avval Don Kelhun to‘pni uloqtirayotgan paytda chiziqni bosganmi yoki yo‘q, shu tekshiriladi.
Jarayon tasvirga tushirilgandi. Video sinchiklab ko‘rilganda Donning chiziqni bosmagani ma’lum bo‘ladi. Ikkinchi sabab bo‘yicha ham komissiya yigitni haq deb topadi.
Chunki shartga ko‘ra, tanlovda professional sportchi, hatto faoliyatini tugatgan bo‘lsa ham qatnashishi mumkin emasdi. Don Kelhun esa hech qachon basketbol bilan professional tarzda shug‘ullanmagan, shunchaki kollejdagi havaskor jamoada o‘ynagandi.
Sug‘urta kopaniyasining ikkita vaji ham o‘rinli emas, deb topiladi. Biroq ular baribir 1 mln dollarni to‘lashni xohlamaydi.
O‘sha paytda Don Kelhun bilan sodir bo‘lgan hodisa va sug‘urta kompaniyasining g‘irromliq qilayotgani AQSh OAV lari e’tiboriga tushadi va ular birin ketin hodisa haqida yoza boshlaydi. Ammo bu ham sug‘urta kopaniyasining fikrini o‘zgartira olmaydi.
Hodisaga “Chicago bulls” jamoasining aralashuvi
Don Kelhunga qilingan g‘irromlik ommaga oshkor bo‘lgach muxlislar “Chicago bulls” jamoasini ham ayblay boshlaydi. Chunki tanlov jamoaning uy arenasida, uning o‘yini paytida tashkillashtirilgandi.
Qolaversa gazetalar va turli telekanallar har kuni Don Kelhunga qilingan g‘irromlik haqida maqola hamda ko‘rsatuvlar berib, muxlislarni yanada junbushga keltiradi.
Foto: alamy.com
Bu orada bir yilcha vaqt o‘tib ketadi va Don Kelhun sug‘urta kompaniyasidan o‘z yutug‘ini ololmaydi. Kunlarning birida “Chicago bulls” jamoasi rahbariyati 1 mln dollarlik yutuq bo‘yicha matbuot anjuani o‘tkazishi haqida e’lon beradi.
Matbuot anjumanida jamoa rahbariyati sug‘urta kompaniyasidan farqli ravishda Don Kelhun 1 mln dollarni haqqoniy yutganini tan oladi. So‘ng sug‘urta kompaniyasi to‘lashdan bosh tortgan pullarni jamoa to‘lab berishini ma’lum qiladi.
Faqat jamoa rahbariyati Donga pullarni birdaniga emas, har yili 50 ming dollardan 20 yil davomida to‘lab borilishini aytadi. Yigitning bunga ko‘nishdan o‘zga chorasi qolmaydi.
O‘shandan keyin Don Kelhun 2013 yilgacha 20 yil davomida har yili “Chicago bulls” jamoasidan 38 ming dollardan olib turadi. Qolgan 12 ming dollar daromad solig‘i uchun ushlab qolinadi. Shu tariqa yigit o‘zi yutgan mukofot pullarini to‘liq oladi.
Garchi bir urinishda million dollarni yutgan bo‘lsa-da Don Kelhun millionerga aylana olmaydi – u kanselariya mahsulotlari sotiladigan magazindagi ishini davom ettiradi.
Mashmashaga Maykl Jordanning aralashuvi
Don Kelhun to‘pni savatchaga tushirgan kuni afsonaviy basketbolchi Maykl Jordan ham maydonda edi. Boshqalar kabi u ham g‘olibni tabriklaydi.
Foto: Videodan kadr
O‘yin so‘ngida “Chicago bulls” jamoasining barcha o‘yinchilari Don Kelhun savatchaga tushirgan to‘pga dastxat qo‘yib berishlari lozim edi. O‘shanda faqat bir kishi – Maykl Jordan bu ishni qilmaydi. Jamoadoshlari dastxat qo‘yayotganda u indamay kiyinish xonasiga kirib ketadi.
Mayklning dastxat qo‘ymagani sababi bor edi. 1992 yilda u Upper Deck kompaniyasi bilan shartnoma imzolagandi.
Ushbu kelishuvga ko‘ra, Upper Deck Jordanning dastxati tushirilgan turli mahsulotlarni ishlab chiqaruvchi yagona kompaniya hisoblanardi.
Sportchi va kompaniya o‘rtasida tuzilgan shartnomada Jordanning futbolka, to‘plar va boshqa narsalarga dastxat qo‘yishi cheklangandi. Jordan faqat xayriya tadbirida yoki kasal bolalar uchun dastxat qo‘yishi mumkin edi.
Don Kelhun nima qilib bo‘lsa ham Jordanning dastxatini olishni maqsad qiladi va “Chicago bulls” jamoasining o‘yinlariga muntazam tusha boshlaydi. Biroq mashhur o‘yinchining dastxatini ololmaydi.
Oradan bir yilcha vaqt o‘tadi. Sug‘urta kompaniyasi hamon mukofot pulini to‘lab berishni kechiktirib kelar, Don esa da’vogar sifatida yurgandi. Bir kuni yigit Maykl Jordan o‘g‘lining o‘yinlarini ko‘rish uchun u o‘qiydigan maktabga borib turishini eshitadi va o‘sha yoqqa otlanadi.
Foto: memedeportes.com
Biroq tan soqchilar uni Mayklning oldiga qo‘ymaydi. Ular sportchi baribir dastxat bermasligini ta’kidlaydi. Don u yerdan chiqib ketayotganida tan soqchilardan biri uni quvib yetadi va Maykl chaqirayotganini aytadi.
Yigit Jordan bilan uchrashganda sportchi Donni taniydi va “Pulingizni oldingizmi?” deb so‘raydi. Yigit olmaganini bildiradi.
Shundan so‘ng Jordan “Chicago bulls” rahbariyatiga bosim o‘tkazadi va yigitga yutuqni to‘lab berishni talab qiladi. Avvaliga jamoa rahbariyati ko‘nmaydi.
Biroq bir muddat o‘tgach klub rahbariyati o‘zining eng yaxshi o‘yinchisi qo‘ygan talabga ko‘nishga majbur bo‘ladi.
O‘zbekistonda moliyaviy xizmatlar hajmi 20 foizga oshdi
58 ovozdan 13 ming 386 ovozgacha. «Tashabbusli budjet» g‘oliblari e’lon qilindi
Venchur va xususiy investitsiya fondlari uchun huquqiy asos yaratiladi
-
Dunyodan2 days ago
Eron Hormuz boʻgʻozi orqali cheklangan oʻtishga ruxsat beradi
-
Jamiyat2 days ago
Tadbirkor boshpanasiz bo‘lgan 5 ta oilani uy-joy bilan ta’minladi
-
Siyosat2 days agoSoʻnggi savdo maʼlumotlariga koʻra, Oʻzbekiston temir yoʻllari importi eksportdan 2,5 barobar koʻp
-
Iqtisodiyot3 days agopayme Tez QR orqali to‘lovni 3% keshbek bilan ishga tushirmoqda
-
Jamiyat4 days ago
Ichki ishlar xodimlarining qo‘pol muomalasi va tergov sifatidan norozilik ko‘paygan – Prezident
-
Iqtisodiyot5 days ago«Yomg‘ir va qorda ham foydalanishga tayyor bo‘ladi» – Toshkent-Andijon pulli yo‘li haqida nimalar ma’lum?
-
Iqtisodiyot4 days ago“Markaziy Osiyo umumiy investitsiya makonini yaratishi zarur” – Alisher Umirdinov
-
Iqtisodiyot4 days agoMetandan go‘shtgacha. Narxi keskin oshgan mahsulot va xizmatlar