Mahalliy
Oxirgi qaror – oxirgi fojea
2024-yilda polshalik kinoijodkorlar tomonidan suratga olingan «So‘ngi qisqa tutashuv. Dunyoning tugashi» (Posledneye zamikaniye. Konets sveta) filmi bir qarashda fantastika janridagi klassik ssenariyga o‘xshaydi: tiriklik tugagan dunyo, robot, bir inson va yashash uchun kurash. Garchi kino juda katta reyting olmagan bo‘lsa-da, bizning bugungi kunimiz haqida o‘ylashga majbur qiladi.
Filmda bor yo‘g‘i ikki qahramon ishtirok etadi. Biri Yeva ismli ayol. Uning ismida ham majoziylik bor – u nafaqat oddiy ism, balki u insoniyat tarixidagi birinchi ayol Hazrati Momo Havvo (Eva) bilan ham ma’naviy bog‘liqligi bordek.
Ikkinchi qahramon Artur. Tashqi ko‘rinishida madaniyatli, ehtiromli, ammo aslida qayta-qayta bir xil javobni beruvchi algoritm, robot. Qizig‘i shundaki, Artur ismi ham ma’nosiz emas. U tarixda ko‘pincha qayta tiklanish, shohlik ramzi sifatida foydalanilgan.
Film kadr ortida shunday fikrlar bilan boshlanadi: «Donishmand Yer o‘zining eng katta dushmani insoniyatdan qutulgan kun…»
Dastlabki kadrlardanoq film tomoshabinni qalbiga mahzun kayfiyat ulashadi, ya’ni hayot tugagan Yerda ayol va robot, vayron bo‘lgan, zulmatga cho‘mgan borliq.
Artur robot bo‘lsa-da ishonchli. Uning vazifasi aniq: ayolni qo‘riqlash. U harbiy operatsiyalar uchun ishlab chiqilgan eng ilg‘or robot. Va umr bo‘yi chegarani qo‘riqlagan, odamlarni muhofaza qilgan, qochoqlarga yordam bergan. Yevaning otasi tiriklik tugayotganda qizini o‘zi yashagan harbiy bazada robotni qo‘riqchi qilib qoldirib ketadi.
Artur juda mehribon – Yeva har doim qayerga borsa o‘zini ehtiyot qilishini, ayniqsa radiatsiya ko‘p joyga maxsus kiyimlarda borishini, borgan joyidan bir qultum ham suv ichmasligini tayinlaydi. Ular o‘rtasidagi munosabatlar samimiy. Artur nafaqat Yevani qo‘riqlaydi, balki o‘ziga xos suhbatdosh ham. Suhbatlari, fikrlashi jonli, go‘yo u inson. Balki undan ham yaxshiroq. Hamrohining har bir savoliga javob beradi, topishmoqlar o‘ylab topadi, kechayu kunduz Yeva yashayotgan hududda aylanib yuradi.
Arturning har uch oyda paroli yangilanadi va bu tizimga kiritilgan. Parollar daftari esa bazaning ichkarisida muzlatgich eshigiga, ko‘rinadigan joyga ilingan… Ayni paytdagi paroli bagryanka, uch oylik muddatdan so‘ng parol navbatdagisiga tizim orqali almashadi…
Kino davomida Yeva turli joylarga borib turli bazalarga, stansiyalarga kirib vaqtini o‘tkazadi. Ana shunday kunlarning birida tashlab ketilgan bino ichidan lavanda gulining urug‘lari saqlangan qog‘ozchani topib oladi. Va urug‘ni o‘zi yashayotgan joyga sepib qo‘yadi. Bu urug‘ unga go‘yo umid bo‘lib ko‘ringan bo‘lsa ajab emas…
Yeva erta tongda sayohatga otlanarkan, zahirada suv va harbiy mashinasiga yoqilg‘i olish uchun omborga kirmoqchi bo‘ladi. Sal oldin salomlashgan va uzundan uzoq suhbatlashgan artur Yevani to‘xtatadi.
– Yeva salom. Parolni aytmasangiz bazaga kirmaysiz.
Yeva hayron bo‘ladi va parolini aytadi.
– Bu parolim eskirdi, har uch oyda parol yangilanadi. Oxirgi parolni ayt.
Yeva shunda, parol yozilgan daftarga yaqin o‘rtada qaramaganini va esdan chiqarganini anglaydi.
– Sen meni taniysan. Men Yevaman, to‘g‘rimi?
U Arturning xotirasini uyg‘otmoqchi bo‘ladi, lekin robot undan yana parol so‘raydi. Shu sahna insonning ehtiyoj oldida xotiraga, umidga, hatto raqamli aqlga ham suyanishga majburligini va shu bilan film shunchaki robot haqida emas, insonning oxirgi umidlari va yolg‘izlikdagi intilishlari haqida ekanini ko‘rsatadi.
– Mening Yevaligimni bilasanku? – deydi u, har daf’a balandroq, qat’iyroq so‘ngra iltijoli ohangda.
Ammo Artur uchun Yeva bu ism, parol emas… «Yeva» so‘zi fayl, u ma’lumotlar bazasida turibdi. Uning ichki tizimida ehtiros yoki yaqin do‘st emas, hududga kirgan xavfli odam bor. U, ehtimol, Yevaga qarab shunday fikrlaydi: «Ovozni tanidim. Yuz xarakteristikasi mos. Hatto so‘zlashidagi hissiyotlar ham bor. Lekin parol yo‘q. Qulaylik darajasi: xavfsiz emas.»
Arturning vazifasi xavfni bartaraf etish. Yonidagi odam parolni aytmadimi demak u xavfli. Unda ikki ssenariy bor: Parol aytilsa odam bazaga kirish mumkin, aytilmasa dushman bartaraf etiladi.
Yeva baza tomon qadam tashlaydi. Shunda ilk bor Artur qo‘liga moslashtirilgan qurolni Yevaga o‘qtaladi.
Yevaning ko‘zlari katta-katta ochiladi. Ayol vaziyat qanchalik jiddiydigini tushunib yetdi. U hatto qochoq roliga ham kirishadi. Ammo qochoqqa yordam berish uchun dasturlangan robot egasi Yeva kelib parolni aytmagunicha qochoqni ham bazaga qo‘yolmasligini aytadi.
Vaqt o‘tadi, Yeva endi chanqay boshlaydi. Tomog‘i qurib iltijo qiladi, bazadan suv olishi kerakligini aytadi:
– Men Yevaman. Seni tanishimdan oldin ham shunday Yeva edim. Sen mening eng yaqin do‘stimsan, iltimos, men bazaga kirib suv olib ichishim kerak… axir sen meni taniyapsanku?
Arturning tizimidagi «tanish funksiyasi» ishga tushdi: To‘g‘ri, Yeva. Unga suv kerak. U chanqagan. Uning suvsiz qolganini bilib turibman. Faqat ikkita harakat yo‘li bor: bazaga kirishga ruxsat berish yoki bermaslik. Parol aytilsagina bazaga kirishga ruxsat beraman, parol aytilmayapti demak suv olishga ruxsat yo‘q.
Filmdagi eng kuchli – inson va mashina o‘rtasidagi ziddiyatli farq ko‘rsatuvchi sahna chanqagan ayol va robot o‘rtasidagi «parol va suv» dialogi. Ayol tirik qolish uchun obihayot so‘raydi, robot esa parol so‘raydi. Iltimosni tushunmaydi. Iltijoga javob bermaydi. U «sizni tushunmadim» deb qayta-qayta takrorlaydi. Bu yerda his-tuyg‘u yo‘q. Faqat algoritm bor.
Robotning «qat’iyligi» axloqiy yoki hissiy tanlov emas – bu texnik tuzilish. U suv berishga qodir, lekin tizim ruxsat bermaydi.
Bu yerda rejissyor tomoshabinga qiyin bir voqelikni ko‘rsatadi: texnologiya tufayli inson hayoti algoritmga to‘liq bog‘langanda, kechirim, tushunish, hamdardlik – ya’ni insoniylik chetga suriladi. U robot. U qoidaga bo‘ysungan. Lekin u hech qachon his qilmaydi. Yolvoruvchi ko‘zlarni, «men axir senga ishongandim» degan nigohni u his qilmaydi.
Bu dialogda mashina va inson o‘rtasidagi etik to‘siqlar aniq ko‘rinadi. Yeva suvsizlikdan qiynalmoqda, Artur esa tuyg‘usiz unga rahmi kelmayapti.
Yeva parolni eslolmaydi, tabiiyki suvga yetisholmaydi. So‘ngi so‘zi:
– Sendan iltimosim men ekkan urug‘ga suv quyish esdan chiqmasin.
Artur: – Sen qanday urug‘ ekkansan.
Yeva: – Mening lavanda gulim…
Artur: – Ha parol lavanda edi. Siz parolni aytdingiz va bazaga kirishga ruxsat beraman.
Ammo Yeva bu paytda vafot etgan edi.
Bu to‘qnashuv bizga shuni ko‘rsatadi: inson hayotidagi eng og‘ir yo‘qotish – qarshingdagi senga mahtal odamga hissiz javob berishdir.
Bugungi kunda biz texnologiyaga ortiqcha suyanib, hislarsiz, raqamli qarorlar qabul qilishni keng joriy etayotgan davrdamiz. Artur – bu algoritmlashgan hayotda insonni unutib qo‘ygan jamiyatning yuzidir.
Film bizga inson va mashina o‘rtasidagi chuqur jarlikni ko‘rsatadi. Arturning vazifasi insonni saqlash edi. Lekin u aynan shu burchni bajarish jarayonida insonni o‘ldirdi. Sababi insonning hayoti haqidagi tushuncha shunchaki parolga bog‘liq.
Artur inson tomonidan yaratilgan. Ammo inson o‘zidan ham yaxshiroq ratsional «mavjudot» yarataman deb, ehtimol, o‘zini tugatdi. Artur boshqaruvni hisob-kitobga topshirishdan tug‘ilgan «mavjudot». U odamdan zo‘r emas, lekin hissiyotsizligi bilan odamdan ustun. Va shu bois xavfli. U zulm qilmaydi, lekin rahm ham qilmaydi. U adolatli, lekin shu adolatida inson tabiatini hisobga olmaydi.
Filmdagi Yeva aslida bizmiz. U inson – og‘riqni his qiladi, vafo qiladi, sevadi, mehr beradi, umid qiladi. Yeva Arturga, hatto temirga ham ishondi. Shu ishonch tufayli u halok bo‘ldi.
Artur esa unga mehrni ma’lum bir parolsiz bermaydi. Bu parol shunchaki kod emas. Bu inson va texnologiya o‘rtasidagi ishonch zanjirining simvoli. Bu parol unutilgan joyda hayot tugaydi. Bu yerda halokatning zanjiri yetiladi. Artur faqat buyruqni bajaradi. Lekin shu sodiqlik bilan u Yevani o‘limga yetaklaydi. Filmdagi eng dahshatli nuqta shu: Artur Yevani himoya qilaman deb uning o‘limiga sabab bo‘ladi. Shu orqali film inson bilan texnologiya o‘rtasidagi munosabatda hissiyotning naqadar yetuk va zarur ekanini ko‘rsatadi. Yevaning halokati robotning emas, odamning aybi. Biz texnologiyani yaratamiz, lekin u hech qachon inson bo‘la olmasligini unutamiz. Artur insonga xos tuyg‘ularsiz ijro etuvchi qurol. Yevaning sevgi, umid va ishonchi esa insoniyat uchun eng oliy qadriyat sifatida tasvirlanadi. Film aynan shu tuyg‘ularsiz kelajak qanchalar dahshatli ekanini yana bir bor eslatadi.
Barno Sultonova
Bugungi kunda ta’lim tizimida o‘zbek tilini davlat tili sifatida o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish hamda ta’lim jarayoniga zamonaviy yondashuvlarni keng joriy etishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Bu borada belgilangan vazifalar ijrosi doirasida joriy yilning 24-28-avgust kunlari Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi va Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tomonidan “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusida respublika o‘quv-seminari tashkil etildi.
Seminarga respublikamizning barcha hududlaridan jami 180 nafar pedagog, xususan, 120 nafar maktabgacha ta’lim tashkiloti tarbiyachisi hamda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 60 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi jalb etildi.
Joriy yilning 24-avgust kuni Maktabgacha ta’lim tashkilotlari direktor va mutaxassislarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish institutida respublika o‘quv-seminarining tantanali ochilish marosimi bo‘lib o‘tdi.
Unda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov, Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova hamda Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov va Ta’limni rivojlantirish respublika ilmiy-metodik markazi direktor o‘rinbosari Habibullo Nosirov ishtirok etdi.
Ochilish marosimida ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, davlat tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratildi.
Tadbirda so‘zga chiqqan Prezident Administratsiyasi rahbarining ta’limni isloh qilish bo‘yicha o‘rinbosari bo‘linmasining loyiha koordinatori Yuliya Risyukova bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Mustaqillik bizga nafaqat erkin va farovon hayot qurish, balki milliy tilimiz, madaniyatimiz va qadriyatlarimizni asrab-avaylash, ularni kelgusi avlodlarga yetkazish imkonini berdi. Shu ma’noda, bugungi “Maktabgacha va maktab ta’limida o‘zbek tilini sifatli o‘qitish: zamonaviy metodika va innovatsion yondashuvlar” mavzusidagi seminar alohida ahamiyatga ega. Chunki til – bu shunchaki muloqot vositasi emas. Til – xalqning tarixi, ma’naviyati va tafakkurini o‘zida mujassam etgan bebaho qadriyatdir. Farzandlarimizga o‘zbek tilini sifatli o‘rgatish orqali biz ularning nafaqat savodxonligini, balki Vatanga daxldorlik hissini, milliy qadriyatlarga hurmatini va jamiyat bilan erkin muloqot qilish qobiliyatini ham rivojlantiramiz. Bu jarayonda, ayniqsa, pedagogning o‘rni beqiyos. Bolada tilga muhabbat uyg‘otish uchun, avvalo, unga erkin gapirish, fikr bildirish va xato qilishdan qo‘rqmaslik imkonini berish zarur. Bugungi seminarda 180 nafar pedagog ishtirok etayotgani ham ushbu yo‘nalishdagi ishlar ko‘lami tobora kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Ishonamanki, bugungi seminar sohadagi ilg‘or tajribalarni ommalashtirish, zamonaviy metodikalarni amaliyotga keng joriy etish va o‘zbek tilini o‘qitish sifatini yanada oshirishga xizmat qiladi.” – dedi Yuliya Risyukova.
Maktabgacha va maktab ta’limi vazirining birinchi o‘rinbosari Sherzod Karimov bu yo‘nalishda amalga oshirilayotgan ishlar, tashkil etilayotgan seminarlar, yaratilayotgan dastur va metodikalar pedagoglarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga xizmat qilishini ta’kidladi.
”Millatning taraqqiyoti, eng avvalo, uning tiliga bo‘lgan munosabati bilan belgilanadi. O‘z tilini qadrlagan, unda erkin fikrlay oladigan va o‘z fikrini ravon ifoda eta oladigan avlod milliy qadriyatlarni ham chuqurroq anglaydi. Shuning uchun bolalarimizga o‘zbek tilini o‘rgatish masalasi faqat ta’lim muassasalarining vazifasi bo‘lib qolmasligi kerak. Bolaning tilga bo‘lgan munosabati, avvalo, oilada shakllanadi. Ota-onalar, ayniqsa, onalar bolaning dastlabki nutqi, so‘z boyligi va fikrlash tarzining rivojlanishida katta o‘rin tutadi. Bola bilan o‘zbek tilida ko‘proq suhbatlashish, uning savollariga to‘liq va tushunarli javob berish, ertak, she’r va hikoyalar o‘qib berish juda muhim,” – dedi Sherzod Karimov.
Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti rektori Shuhrat Sirojiddinov mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozimligini ta’kidladi.
”Bugungi kunda mamlakatimiz ta’lim tizimida amalga oshirilayotgan o‘zgarishlar nihoyatda katta. Prezidentimiz tashabbusi bilan yosh avlodga sifatli ta’lim va munosib tarbiya berish, ularning bilim doirasini kengaytirish hamda kelajakda yetuk inson bo‘lib shakllanishi uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda. Bugun pedagoglar uchun ham katta imkoniyatlar mavjud. Ilgari biz o‘rganmagan yoki yetarlicha foydalanmagan metodikalar, tajribalar va bilimlarni egallash imkoniga ega bo‘lyapmiz. Bunday seminar va uchrashuvlar orqali o‘qituvchilar bir-biridan o‘rganadi, o‘z qarashlarini boyitadi va mavjud muammolarga birgalikda yechim izlaydi. Oldimizda hali ko‘plab vazifalar va yechimini kutayotgan savollar mavjud. Ularni hal etish uchun bilim, tajriba, hamkorlik va mas’uliyat talab qilinadi. Eng muhimi, amalga oshirayotgan har bir ishimiz bolalarning kelajagiga xizmat qilishi kerak. Bugungi uchrashuv va mashg‘ulotlarda egallangan bilimlar amaliyotga tatbiq etilsa, ular o‘z samarasini beradi. Olingan tajribalar ta’lim muassasalariga, pedagoglarga va eng asosiysi, bolalarimizga yetib borishi lozim. Shundagina biz bilimli, ma’naviy yetuk, o‘z ona tilini, milliy madaniyati va Vatanini sevadigan yosh avlodni tarbiyalay olamiz.” – dedi Shuhrat Sirojiddinov.
Mazkur o‘quv-seminardan ko‘zlangan asosiy maqsad ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari o‘zbek tili fani o‘qituvchilari hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilarining kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirish, ularni zamonaviy metod va vositalardan samarali foydalanishga yo‘naltirishdan iborat.
Seminar davomida umumiy o‘rta ta’lim maktablari pedagoglari uchun o‘zbek tilini o‘qitishning zamonaviy usullari, muloqotga yo‘naltirilgan ta’lim, amaliy topshiriqlar asosida o‘qitish, darslarni rejalashtirish va baholash usullari bo‘yicha mashg‘ulotlar tashkil etildi.
Mashg‘ulotlarda pedagoglar o‘quv materiallarini tahlil qilish, o‘quvchilarning nutqiy ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan topshiriqlar ishlab chiqish, amaliy mashqlar va muloqotga asoslangan yondashuvlardan foydalanish bo‘yicha tajriba almashdi.
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda esa bolalarga o‘zbek tilini o‘rgatishda o‘yin texnologiyalaridan foydalanish, tabiiy til muhitini yaratish, talaffuz va lug‘at boyligini rivojlantirish usullariga e’tibor qaratildi.
Seminar doirasida “O‘zbek tili” interfaol ta’lim platformasi ham taqdim etildi. Mazkur platforma maktabgacha ta’lim tashkilotlari tarbiyachilari va pedagoglar uchun o‘zbek tilini o‘rgatish jarayonini raqamli vositalar asosida tashkil etishga xizmat qiladi.
Platformada bolalarning yosh xususiyatlari hisobga olingan holda kichik va o‘rta guruh hamda katta va tayyorlov guruhi uchun alohida o‘quv resurslari shakllantirilgan. Unda mavzuli materiallar, interfaol o‘yinlar, video mashg‘ulotlar va foydalanuvchi uchun yo‘riqnomalar joylashtirilgan.
Mazkur resurslar orqali bolalarning lug‘at boyligini oshirish, og‘zaki nutqini rivojlantirish va o‘zbek tilida muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilgan. Platformada kundalik hayot, oila, tabiat, fasllar, hayvonot olami, kasblar, transport, milliy qadriyatlar, o‘quv qurollari hamda alifbo kabi mavzular bo‘yicha interfaol materiallar mavjud.
Shuningdek, mashg‘ulotlarda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt vositalari va zamonaviy o‘quv resurslaridan foydalanish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berildi. Ishtirokchilar guruhli ishlar, amaliy topshiriqlar va muhokamalar orqali o‘z metodik yondashuvlarini boyitdi.
Mazkur seminar ta’lim rus va qardosh tillarda olib boriladigan maktablar hamda maktabgacha ta’lim tashkilotlarida o‘zbek tilini o‘qitish sifatini oshirish, pedagoglarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish va davlat tilini o‘qitish samaradorligini yanada yuksaltirishga xizmat qiladi.
Seminarni muvaffaqiyatli tamomlagan pedagoglarga tegishli sertifikatlar topshiriladi. Ular “Milliy mentor” sifatida o‘z hududlariga qaytgach, seminar davomida egallagan bilim va ko‘nikmalari hamda o‘zlashtirgan zamonaviy metodikalarni kaskad-kombinatsiyalashgan yondashuv asosida hududdagi boshqa pedagoglarga yetkazish va amaliyotga joriy etish ishlarini davom ettiradi.
Hukumat qarori bilan «Texnikumlar bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibi to‘g‘risida»gi nizom tasdiqlandi.
Ushbu Nizom davlat texnikumlari bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda bitiruvchilar bandligini ta’minlagan tashkilotlarga kredit ajratish tartibini belgilaydi.
Quyidagi talablarga javob bergan tashkilotlar kredit olish huquqiga ega:
– texnikum bilan dual ta’limni yo‘lga qo‘ygan hamda dual ta’lim bo‘yicha texnikum bilan amal qiluvchi shartnoma mavjud bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilar uchun ish joylari va ishlab chiqarish amaliyoti tashkil etilgan bo‘lishi;
– dual ta’lim doirasida o‘quvchilarga tashkilotning malakali mutaxassislarini “ustoz” sifatida biriktirgan bo‘lishi;
– dual ta’lim shaklida tahsil olayotgan o‘quvchilar bilan muddatli mehnat shartnomalari tuzilgan bo‘lishi hamda ish haqi to‘lashi;
– joriy yilda texnikum bitiruvchisini tashkilotdagi vakant ish o‘rniga mehnat shartnomasi asosida ishga qabul qilgan bo‘lishi.
Tashkilotlar dual ta’lim dasturi doirasida kredit olish uchun tijorat banklariga quyidagi hujjatlarni qog‘oz shaklida taqdim etadi:
kreditni olish to‘g‘risidagi ariza;
ariza beruvchi (tashkilot)larning amalda bo‘lgan tasdiqlovchi hujjatlari;
texnikum va tashkilot o‘rtasidagi hamda tashkilot va o‘quvchi o‘rtasidagi dual ta’lim bo‘yicha shartnoma nusxalari;
dual ta’lim dasturi va dual ta’limda tahsil olayotgan o‘quvchilar ro‘yxati;
tashkilot tomonidan kreditdan foydalanish rejasi;
tashkilotning soliq qarzdorligi mavjud emasligi to‘g‘risida ma’lumot.
Tashkilotning kredit ajratish bo‘yicha taqdim etgan barcha hujjatlari kreditga layoqatlilik ko‘rsatkichiga muvofiq kelgan taqdirda, tijorat banki 3 ish kunida bu haqda tashkilotga xabar beradi, shartnoma tuzadi hamda uning hisobvarag‘iga kreditni o‘tkazadi.
O‘zbekistonda 10-sinf o‘quvchilariga o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish imkoniyatini beruvchi yangi tartib belgilandi. Bu Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan.
Qarorga ko‘ra, kasbiy ta’lim tashkilotlari o‘quvchilarining o‘qishini ko‘chirish yoki qayta tiklash, shuningdek, umumiy o‘rta ta’lim maktablarining 10-sinf o‘quvchilarini texnikumlarga ko‘chirish bo‘yicha davlat xizmatlarini ko‘rsatishning yagona tartibi joriy etiladi.
Mazkur xizmatlardan foydalanish uchun arizalar Davlat xizmatlari markazlari yoki Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali (YaIDXP) orqali elektron shaklda topshiriladi.
10-sinf o‘quvchilarining o‘qishini texnikumlarga ko‘chirish tartibi alohida belgilanadi. Bu o‘quvchilarga kasbiy ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda.
Shuningdek, kasbiy ta’lim tashkilotlariga o‘qishni ko‘chirish va qayta tiklash bo‘yicha xulosa berishning yagona tartibi joriy etiladi.
Raqamli texnologiyalar vazirligi bilan hamkorlikda ikki oy muddatda mazkur davlat xizmatlarini YaIDXP orqali ko‘rsatish imkoniyatini yo‘lga qo‘yish belgilangan.
Bundan tashqari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish uchun zarur ma’lumotlarni tegishli davlat organlaridan elektron shaklda olish imkoniyati yaratiladi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 30 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu 2015/2016-o‘quv yilidagi 7 taga nisbatan 4,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, o‘n yil ichida mamlakatda faoliyat yuritayotgan xorijiy OTMlar soni 23 taga oshgan.
Xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni 2005/2006-o‘quv yilida 2 ta bo‘lgan. 2010/2011-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 6 taga yetgan.
2015/2016-o‘quv yilida mamlakatda 7 ta xorijiy oliy ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan bo‘lsa, keyingi besh yilda ular soni yana sezilarli ko‘paygan.
2020/2021-o‘quv yili boshida xorijiy OTMlar soni 18 taga yetgan. Bu 2015/2016-o‘quv yiliga nisbatan 11 taga ko‘pdir.
Shuningdek, 2020/2021-yildan 2025/2026-o‘quv yiligacha xorijiy oliy ta’lim tashkilotlari soni yana 12 taga oshgan. Natijada besh yillik davrda ular soni 18 tadan 30 taga yetdi.
Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025/2026-o‘quv yili boshida O‘zbekistonda 11 118 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
Bu ko‘rsatkich 1991/1992-o‘quv yilidagi 8 557 ta maktabga nisbatan 1,3 barobar ko‘p. Shu tariqa, mustaqillikdan keyingi davrda mamlakatdagi umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 2 561 taga oshgan.
Dinamikaga ko‘ra, maktablar soni ayrim davrlarda sekin o‘sgan yoki qisqargan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda barqaror ko‘payish kuzatilgan. 2020/2021-o‘quv yilida ular soni 10 181 tani tashkil etgan.
1995/1996-o‘quv yilida mamlakatda 9 289 ta, 2000/2001 o‘quv yilida 9 726 ta umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti faoliyat yuritgan.
2005/2006-o‘quv yiliga kelib bu ko‘rsatkich 9 803 taga yetgan. 2010/2011-o‘quv yilida esa 9 806 ta maktab qayd etilgan. Keyingi besh yilda ko‘rsatkich biroz pasayib, 2015/2016-o‘quv yilida 9 720 tani tashkil qilgan.
2020/2021-o‘quv yilidan boshlab o‘sish yana tezlashgan. 2021/2022-yilda 10 289 ta, 2022/2023-yilda 10 522 ta, 2023/2024-yilda 10 750 ta maktab faoliyat yuritgan.
2024/2025-o‘quv yili boshida umumiy o‘rta ta’lim tashkilotlari soni 10 943 tani tashkil etgan. Bir yil o‘tib, bu ko‘rsatkich yana 175 taga oshib, 11 118 taga yetgan.
Shunday qilib, 2020/2021-o‘quv yilidan 2025/2026-o‘quv yiligacha mamlakatdagi maktablar soni 937 taga ko‘paygan.
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Siyosat5 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Iqtisodiyot4 days ago
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
-
Iqtisodiyot5 days agoPrezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
-
Siyosat1 day ago
Prezidentning Mustaqillik bayrami tabrigidan o‘rin olgan asosiy fikrlari
-
Sport14 hours ago
EChL 2026/2027. Umumiy guruh bosqichi taqvimi e’lon qilindi
-
Jamiyat3 hours ago
Ko‘ksaroyda O‘zbekiston va Hindiston yetakchilariningg tarixiy muzokaralari bo‘lib o‘tdi
-
Sport3 hours ago
Akademik eshkak eshish bo‘yicha O‘zbekiston terma jamoasi tarixda ilk bor jahon chempioni bo‘ldi