Dunyodan
Yevropa Ittifoqi samolyot yoqilg’isi tanqisligiga tayyorgarlik ko’rishni boshladi
Hormuz boʻgʻozi atrofidagi keskin vaziyat fonida Yevropa Ittifoqi aviatsiya yoqilgʻisi taqchilligiga tayyorgarlik koʻra boshladi. Bryusselda o’tkazilgan matbuot anjumanida Yevropa Komissiyasi rahbari Anna Kaisa Itkonen vaziyat hali haqiqiy muammo emasligini, ammo xavf kuchayib borayotganini aytdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, agar Hormuzdagi vaziyat saqlanib qolsa, Yevrokomissiya muvofiqlashtirilgan choralar ko‘rishga tayyor.
Yevropa talabining qariyb 70% mahalliy neftni qayta ishlash zavodlari tomonidan, qolgan qismi esa import hisobidan qondiriladi. Shu bilan birga, Evropa mamlakatlari qonunga muvofiq kamida 90 kunlik neft va neft mahsulotlari zaxiralariga ega. Bu omil qisqa muddatda butunlay qizil rangga o’tish xavfini kamaytiradi.
Biroq, mutaxassislar vaziyatni jiddiy baholamoqda. Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) prezidenti Villi Uolshning aytishicha, may oyi oxirigacha Yevropada ayrim reyslar bekor qilinishi mumkin. Shu bilan birga, u bunday muammolar Osiyoning ayrim hududlarida allaqachon kuzatilayotganini aytdi.
Xalqaro energetika agentligi rahbari Fotih Birolning aytishicha, Yevropada aviatsiya kerosin zahirasi taxminan olti hafta davom etadi. Uning ta’kidlashicha, Hormuz bo’g’ozi bilan bog’liq inqiroz so’nggi yillardagi eng katta energiya almashinuvidan ham kattaroqdir.
Shu fonda aviatsiya sanoati vakillari hukumatni shoshilinch choralar ko‘rishga chaqirmoqda. Xususan, Germaniyaning BDL assotsiatsiyasi strategik yoqilg’i zahiralarini ishga tushirish, NATO quvurlari tizimidan foydalanish va ekologik talablarni vaqtincha yumshatishni taklif qildi.
Ilgari Yevropaga aviatsiya yoqilg‘isining asosiy qismi Yaqin Sharqdan keltirilar edi. Hozirda har bir davlat AQShdan import hajmini oshirishga harakat qilmoqda. Biroq, bu etkazib berish yo’qolgan miqdorning faqat yarmini qoplaydi.
Yoqilg’i narxining oshishi aviakompaniya qarorlariga allaqachon ta’sir ko’rsatmoqda. Misol uchun, Lufthansa ba’zi bo’linmalarini yopdi va samarasiz samolyotlarni iste’foga chiqara boshladi.
Ya’ni, Hormuz bo‘g‘ozi bilan bog‘liq geosiyosiy keskinliklar nafaqat mintaqaga, balki jahon iqtisodiyotiga ham o‘z ta’sirini o‘tkazmoqda. Vaziyat barqarorlashmasa, Yevropa aviatsiya sanoati bu bosimni birinchi bo’lib his qilishi mumkin.