Siyosat
Yashirin byudjet oʻzgarishlari Oʻzbekistonning 2025 yilgi xarajatlariga 41 trillion Oʻzbekiston qoʻshdi
Davlat idoralari va tashkilotlari 2025-yilda qonunda kutilganidan qariyb 41 trillion iyen ko‘proq mablag‘ sarfladi. Bu taxminan 14,5% dan ortiq. Ma’lum bo’lishicha, ushbu xarajatlarni orqaga qaytarish to’g’risidagi qonun loyihasi qonun chiqaruvchi yuanning jonli efirsiz o’tkazilgan yig’ilishida ma’qullangan. Senatda deputatlar qo‘shimcha xarajatlarning qariyb 26 trillion so‘mi qanday sarflanganini oshkor qildi, ammo qolgan 15 trillion so‘m qanday yo‘naltirilishiga aniqlik kiritmadi.
Dekabr oyi boshida Oliy Majlis Qonunchilik kengashi 2025-yilgi davlat byudjeti to‘g‘risidagi qonunga davlat xarajatlarini sezilarli darajada oshiradigan o‘zgartishlarni ma’qulladi.
“Gazeta.uz”ning taʼkidlashicha, mazkur oʻzgartirishni koʻrib chiqish va qabul qilish toʻgʻrisidagi maʼlumotlar Vakillar palatasining rasmiy platformalarida eʼlon qilinmagan, tegishli majlislar efirga uzatilmagan.
Hujjat 2026-yilga mo‘ljallangan Davlat byudjeti va soliq tizimi to‘g‘risidagi qonun ko‘rib chiqilib, qabul qilingan kunning 3 va 5 dekabr kunlari muhokama qilindi.
Senatning 18-dekabr kuni bo‘lib o‘tgan majlisida 2025-yilgi Davlat budjetiga o‘zgartirishlar qabul qilinganligi e’lon qilindi. Belgilangan tartiblarga rioya qilgan holda, qonun loyihasi birinchi navbatda Qonunchilik Yuanida uchta o’qishda ko’rib chiqiladi va keyin Senatga yoki Yuqori palataga yuboriladi.
Iqtisodiyot va Moliya vazirligi tomonidan yil davomida parlament muhokamasiga byudjet xarajatlarini oshirish bo‘yicha hech qanday tashabbus kiritilmagan, qo‘shimcha xarajatlar zarurligini tushuntiruvchi qonuniy hujjatlar deputatlarga taqdim etilmagan. Yil oxirida Milliy byudjetga o’zgartirishlar kiritish to’g’risidagi qonun loyihasi qonun chiqaruvchi yuanga taqdim etildi.
Xuddi shunday holat 2024-yil oxirida davlat idoralari va tashkilotlari xarajatlari qonunda belgilangan 10 trillion so‘mdan oshib ketgan edi. O’sha paytda Qonun chiqaruvchi Yuan hukumat so’ragan tuzatishni to’qqiz daqiqa ichida barcha uchta o’qishdan o’tkazdi, birorta a’zo unga qarshi ovoz bermadi.
2023-yilda Milliy byudjet to‘g‘risidagi qonunga yil yakuniga 15 kun qolganida o‘zgartirishlar kiritildi. 20 daqiqa ichida qonunchilar konsolidatsiyalangan byudjet taqchilligi chegarasini YaIMning 3 foizdan 5,5 foizigacha va yillik tashqi qarz limitini 4,5 milliard dollardan 5,5 milliard dollarga oshirishni ma’qulladilar.
2022 yilgi davlat byudjeti to‘g‘risidagi qonunda ham byudjet taqchilligi chegarasi 3 foiz qilib belgilangan. Biroq, xarajatlar daromadlardan sezilarli darajada oshib ketganligi sababli, qonunga o’zgartirishlar kiritildi va chegara 4% ga ko’tarildi.
41 trln.soʻm qoʻshimcha xarajatlar
Senatning Byudjet va iqtisodiyot qo‘mitasi raisi Erkin Gadoyev 2025-yilda qo‘shimcha xarajatlar 40,9 trillion so‘mni tashkil etishini ma’lum qildi. U buni tashqi xatarlarning ortib borayotgani, masalan, global iqtisodiy o‘sishning sekinlashishi, oziq-ovqat va energiya narxlarining oshishi, jahon moliya bozorlarida foiz stavkalarining oshishi, milliy byudjetlarga bosim kuchayib borayotgani bilan izohladi.
O‘zgartishlar natijasida birlamchi byudjet nazoratchilariga (vazirliklarga) Respublika byudjetidan ajratmalarning yuqori chegarasi ilgari tasdiqlangan 281,6 trillion so‘mdan 322,5 trillion so‘mgacha oshirildi.
Gadoyevning soʻzlariga koʻra, qoʻshimcha xarajatlarning salmoqli qismi aholi turmush darajasini oshirish bilan bogʻliq. Ish haqi va unga tenglashtirilgan to‘lovlar uchun jami 5,8 trillion so‘m mablag‘ yo‘naltirildi. Shundan 5,3 trillion so‘mi 2025-yil 1-iyuldan pensiya va nafaqalarni 10 foizga, 1-avgustdan esa byudjet mablag‘lari hisobidan xodimlarning ish haqi va nafaqalarini 10 foizga oshirishga yo‘naltiriladi.Budjetning dastlabki parametrlarida 1-oktabrdan 1-sentabrdan boshlab pensiya va nafaqalar miqdorini 7 foizga oshirish nazarda tutilgan edi.
Ayrim tarmoqlarda ish haqini oshirish uchun ham qo‘shimcha mablag‘lar ajratildi.
Bolalar musiqa maktablari va san’at maktablari xodimlarining ish haqini oshirish uchun 79 mlrd. Shtatdagi madaniyat muassasalari va tashkilotlarining ish haqini oshirish bilan bog’liq qo’shimcha xarajatlar 298 mlrd. Milliy statistika komissiyasi xodimlarining mehnatga haq to‘lash shartlaridagi o‘zgarishlarni qoplash uchun 76 mlrd.
Issiqlik ta’minoti tizimini isloh qilish doirasida ijtimoiy soha ob’ektlari va ko‘p qavatli uylarning energiya samaradorligini oshirishga 2,7 trillion so‘m yo‘naltiriladi.
Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari doirasida jami 1,9 trillion so‘m ajratildi, jumladan:
Milliy sog’liqni saqlash xizmatlari sifatini oshirish uchun 435 milliard bedana. Tibbiyot va taʼlim muassasalaridagi qoʻl yuvish vositalarini zarur sanitariya-gigiyena vositalari bilan jihozlashga 311 milliard soʻm.
“Qashshoqlikdan farovonlik sari” dasturi doirasida 2025-yilga mo‘ljallangan 3,2 trillion so‘mga qo‘shimcha ravishda 1,6 trillion so‘m mablag‘ ajratildi.
Milliy futbol markazini tashkil etish va ushbu sohani raqamlashtirish uchun 458 milliard so‘m miqdorida mablag‘ ajratilishi rejalashtirilgan. Qishloq va suv xo‘jaligidagi islohotlarni qo‘llab-quvvatlash, jumladan, paxta yetishtirish, suvni tejaydigan texnologiyalarni joriy etish, yaylovlarni tiklash uchun jami 3,6 trillion so‘m mablag‘ ajratiladi.
Birja savdolari orqali sotilgan paxtaning har tonnasi uchun 1 million so‘mlik klasterlarga 3 trillion so‘m miqdorida subsidiya beriladi. Suvni tejovchi texnologiyalarni joriy qilishni yanada qo‘llab-quvvatlash uchun 308 mlrd. Yaylovlarni tiklash va irrigatsiya inshootlarini qurish uchun 112 mlrd.
Shuningdek, intensiv investitsiya loyihalari va hududlar infratuzilmasini rivojlantirishga 5,8 trillion so‘m yo‘naltiriladi. Maktabgacha taʼlim vazirligi xarajatlari limiti 737 milliard soʻmga oshib, 59,2 trillion soʻmdan 59 trillion 901 milliard soʻmga yetdi. Qishloq xoʻjaligi vazirligining chegarasi 222,6 mlrd. soʻmdan 2021 trln. soʻmga koʻtarilib, 12,4 foizga oʻsdi. Shundan 191,7 milliard bedana bog‘chalari va umumta’lim maktablarini qurish va jihozlashga yo‘naltirildi.
Davlat budjetidan davlat maqsadli jamg‘armasiga transfert 4,1 trillion so‘mga, xarajatlari esa 7,7 trillion so‘mga oshadi.
Senatorlar qoʻshimcha xarajatlarga qariyb 26 trillion soʻm ajratilishini belgilab berdilar, biroq qolganlari umumiy koʻrinishda koʻrsatilib, qariyb 15 trillion soʻm sarflanishi aniqlanmagan.