Iqtisodiyot
XEA mamlakatlari neft zaxiralarining rekord hajmini bozorga chiqaradi
Xalqaro energetika agentligi tarkibidagi 32 davlat jahon neft bozoridagi keskinlikni yumshatish uchun umumiy hajmi 400 million barrel bo‘lgan neft zaxiralarini chiqarish to‘g‘risida bir ovozdan qaror qabul qildi.
Foto: Global Look Press/Vernon Yuen
Erondagi urush va shu bilan bog‘liq ravishda energiya tashuvchilar narxining keskin oshishi fonida Xalqaro energetika agentligi (XEA)ga a’zo davlatlar milliy zaxiralaridan rekord hajmda neft chiqaradi. XEA tarkibiga kiruvchi 32 davlat 11 mart, chorshanba kuni Parijda bo‘lib o‘tgan favqulodda yig‘ilish yakunlariga ko‘ra, favqulodda holatlar uchun saqlanayotgan zaxiralaridan bozorga 400 million barrel xom neft chiqarishga bir ovozdan kelishib oldi, deb ma’lum qildi tashkilot.
XEA ma’lumotiga ko‘ra, qator davlatlar qo‘shimcha favqulodda choralarni ham ko‘radi.
“Neft bozorida duch kelayotgan muammolarimiz ko‘lami jihatidan misli ko‘rilmagan”, — deb izohladi agentlik rahbari Fotih Birol bu qarorni. Uning qo‘shimcha qilishicha, neft bozorlari global hisoblanadi, shu sababli yirik uzilishlarga javob ham global bo‘lishi kerak.
Dpa agentligining qayd etishicha, XEA mamlakatlarining qo‘shma aksiyasi doirasida bu qadar katta hajmda neft hali hech qachon chiqarilmagan. Ushbu qadam Erondagi urush va Ho‘rmuz bo‘g‘ozining to‘sib qo‘yilishi tufayli og‘ir ahvolga tushgan bozorlarni barqarorlashtirishga qaratilgan. Jahon neft savdosining taxminan 20 foizi aynan shu bo‘g‘oz orqali amalga oshiriladi. Jahon bozorlariga bosimni kamaytirish uchun AQSh Hindistonga Rossiya neftini vaqtincha sotib olishga ruxsat berdi. So‘nggi kunlarda neft narxi 2022 yildan beri birinchi marta 100 AQSh dollaridan oshib ketdi.
Xususan, Germaniya milliy zaxiradan 19,5 million barrel neft chiqarish rejasini e’lon qildi. Bundan tashqari, Germaniyadagi yonilg‘i quyish shoxobchalariga yonilg‘i narxini kuniga faqat bir marta oshirishga ruxsat berildi, deb ma’lum qildi 11 mart kuni iqtisodiyot vaziri Katarina Rayxe.
Bu choralar so‘nggi bir necha kun davomida XEA va G7 davlatlari o‘rtasida Isroil va AQShning Eronga qarshi urushi hamda shu orqali jahon bozorida yuzaga kelgan neft tanqisligi munosabati bilan muhokama qilingan edi. Tarkibiga “Katta yettilik” mamlakatlari ham kiruvchi XEA davlatlari 1,2 milliard barreldan ortiq strategik neft zaxirasiga ega. Bu hajmga yana 600 million barrel sanoat zaxiralari qo‘shiladi.
Milliy neft zaxiralari urush yoki falokat holatida avtomobil yonilg‘isi ishlab chiqarish, isitish va sanoat ehtiyojlari uchun yetarli neft mavjud bo‘lishini ta’minlaydi. Yevropa Ittifoqi va XEA o‘z a’zolaridan kamida 90 kunlik import hajmiga teng neft zaxiralarini saqlashni talab qiladi. XEA ma’lumotiga ko‘ra, 2025 yil noyabr oyida Germaniyada 34,42 million tonna neft saqlangan.
XEA 1974 yilda tashkil etilganidan beri neft zaxiralaridan foydalanishga atigi besh marta ruxsat berilgan — 1991 yilda Fors ko‘rfazidagi ikkinchi urush arafasida, 2005 yilda kuchli dovullardan keyin, 2011 yilda Liviyadagi fuqarolik urushi davrida, shuningdek, 2022 yilda Rossiyaning Ukrainaga keng ko‘lamli bostirib kirishidan keyin ikki marta.