Dunyodan
Valiahd shahzoda dunyoni Eron hukumatini ag’darishga urinayotgan namoyishchilarni qo’llab-quvvatlashga chaqirmoqda
Video: “Islom respublikasi quladi”, deydi surgundagi valiahd shahzoda
Eronning so‘nggi shohining surgundagi o‘g‘li “Islomiy respublika qulashi – agar bo‘lmasa emas, qachon bo‘lishiga” ishonchi komil ekanini aytdi va dunyoni Eron hukumatini ag‘darishda namoyishchilarga yordam berishga chaqirdi.
AQShda istiqomat qiluvchi muxolifat yetakchisi Rizo Pahlaviy dunyoni Eron Inqilobiy gvardiyasi rahbariyatini nishonga olishga chaqirib, “bu bizning vazifamizni osonlashtiradi va insonlar qurbon bo‘lishining oldini oladi”, dedi.
Inson huquqlari tashkilotlariga ko‘ra, 28 dekabr kuni iqtisodiy masalalar yuzasidan boshlangan va Eron oliy rahbari Ali Husayniy Xomanaiy hukmronligini to‘xtatish chaqiriqlariga aylangan namoyishlarda 2500 dan ortiq namoyishchi halok bo‘ldi.
Eron hukumati namoyishlarni Eron dushmanlari tomonidan qo‘llab-quvvatlangan “qo‘zg‘olon” deb atadi.
Reuters
Pahlaviy Eronning parchalangan muxolifati ichida taniqli shaxs sifatida paydo bo’ldi va avvalroq eronliklarni noroziliklarni kuchaytirishga undagan.
Biroq, internet va aloqa xizmatlarining deyarli to‘xtatilishi soyasida, namoyishchilar rasmiylar tomonidan halokatli qurolli hujumlarga uchragan.
AQSh prezidenti Donald Tramp shu hafta boshida namoyishchilarga “yordam yo‘lda” ekanini aytdi va Eron hukumatini namoyishchilarni o‘ldirmaslik haqida ogohlantirdi.
Prezident Tramp BBCning AQShdagi media hamkori CBS News telekanaliga bergan intervyusida, agar AQSh namoyishchilarni qatl etsa, Eronga qarshi “juda qattiq choralar” ko’rishini aytdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, keyinroq unga “qotilliklar to‘xtagani” aytilgan, biroq mamlakatga qarshi harbiy harakatlar boshlanishini istisno qilmagan.
Eron parlamenti spikeri AQSh hujumi Isroilni ham, AQShning mintaqadagi harbiy va transport markazlarini ham qonuniy nishonga aylantirishi haqida ogohlantirgan edi.
Qo’shma Shtatlar va Buyuk Britaniya Qatardagi Al-Udeyd aviabazasi xodimlari sonini kamaytirdi va rasmiylar CBS News telekanaliga bu “ehtiyot chorasi” ekanligini aytdi.
Juma kuni Vashingtondagi matbuot anjumanida Pahlaviy Eron xavfsizlik xizmatlarining bir qismi bostirishda ishtirok etishdan bosh tortgani va Eron hukumati namoyishlarni bostirish uchun xorijiy qurolli kuchlardan jangchilar olib kelganini iddao qildi.
U butun dunyoni Eron Inqilobiy Gvardiyasi va qo‘mondonlik va nazorat infratuzilmasini nishonga olishga chaqirib, “jarrohlik zarbasi”ga chaqirdi.
U shuningdek, jahon kuchlarini iqtisodiy bosim o‘tkazishga, eronlik diplomatlarni chiqarib yuborishga, barcha siyosiy mahbuslarni ozod qilishni talab qilishga va Eron ichida ulanishni ta’minlash uchun Starlink sun’iy yo‘ldosh interneti va boshqa xavfsiz aloqalarni joriy etishga chaqirdi.
“Dunyo yordami bilan yoki yordamsiz rejim quladi”, – deydi Pahlaviy. “Agar dunyo so’zlarni amalda qo’llasa, qulash tezroq keladi va ko’proq odamlarning hayoti saqlanib qoladi.”
Eronning oxirgi shohining o‘g‘li Rizo Pahlaviy kim?
U, shuningdek, Eronga qaytishga va’da berdi va mamlakatning yangi konstitutsiyasini ishlab chiqish rejalarini bayon qildi.
Eronning kelajakdagi rahbariyati haqida so’ralganda, Pahlaviy: “Buni Eron xalqi hal qiladi”, dedi.
U Eron xalqining yetakchiligi va qo‘llab-quvvatlashiga ishonganini aytib, “Eron xalqini ozod qilishga yordam berishga harakat qilaman”, dedi.
Pahlaviy Eronning hududiy yaxlitligi, cherkov va davlatning boʻlinishi, shaxs erkinligi va Eron xalqining oʻzi istagan demokratik boshqaruv shaklini belgilash huquqi tamoyillariga asoslangan boshqaruv rejasini qoʻllab-quvvatlashini aytdi.
Eronning so‘nggi shohi Pahlaviyning otasi 1979 yilgi islom inqilobida ag‘darilib, hokimiyatni dindor shia musulmonlari rejimi egalladi.
Hozirgi norozilik to‘lqini Tehrondagi do‘kon sotuvchilari yashash narxining oshgani va valyuta kursining tushib ketgani sababli ish tashlash e’lon qilganidan keyin boshlangan.
Ular tezda butun mamlakat bo‘ylab tarqalib, Eron ruhoniylariga, xususan, Oyatulloh Xomanaiyga qarshi chiqishdi. Namoyishchilar tomonidan aytilgan shiorlar orasida “Diktatorga o’lim” va “Sayyid Ali bu yil ag’dariladi”.
AQShda joylashgan Inson Huquqlari Himoyachilar Axborot Agentligi (HRANA) ma’lumotlariga ko’ra, qo’zg’olon boshlanganidan beri kamida 2595 namoyishchi, shuningdek, 17 bola, 164 xavfsizlik kuchlari va hukumat amaldorlari va 21 nafar tinch aholi vakillari halok bo’lgan.
Unda qo‘shimcha 22 104 namoyishchi hibsga olingani xabar qilingan.
Eron hukumati 8-yanvardan buyon mamlakatda internetga kirishni to‘xtatdi, hukumat esa namoyishlarni bostirishni kuchaytirdi.
BBC va boshqa aksariyat xalqaro axborot tashkilotlari ham Eron ichidan xabar bera olmaydi, bu esa ma’lumot olish va tekshirishni qiyinlashtiradi.