Dunyodan
Ukrainaning uchta prezidenti Polsha ordenidan voz kechdi, lekin nafaqat
Rossiya bilan urushdagi asosiy ittifoqchilar bo‘lmish Ukraina va Polsha o‘rtasida jiddiy diplomatik mojaro avj oldi. Bunga Polsha prezidenti Karol Navrotskiy o‘zining ukrainalik hamkasbi Vladimir Zelenskiyni uch yil avval Polsha davlati tomonidan beriladigan eng yuqori mukofot – “Oq burgut” ordenidan mahrum qilgani sabab bo‘lgan.
Bunga javoban prezident Zelenskiy darhol Karol Navrotskiyga buyruq va uning guvohnomasini yubordi.
Prezident Zelenskiy prezident Navrotskiyning farmonni bekor qilganidan hafsalasi pir bo‘lganini yashirmadi va Ukraina xalqi Rossiyaning yirik urushining dastlabki kunlarida katta yordam ko‘rsatgan Polsha xalqidan minnatdor ekanini ta’kidladi. Prezident Zelenskiy bu medal tarixan Rossiya imperatori Yekaterina II, Italiya fashistlari yetakchisi Benito Mussolini va Germaniya sobiq kansleri va prezident Putinning yaqin do‘sti Gerxard Shryoderga berilganiga, lekin hech qachon qaytarib olinmaganiga e’tibor qaratdi.
Prezident Vladimir Zelenskiyning ordenlari olib tashlanganidan keyin Ukrainaning sobiq va amaldagi prezidentlari birdamlik ramzi bo‘lgan Polsha milliy mukofotidan ixtiyoriy ravishda voz kechishdi. Xususan, 1994-2005-yillarda Ukraina rahbari bo‘lgan Leonid Kuchma, 2005-2010-yillarda Ukraina rahbari bo‘lgan Viktor Yushchenko va 2014-2019-yillarda Ukraina rahbari bo‘lgan Pyotr Poroshenko Polsha davlati tomonidan taqdirlangan “Oq burgut” ordenidan voz kechganliklarini ma’lum qilishdi.
Ukraina tashqi ishlar vaziri Andrey Sibi “Polsha Respublikasi xizmati uchun” ordeni va Yulduzli qo‘mondon xochini rad etdi.
Ukraina prezidenti ma’muriyati rahbari Kirill Budanov ham 2025-yilda taqdirlangan “Polsha Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun” ordeni va “Oltin ofitser xochi”dan voz kechganini ma’lum qildi.
Janob Budanov Varshavaning janob Zelenskiyga munosabati ukrainaliklarga nisbatan “nodo‘stona harakat” va “Moskva tajovuzkorlariga sovg‘a” ekanini aytdi.
Ukraina prezidenti devoni rahbari Ukraina boshqa mamlakatlarga o‘z tarixini o‘rganishga o‘rgatish niyatida emasligini, shu bilan birga o‘z xotirasi va qadr-qimmatini himoya qilish huquqidan voz kechmasligini ta’kidladi.
Siyosiy keskinliklar fonida Ukrainaning Polshadagi elchisi Vasiliy Bodnar ham “Polsha Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun” unga berilgan Ritsar xochini qaytarib berishini ma’lum qildi. Diplomatning ta’kidlashicha, ukrainaliklar Polshani birinchi navbatda do’st, ittifoqchi va hamkor deb bilishadi.
“Biroq men bu qarordan qochib qutula olmayman, buni tarixiy jihatdan adolatsiz deb bilaman. Polshada hukm surayotgan kayfiyatni tushunib, Rossiya bosqinchilaridan qahramonlarcha himoya qilgan va Yevropada tinchlikni himoya qilgan davlat rahbari, Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Polshaning oliy mukofotidan mahrum etilganini qabul qila olmayman”, — dedi ambassador.
Avval xabar qilinganidek, Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy Ikkinchi jahon urushida partizanlar urushini olib borgan Ukraina qo‘zg‘olonchilar armiyasiga (UIA) qahramon unvonini berib, yaqin ittifoqchi Polsha rahbariyatini g‘azablantirdi.
Joriy yilning 26 may kuni prezident Zelenskiy “qurolli kuchlarning tarixiy anʼanalarini tiklash” maqsadida Ukraina qoʻzgʻolonchilar armiyasiga (IIA) Qahramon unvonini berdi. 1942 yildan beri Ukraina millatchi tashkilotining qurolli qanoti sifatida UIA sovet, polsha va nemis askarlariga qarshi partizan urushi olib borib, mustaqil Ukraina davlatini barpo etishga urindi.
Dastlab UIA fashistlar Germaniyasi tomonida bo‘lib, o‘zi Ukrainaga tegishli deb hisoblagan hududdan polyaklarni quvib chiqarishga harakat qilgan. Jang paytida bu armiya tinch aholi vakili bo’lgan polyaklarni qirg’in qilgani aytiladi.
O‘ng qanot prezident Karol Norocki polyaklarga qarshi genotsidda ayblanayotgan UIA qahramonligini keskin tanqid qildi va Zelenskiyni Polshaning oliy davlat mukofotidan mahrum qildi.
Tarixiy tortishuvlar va hududiy da’volar ko‘p yillar davomida Polsha-Ukraina munosabatlariga soya solib kelmoqda. Xususan, Ikkinchi jahon urushi davrida UIA tomonidan 100 000 dan ortiq polyaklar qirg‘in qilingan, Polsha partizanlari esa qasos olish maqsadida 20 000 ga yaqin ukrainalikni o‘ldirgani aytiladi.
UIA 1945 yildan keyin Sovet hukumatiga qarshi kurashni davom ettirdi. Shuning uchun Ukrainada bu harbiy guruh Rossiyaga qarshi kurashning ramzi hisoblanadi.
2022-yilda Rossiya Ukrainaga bostirib kirganida, Polsha va Ukraina o‘rtasidagi tarixiy tortishuv ikkinchi o‘rinda qolgandek edi. Biroq, Varshava 1 milliondan ortiq ukrainalik qochqinlarni qabul qilganidan so’ng, Polsha fuqarolarining qo’shnilariga munosabati yomonlashdi. Ayniqsa, o‘ng qanot siyosatchilar ukrainaliklarga berilgan ijtimoiy imtiyozlarni tanqid qildi. Varshavaning Kiyevga harbiy yordam ko‘rsatishi ham so‘roq ostida qolgan.