Turk dunyosi
Turkiya “xohish huquqi”ni kengaytirishni ko’rib chiqishi mumkin…
ERBIL, KURDISTON VILOYATI – Turkiyaning hukmron Adolat va taraqqiyot partiyasi (AKP) deputatlari shanba kuni Turkiya hukumatining tinchlik jarayonini nazorat qiluvchi parlament qo‘mitasi Kurdiston Ishchilar partiyasi (PKK) yetakchisi Abdulla O‘jalanga “umid qilish huquqi” huquqiy tamoyilini kengaytirish masalasini muhokama qilishi mumkinligini aytdi.
“Agar kerak bo’lsa, janob O’jalanning o’z xohish-istaklariga ega bo’lish huquqini muhokama qilamiz”, dedi AKP deputati Garip Ensariog’lu janob Rudouxga.
1999-yildan beri qamoqda o‘tirgan janob O‘jalan bir yildan ko‘proq vaqt oldin Turkiya davlati bilan tinchlik muzokaralarini qayta boshlaganidan so‘ng so‘nggi oylarda vositachilar, oila va advokatlar bilan uchrashish uchun misli ko‘rilmagan imkoniyatga ega bo‘ldi.
Joriy yilning boshida Turkiya 40 yildan beri davom etayotgan mojaroga barham berish maqsadida Anqara va PKK oʻrtasidagi muzokaralar uchun huquqiy asos yaratish vazifasini yuklagan 51 kishidan iborat parlament qoʻmitasi tuzdi. Noyabr oyi oxirida komissiya janob O‘jalan bilan birinchi yig‘ilishini o‘tkazdi va “ijobiy natijalar”ga erishilganini aytdi.
Janob Ensario‘g‘lining aytishicha, qo‘mita maslahatlashuvlarini yakunlagan va hozirda turli tomonlarning taqdimnomalarini ko‘rib chiqmoqda.
“Qo‘mita barcha siyosiy partiyalarni tingladi va ayrim siyosiy partiyalar hisobotlarini taqdim etdi. Hozirda qo‘mita barcha siyosiy partiyalarning hisobotlarini o‘qish bilan band”, – dedi u va qo‘mita yakuniy hisoboti tez orada yakunlanishi va kelgusi yil boshida parlamentga taqdim etilishini aytdi.
Jarayondagi vositachilar, jumladan Turkiyaning kurd tarafdori boʻlgan Xalq Tenglik Demokratik Partiyasi (DEM) Oʻjalanni “umid qilish huquqi” tamoyilini qoʻllashga qayta-qayta chaqirgan.
Ushbu huquqiy kontseptsiyaga ko’ra, umrbod qamoq jazosi oxir-oqibat ozod qilish imkoniyatini o’z ichiga olishi kerak, ya’ni u mutlaq emas. 75 yoshli PKK rahbari 1999-yilda hibsga olinganidan beri Marmara dengizidagi Imrali orolida saqlanmoqda.
2024-yil oktabr oyida Millatchi Harakat partiyasi (MHP) rahbari va Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘anning asosiy ittifoqchisi Davlat Bahcheli O‘jalanning ham “umid qilish huquqi”ga mos kelishi mumkinligini aytdi va PKKni tarqatib yuborilgan deb e’lon qilishga chaqirdi. Bu Anqara va PKK o’rtasida tinchlik harakatlarini boshladi.
Janob Oʻjalan oʻz izdoshlariga 1978-yilda oʻzi asos solgan tashkilotni tarqatib yuborishga chaqirgan tarixiy chaqiriq bilan fevral oyida yangi tinchlik jarayoni kuchaydi. May oyiga kelib, PKK bu talabga boʻysundi va qurolli tashkilotini rasman tugatdi. O‘shandan beri guruh (vaqtinchalik Kurdiston Ozodlik Harakati deb o‘zgartirildi) jarayonni qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘shimcha choralar ko‘rdi, jumladan, turk kuchlari uzoq vaqtdan beri egallab olishga intilayotgan strategik hudud bo‘lmish Zap tog‘idan o‘z jangarilarini olib chiqib ketdi.
PKK 1978-yilda tashkil etilgan boʻlib, uning dastlabki maqsadi mustaqil Kurd davlatini barpo etish boʻlgan, biroq keyinchalik oʻz talablarini siyosiy va madaniy huquqlarga oʻzgartirgan. Turkiya va bir qancha G‘arb hukumatlari bu guruhni terrorchi tashkilot deb tan olgan.