Siyosat
Senat moliyalashtirish ko’payganiga qaramay, yer tovonini to’lashning kechikishini so’ramoqda
Senat 2025-yilgi davlat budjetida ushbu maqsadlar uchun ajratilgan mablag‘ sezilarli darajada ko‘payganiga qaramay, yer olib qo‘yish va buzish uchun tovon to‘lashda davom etayotgan kechikishlarni shubha ostiga oldi.
Foto: Senator Oliy Majlis
Bu masala 18-dekabr kuni Senatda 2025-yilgi byudjetga tuzatishlar ko‘rib chiqilishi chog‘ida muhokama qilindi. Senatorlar jismoniy va tadbirkorlik subyektlariga yetkazilgan mulkiy zararning o‘rnini to‘ldiruvchi Respublika maqsadli jamg‘armasi faoliyatiga e’tibor qaratdilar hamda ko‘plab sohalarda kechiktirilgan yoki muddati o‘tkazib yuborilgan to‘lovlar to‘g‘risida xabar berish davom etayotganini ta’kidladilar.
Tasdiqlangan tuzatishlar asosida Jamg‘armaning 2025 yilgi byudjeti 150 milliard so‘mga oshirilib, 550 milliard so‘mdan 700 milliard so‘mga oshirildi. Samarqand viloyati va Termizda yoʻl qurilishi, Toshkent va Yangi Toshkent shaharlari oʻrtasida yangi transport tarmogʻi kabi yirik infratuzilma loyihalari bilan bogʻliq er sotib olish uchun kompensatsiya uchun qoʻshimcha resurslardan foydalaniladi. Taqqoslash uchun, fond xarajatlari 2024 yilda 600 milliard so‘mni, 2023 yilda esa 650 milliard so‘mni tashkil qilgan.
Senator Sayora Abdikarimovaning taʼkidlashicha, Senat tomonidan olib borilgan oʻrganishlar davomida olib qoʻyilgan yer uchastkalari va buzilgan mulklar uchun tovon puli toʻliq toʻlanmagan yoki mablagʻ mavjud boʻlishiga qaramay kechiktirilgan koʻplab holatlar aniqlangan.
“Ayrim hududlarda jamg‘armada yetarli mablag‘ bo‘lishiga qaramay, kompensatsiya to‘lovlari kechiktirilib kelinmoqda”, — dedi u bu o‘sish hisobiga to‘lanmagan qarzning qancha qismi qoplanishi, Iqtisodiyot va moliya vazirligi tomonidan to‘lanmagan qarzdorlikni to‘liq bartaraf etish bo‘yicha qanday choralar ko‘rilayotgani haqida so‘radi. Shuningdek, u jamg‘armadagi mablag‘lar qay darajada maqsadli sarflanishiga aniqlik kiritishni so‘radi.
Bo‘lim: Respublika darajasida qarzdorlik yo‘q.
Mahalliy byudjet tizimlarini takomillashtirish Iqtisodiyot va moliya boshqarmasi boshlig‘i Ruslanbek Mamanov xavotirlarga javoban Respublika Kompensatsiya jamg‘armasining o‘zida ham qarzdorlik yo‘qligini aytdi.
U 2022-yilgi “Davlat ehtiyojlari uchun yerlarni olib qo‘yish tartiblari to‘g‘risida”gi qonunda tovon to‘lash vazirlik qarori asosida amalga oshirilishi va asosan yirik infratuzilma loyihalariga taalluqli bo‘lishi nazarda tutilganini eslatdi.
Mamanovning soʻzlariga koʻra, bir qancha yirik tashabbuslarni qoʻllab-quvvatlash uchun qoʻshimcha 150 milliard ien, jumladan, Abu-Dabi taraqqiyot jamgʻarmasi tomonidan moliyalashtiriladigan Samarqand viloyatidagi yoʻl va transport infratuzilmasi loyihalari uchun 68 milliard ien, Termiz shahridagi yoʻllarni rekonstruksiya qilish va yangi qurilish uchun 58 milliard ien, Yangi poytaxtni bogʻlovchi yoʻl oʻtkazgich va yoʻl loyihalari uchun 67 milliard ien zarur.
Uning tushuntirishicha, Respublika budjetidan mablag‘lar mulk egalari bilan to‘liq kelishuvga erishilgandan keyingina Jamiyat kompensatsiya jamg‘armasiga o‘tkaziladi.
“Ushbu tartib boʻyicha Respublika kompensatsiya jamgʻarmasi darajasida qarzdorlik boʻlmaydi. Qaror tasdiqlanib, shartnoma imzolangach, toʻliq summa viloyat jamgʻarmasiga toʻlov uchun oʻtkaziladi”, — dedi Mamanov.
U Qashqadaryo viloyati va Xorazm viloyati, shuningdek, Toshkent senatori tilga olgan aniq holatlarga to‘xtalib, joriy moliya yilida Xorazm viloyatiga 10 milliard, Qashqadaryo viloyatiga 4 milliard, Toshkent shahriga 90 milliard bedana olinganini aytdi. Qolgan kechikishlar mahalliy hokimiyat organlari va mulk egalari o‘rtasidagi hal etilmagan nizolar bilan bog‘liq bo‘lib, ular hali ham sudda ko‘rib chiqilmoqda, deya qo‘shimcha qildi u.
“Bunday hollarda tovon puli sudning yakuniy hukmi kuchga kirgandan keyin to‘lanishi sababli kechikishlar bo‘lishi mumkin”, dedi u.
Shuningdek, Mamanov nazorat mexanizmlarini kuchaytirishga alohida to‘xtalib, “Byudjet to‘g‘risida”gi qonunga kiritilgan o‘zgartishlarga ko‘ra, kompensatsiya bo‘yicha qarzdorlik saqlanib qolsa, mahalliy davlat hokimiyati organlariga qo‘shimcha byudjet daromadlarini boshqa maqsadlarga yo‘naltirish taqiqlanganini ta’kidladi. Ushbu limitlar elektron byudjet boshqaruvi tizimiga kiritilgan bo‘lib, to‘lovlarni nazorat qilish va ularga rioya etilishini ta’minlash uchun hududiy kompensatsiya qo‘mitalari tashkil etilgan.
Muhokama 2025 yilgi davlat byudjetiga umumiy davlat xarajatlarini 3,43 milliard dollarga oshirishni nazarda tutuvchi keng qamrovli qayta ko‘rib chiqishlar fonida bo‘lib o‘tdi. Oʻzgartirishlar orasida davlat sektorida ish haqini oshirish uchun ajratmalarni koʻpaytirish hamda huquqni muhofaza qilish va xavfsizlik idoralari uchun qoʻshimcha 1,5 milliard dollar mablagʻ ajratish kiradi.