Dunyodan
Prezident Tramp Floridada Bosh vazir Netanyaxu bilan uchrashib, diqqatini Yaqin Sharqqa qaratadi
AQSh prezidenti Donald Tramp dushanba kuni Floridada Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxuni qabul qilib, G’azo va boshqa bir qator dolzarb masalalarni qamrab olishi kutilayotgan uchrashuvda diqqatini Yaqin Sharqqa qaratadi.
Har qanday qaror mintaqa kelajagini belgilovchi masalalarga sezilarli ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Qo’shma Shtatlar G’azodagi ikki yillik urush davomida Isroilning eng kuchli harbiy va siyosiy qo’llab-quvvatlovchisi bo’lib kelgan va hozir ko’pchilik bu uchrashuvni yetakchilar o’rtasidagi munosabatlar va ularning asosiy masalalarda qanchalik hamfikr ekanliklarini sinovi sifatida ko’rmoqda.
Bu Tramp 11 oy avval o‘z lavozimiga qaytganidan beri ikki tomon o‘rtasidagi oltinchi uchrashuv bo‘ladi.
Kutilayotgan masalalar qatorida Suriyaning yangi hukumati bilan munosabatlarning kelajagi, Eronning qayta qurollanishi va Hizbullohning Livandagi roli bor.
Ehtimol, eng muhimi, ular Isroil hukumati AQSh hukumatidan farq qiladigan bir qancha pozitsiyalarni egallagan G’azo sulh bitimidagi taraqqiyotni muhokama qiladi.
Muzokaralar G’azoda bo’ronlar davom etayotgan bir paytda o’tkazilmoqda, u erda yuz minglab ko’chirilgan falastinliklar sovuq va suv toshqinidan kam himoyalangan vaqtinchalik chodirlarda yashashni davom ettirmoqda.
Dushanba kuni Xamas nazoratidagi Sog’liqni saqlash vazirligi ikki oylik chaqaloqning qattiq sovuq tufayli vafot etgani, 10 dekabrdan beri qishki ob-havo tufayli o’lganlarning umumiy soni 3 nafarga yetganini va bo’ronda binolar qulaganidan keyin yana 17 kishi halok bo’lganini xabar qildi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti va ko’plab yordam agentliklari Isroilni asosiy ta’minot va jihozlardan to’liq foydalanishni cheklashda davom etishda va o’t ochishni to’xtatish bo’yicha majburiyatlarini bajarmaslikda aybladi. Isroil yordam yetkazib berish hajmini oshirish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini bajarayotganini aytdi.
Tramp ma’muriyati yanvar oyida o’t ochishni to’xtatishning ikkinchi bosqichiga umid qilmoqda, bu Falastin texnokratik hukumatini o’rnatish, xalqaro xavfsizlik kuchlarini joylashtirish, XAMASni qurolsizlantirish, Isroil kuchlarini olib chiqish va vayron bo’lgan hududni tiklashni boshlash.
Tanqidchilar Bosh vazir Netanyaxu Falastinning siyosiy kelajagi masalasiga jiddiy aralashishni istamasligini va Isroil kuchlari G’azodan chiqib ketgunga qadar XAMASning to’liq qurolsizlanishini rag’batlantirishini aytib, o’t ochishni to’xtatish bo’yicha taraqqiyotni sekinlashtirishga harakat qilishi mumkinligini taxmin qilishdi. Hamas rasmiylari to’liq qurolsizlanish mustaqil Falastin davlati sari olg’a siljish bilan bir vaqtda amalga oshirilishi kerakligini bir necha bor ta’kidlagan.
Prezident Tramp tomonidan ilgari surilgan va Isroil va HAMAS tomonidan imzolangan 20 banddan iborat tinchlik rejasi falastinliklarning suveren davlatga intilishlarini tan oladi, biroq Bosh vazir Benyamin Netanyaxu va uning kabineti oktyabr oyida sulh kuchga kirganidan beri Falastin davlatini barpo etishni doimo rad etib keladi.
Mudofaa vaziri Isroil Kats o’tgan hafta uning mamlakati G’azo sektorida aholi punktlari qurganini va Hamas qurolsizlansa ham G’azo sektoridan “to’liq chiqmasligini” aytdi, garchi bu o’t ochishni to’xtatish kelishuvining asosiy qoidasi bo’lsa ham.
O‘t ochishni to‘xtatish deklaratsiyasiga qaramay, G‘azo sektorida Isroil qo‘shinlarining har kuni sodir bo‘layotgan halokatli hujumlari davom etmoqda va hozirgi boshi berk ko‘chadan chiqish mintaqadagi ko‘pchilik tomonidan muhim sanaladi.
Mamlakat sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, kuchga kirgan 80 kun ichida Isroil qo‘shinlari tomonidan Isroil hududida kamida 414 nafar falastinlik halok bo‘lgan.
G‘azo sektorining yarmidan ko‘prog‘ini nazorat qilayotgan Isroil kuchlari faqat o‘t ochishni to‘xtatish rejimining buzilishiga javoban o‘t ochganini aytdi.
Xuddi shu davr mobaynida harbiylar Xamas hujumi deb hisoblagan hujumda uch nafar isroillik askar halok bo‘ldi.
Isroil ham G’azoda qolgan so’nggi o’lik garovga olingan Ran Gvirining jasadi XAMAS tomonidan qaytarilishini kutmoqda. 2023-yil 7-oktabrda Xamas boshchiligidagi Isroilga hujumi natijasida asirga olingan barcha o‘lik va tiriklar sulh kuchga kirganidan uch kun o‘tib qaytarilishi kerak edi.
Prezident Trampning aralashuvi va AQSh vositachiligi mamlakatni muammoli va hal etilmagan boshi berk holatda qoldirishi mumkin, bu esa Netanyaxuni muayyan pozitsiyalarda moslashuvchanroq pozitsiyani egallashga undaydi.
Masalan, Isroil hukumati Turkiyaning G’azodagi Xalqaro barqarorlik kuchlarida ishtirok etishiga qarshi. Ammo bir nechta boshqa davlatlar ishtirok etishga tayyor.
Bosh vazir Netanyaxu shuningdek, Isroil hukumati pozitsiyasini qo‘llab-quvvatlashi kutilayotgan AQSh Davlat kotibi Marko Rubio bilan ham uchrashishi rejalashtirilgan.
O‘tgan hafta Isroil OAVlari bosh vazir prezident Tramp qarshi chiqqan Isroilning bosib olingan G‘arbiy Sohilni anneksiya qilishini qayta ko‘rib chiqishga intilishi mumkinligi haqida xabar bergan edi.
Yaqinda isroillik vazirlar G‘arbiy Sohildagi isroillik aholi punktlarining kengayishini mustaqil Falastin davlatini yaratish imkoniyatini yo‘q qilishga qaratilgan hududning amalda anneksiya qilinishi deb ta’rifladilar.
Xalqaro huquqqa muvofiq turar joy ham, anneksiya ham noqonuniy hisoblanadi.
Bosh vazir Netanyaxu ham dushanba kungi prezident Tramp bilan uchrashuvdan Eronga qarshi keyingi harbiy zarbalar uchun AQShdan ruxsat olish uchun foydalanishi kutilmoqda.
Aytilishicha, Isroil hukumati Eron yadroviy inshootlari Isroil va AQSh harbiy samolyotlari tomonidan bombardimon qilingan joriy yozdagi 12 kunlik urushdan so‘ng Eron o‘zining raketa salohiyatini tiklamoqda, deb hisoblaydi.
Eron prezidenti hafta oxirida uning mamlakati Isroil, AQSh va Yevropa bilan “butun urush” holatida ekanini aytdi. “Ular mamlakatimiz barqarorligini istamaydi”, – dedi Masud Pezeshkian.