Turk dunyosi
Politsiya muxolifat qarorgohiga bostirib kirgach Turkiya siyosiy noaniqlikka tushib qoldi – Xalqaro hisobot
Turkiyaning asosiy muxolifatdagi CHP shanba kuni sud tomonidan tayinlangan lider Kamol Qilichdaro’g’li partiyaning 2023 yilgi munozarali qarori bekor qilinganidan keyin birinchi marta partiya qarorgohiga tashrif buyurganida yangi g’alayonga uchradi. ”Partiyani tayinlangan rahbarlar boshqara olmaydi” dedi CHPning hokimiyatdan chetlatilgan rahbari O’zgul O’zer Anqarada o’tkazilgan mitingda minglab odamlarga murojaat qilib, favqulodda parlament yig’ilishini talab qildi.
21 may kungi sud qarori Turkiyaning eng qadimgi siyosiy partiyasi CHPni inqirozga olib keldi.
Buyruqdan uch kun o‘tib, qalampir gazi va dubinkalar bilan qurollangan politsiya Anqaradagi partiya qarorgohiga majburan kirib, Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘anning asosiy raqibi CHP yetakchisi O‘zg‘ur O‘zerni yo‘q qildi.
Sud Ozerning 2023-yilgi rahbarlik saylovi soxtakorlik bilan o‘tganini va sobiq yetakchi Kamol Kilikdaro‘g‘lini qayta tiklaganini aytdi.
Turkiyada saylovlar Oliy saylov kengashi tomonidan nazorat qilinadi va Ozerning g’alabasini tasdiqlaydi va uning qarori konstitutsiyaga muvofiq yakuniy hisoblanadi.
Bu 2024-yilgi mahalliy saylovlarda Prezident Erdo‘g‘anning hukmron AKP partiyasi ustidan sezilarli g‘alaba qozongan va o‘shandan beri ijtimoiy so‘rovlarda ommalashib borayotgan CHPga qarshi qilingan so‘nggi harakatdir.
partiyaning praymerizlari
Kilikdaro’g’li shanba kuni hayitning so’nggi kuni munosabati bilan partiya qarorgohiga tashrif buyurdi va jamoasi tomonidan ijtimoiy tarmoqlarda tarqatilgan suratlarda uning oldida partiya nizomi nusxasi ko’zga tashlanadigan stolda o’tirgani aks etgan.
Kilikdaro’g’li o’z nutqida aniq sanani aytmay, “Partiya qurultoyining saylov qutilarini imkon qadar tezroq sizning oldingizga keltiramiz” dedi.
O‘zer Qilichdaro‘g‘liga qarshi partiyaning boshlang‘ich sayloviga da’vosini yangilab, “biz xohlagan delegatlar bilan” qatnashishga tayyorligini aytdi.
Olomon “Xoin Kamol!” deya hayqirar ekan, partiya qurultoyining “zudlik bilan” o‘tkazilishi kerakligini aytgan O‘zer, Kilikdaro‘g‘lini “Istalgan delegatlar bilan zudlik bilan partiya qurultoyini chaqirishga chaqirdi. Partiyaning saylangan rahbarini kechiktirmasdan saylang. CHP tayinlovlarni qabul qilmayapti”.
U, shuningdek, agar ma’qullash reytingi 85 foizdan kam bo‘lsa, o‘z rahbariyatidan voz kechishini aytdi va birlamchi saylovga chaqirdi.
AQShning Yaqin Sharq instituti tahlil markazining katta ilmiy xodimi va turkiyalik ekspert Gonur Tolu RFIga aytishicha, Kilikdaroʻgʻli “[Prezident Rajab Toyyib]Erdogʻan uchun qulay raqib, chunki u 13 yillik yetakchilik faoliyati davomida har bir yirik saylovda magʻlub boʻlgan.
Turkiya politsiyasi muxolifat qarorgohini egallab olish uchun ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz ishlatgan
“Kengroq kampaniya”
77 yoshli Kilikdaro‘g‘li 2023-yilgi prezidentlik saylovlarida mag‘lub bo‘lgach, partiya qurultoyida 51 yoshli O‘zer rahbar etib saylandi. O‘zer CHPni jonlantirdi va hozir ko‘plab so‘rovlarda yetakchilik qilmoqda. Janob Toll janob Ozellning lavozimidan chetlatilishi kengroq kampaniyaning bir qismi ekanligini aytdi.
“Bu Prezident Erdog’anning muxolifatni zaiflashtirishga qaratilgan keng qamrovli kampaniyasidagi so’nggi qadamdir”, – dedi Tolu.
“O’tgan mart oyida yana bir misli ko’rilmagan harakat bilan rasmiylar Erdo’g’anning eng katta siyosiy raqibi bo’lgan Istanbul hokimi Ekrem Imomo’g’lini qamoqqa oldilar. O’shandan beri hukumat sud jarayonlari va korrupsiya tergovlari orqali CHP merlarini muntazam nishonga oldi”, – deya qo’shimcha qildi u.
Turkiyada muxolif guruhlarga qarshi tazyiqlar kuchaymoqda, hokimlar hibsga olinmoqda
Ozer, sud to’ntarishi deb atagan narsaga qarshi namoyishchilarga ko’cha va maydonlarni suv bosishga va’da berdi, shu bilan birga uni lavozimidan chetlatilishini talab qildi.
Ayni paytda Kilikdaro‘g‘li partiyada tartib o‘rnatishga va “korrupsiya kuchlarini” yo‘q qilishga va’da berdi.
Hukumat sud tizimini mustaqil deb biladi va har qanday siyosiy rejani rad etadi.
Prezident Erdog’an bu borada sukut saqladi. Shunga qaramay, ayrim kuzatuvchilar muxolifatdagi tartibsizliklarni Erdo‘g‘onning Turkiya kelajagiga nisbatan buyukroq qarashlarining bir qismi deb biladi.
Turkiyaning “Politikyol” mustaqil nashri siyosiy sharhlovchisi Segin Oni Prezident Erdog’an Erdog’andan keyingi davrni shakllantirishga ishtiyoqi borligini ta’kidlaydi.
“U merosxo’rni va ehtimol uning o’rniga yaqin qarindoshini ishlab chiqmoqchi. Shuning uchun u butun (siyosiy) erni shunga mos ravishda shakllantirmoqchi”.
“Muxolifat psixologiyasi”
Prezident Erdo‘g‘on Turkiya siyosatini qariyb 25 yildan beri boshqarib keladi, uni siyosiy ziyrakligi ham, parchalangan muxolifat ham qo‘llab-quvvatlaydi.
Ammo so‘nggi bir yil ichida uning g‘ayratli rahbariyati mamlakat bo‘ylab, hatto Erdo‘g‘onning qo‘rg‘onida ham 100 dan ortiq yirik mitinglarga sabab bo‘ldi, chunki u muxolifatga qarshi bosim va oziq-ovqat narxlarining ko‘tarilishidan aholining noroziligi kuchayishidan foydalanadi.
O’zerning CHP yetakchiligidan chetlatilishi Turkiya demokratiyasi uchun hal qiluvchi davr sifatida ko’rilmoqda.
“Turkiya yetakchilar kim muxolifatda boʻlishini hal qiladigan va ovoz berish kabinalarida hayratlanarli hech narsa boʻlmasligini taʼminlaydigan ruscha tizimga yaqinlashmoqda”, – deya bashorat qilmoqda Tolu. “Prezident Erdo’g’an nega bunchalik katta siyosiy va iqtisodiy tavakkal qilmoqda? Prezident Erdo’g’an endi haqiqiy erkin va adolatli saylovlarda g’alaba qozona olmasligini biladi”.
Qo’zg’olonchilarga qarshi so’nggi harakatlar xalqaro miqyosda jim bo’ldi, Erdo’g’an AQSh prezidenti Donald Tramp bilan yaqin aloqaga ega va Yevropa Ittifoqi Rossiyadan tahdid solayotgan bir paytda xavfsizlik bo’yicha hamkor sifatida Turkiyaga e’tiborini tobora ortib bormoqda.
Turkiya Yevropaning muhim, ammo noqulay mudofaa sherigi sifatida ko’tariladi
O’zer seshanba kuni Izmirda o’tkazilgan mitingda o’n minglab odamlar oldida namoyishlarni kuchaytirishga va’da berdi. Uning yangi partiya tashkil qilishi mumkinligi haqida mish-mishlar bor.
Bir so‘rovda respondentlarning atigi 11 foizi Ozellning chetlatilishini qo‘llab-quvvatlagan. Ammo huquqiy arqonlar keskinlashayotganga o’xshaydi, xabarlarga ko’ra, u deputatlik imtiyozlaridan mahrum qilinishi va tez orada boshqa partiya yetakchilari bilan birga qamoqqa olinishi mumkin.
“Bizda siyosiy vakillik ko’rinishidagi muxolifat partiyasi yo’q, lekin xalq u erda. Xalqning muxolif ruhi hamon mavjud. Shuning uchun biz xalqni va ularning siyosiy qarashlarini butunlay bekor qila olmaymiz”, – deydi Onyi.
“Biz u erdan nima bo’lishini bilmaymiz. Biz bashorat qilishimiz mumkin, ammo bu Turkiya va Turkiya tarixi uchun mutlaqo yangi va yangi narsa”.