Siyosat
O‘zbekiston oziq-ovqat eksportini oshirish maqsadida intensiv bog‘larni kengaytiradi
Prezident Shavkat Mirziyoyev raisligida mamlakatimizda sanoatlashgan va intensiv bog‘larni kengaytirish chora-tadbirlariga bag‘ishlangan anjuman o‘tkazildi.
Foto: Prezident matbuot xizmati
Ayni paytda O‘zbekistonda 572,6 ming gektar bog‘ va uzumzorlar mavjud bo‘lib, yiliga 1 milliard dollarlik mahsulot eksport qilinib, 882 ming kishi daromad keltirmoqda. Mamlakat 2030-yilga borib oziq-ovqat eksportini 10 milliard dollarga yetkazishni maqsad qilgan va bu maqsadga erishishda intensiv sanoat bog‘dorchiligini kengaytirish muhim rol o‘ynashi kutilmoqda.
Yig‘ilishda mavjud bog‘ va tokzorlarning holati ko‘rib chiqildi. Ayni paytda qarib qolgan 61 ming gektar bog‘ va 18 ming gektar kam hosildor plantatsiyalarni yangilash zarur. Ayrim viloyatlarda bunday maydonlarda har gektardan atigi 5 tonnaga yaqin hosil olinadi, yillik daromad esa 10 million so‘mdan oshmaydi.
Rasmiylar 1200 gektar eski, unumsiz bog‘larga ega Pop tumanini misol qilib keltirishdi. Eksport uchun navlarni yetishtirish, quritish, saralash va qadoqlash bo‘yicha qishloq xo‘jaligi tarqatish markazlarini tashkil etish orqali hosildorlik va rentabellikni sezilarli darajada oshirish mumkin, deb hisoblar edi. Shuningdek, ular tumandagi 84 gektar maydondagi gilos bog‘ini intensiv bog‘dorchilikka misol qilib ko‘rsatib, hali to‘liq meva berish imkoniyatiga ega bo‘lmagan yosh daraxtlar gektaridan 7 tonnagacha hosil berayotgani, mahsulotning har bir kilogrammi qariyb 8 dollardan eksport qilinayotganini ta’kidlamoqda.
Shu munosabat bilan eski va yetarli darajada bo‘lmagan bog‘larni boshqarishning yangi tizimi taklif etildi. Ixtisoslashgan organlarga bog‘lar va uzumzorlarning yaroqsizligi to‘g‘risida xulosa chiqarish, ularning o‘rnida sanoatlashgan bog‘lar barpo etish yoki bunday maydonlarni haydaladigan yerlar toifasiga kiritish vakolati beriladi. Agar sanoatlashgan bog‘ 12 oy ichida tashkil etilmasa, yer va suv solig‘i stavkalari oshishi va qonunbuzarliklar yana 12 oy davom etsa, suvdan foydalanish cheklanishi mumkin.
Prezident yerdan foydalanish monitoringini raqamlashtirish zarurligini ham ta’kidladi. Rasmiylarga eski va yangi tashkil etilgan sanoat bog’larini kuzatish uchun sun’iy yo’ldoshga asoslangan axborot tizimini joriy etish topshirildi.
Xo‘jalik va fermerlarni qo‘llab-quvvatlash ham alohida ta’kidlandi. Xo‘jaliklarga 50 boshgacha ko‘chat yoki 2 million so‘mgacha, fermer xo‘jaliklariga esa 150 million so‘mgacha mevali bog‘larni yangilash loyihalari uchun kredit ajratiladi.
O‘zbekistonda yaqin ikki yilda 168 ming gektar sanoat bog‘lari va uzumzorlari barpo etish rejalashtirilmoqda. Tashabbus 2 milliard dollar sarmoya jalb etishi va 258 ming ish o‘rni yaratishi kutilmoqda.
Ushbu loyihalarni moliyalashtirish va qo‘llab-quvvatlash uchun viloyatga to‘qqizta tijorat banki ajratiladi. Banklar tadbirkorga ishga tayyor sanoat bog‘ini berib, ikki yil muddatda qishloq xo‘jaligini texnik, moliyaviy va tashkiliy jihatdan qo‘llab-quvvatlaydi.
Shuningdek, intensiv bog‘lar tashkil etayotgan tadbirkorlarni qo‘llab-quvvatlashning yana bir mexanizmi tasdiqlandi. Rejaga ko‘ra, hududiy “Agrostar” korxonalari tadbirkorlar bilan ulush asosida ishlaydi. Agrostar 50% gacha aktsiyalarga pul mablag’lari hisobidan egalik qiladi va tadbirkorlar erni ijaraga berish huquqini beradi.
Tadbirkorlarga Agrostar aktsiyalarini etti yil davomida qayta baholamasdan bosqichma-bosqich sotib olishga ruxsat beriladi. Tizim, shuningdek, eski bog‘lar egalariga yangilangan bog‘laridan tushgan daromaddan o‘z ulushlarini bosqichma-bosqich sotib olish va oxir-oqibat yakka tartibdagi egalariga aylanish imkonini beradi.
Bunday loyihalarni amalga oshirish uchun bank 7 yil muddatga (3 yillik imtiyozli davrni hisobga olgan holda) yillik 10 foiz stavkada gektariga 120 million so‘mgacha kredit beradi. Agar kreditni o‘z vaqtida qaytarsangiz, foizlarning yarmini davlat to‘laydi. Shuningdek, sanoat bog‘larini saqlash xarajatlarini qo‘llab-quvvatlash uchun uch yil davomida har gektariga 5 million so‘m ajratiladi.
Shuningdek, tadbirkorlar islomiy moliyalashtirish vositalaridan foydalangan holda suvni tejaydigan texnologiya, mevali daraxt ko‘chatlari, qishloq xo‘jaligi texnikalaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Yig‘ilishda, shuningdek, mevali daraxt ko‘chatlari va ildizpoyalariga qo‘shilgan qiymat solig‘ini nolga tenglashtirib, suvni tejash texnikasidan foydalangan holda mevali bog‘lar uchun besh yillik suv tarifini 1 so‘m miqdorida belgilash kabi takliflar ham ma’qullandi.