Siyosat
O‘zbekiston JST muzokaralarida nozik sohalar uchun 3-8 yillik o‘tish davrini muhokama qilmoqda
Oʻzbekiston Jahon Savdo Tashkilotiga aʼzo boʻlishi doirasida tariflarni pasaytirmoqchi, biroq ayrim nozik hududlarga sakkiz yilgacha oʻtish davri berilishi mumkin, deydi mamlakatning JSTga aʼzo boʻlish boʻyicha bosh muzokarachisi.
Oʻzbekistonning JSTga aʼzo boʻlish boʻyicha muzokaralarini olib borayotgan Azizbek Urnovning aytishicha, Oʻzbekiston sanoatning ayrim tarmoqlari uchun 3 yildan 8 yilgacha oʻtish davri boʻyicha taxminiy kelishuvlarga erishgan. Shuningdek, u qoʻshilish jadvalidagi kechikishning bir qismi ayrim mamlakatlarning Oʻzbekiston hujjatlarini koʻrib chiqish vaqti bilan bogʻliqligini taʼkidladi.
O‘zbekiston 1994-yildan buyon Jahon Savdo Tashkilotiga a’zo bo‘lishni maqsad qilib qo‘ygan. Tashkilotga a’zolik xalqaro savdoni osonlashtirishi, raqobatbardosh bozor muhitini mustahkamlashi va kengroq iqtisodiy foyda keltirishi kutilmoqda.
Urnovning taʼkidlashicha, JSTga aʼzo boʻlmoqchi boʻlgan mamlakatlar oʻzlarining ichki bozorlarini himoya qilish uchun integratsiyaning dastlabki bosqichlarida oʻtish davri haqida muzokaralar olib borishlari odatiy holdir.
“JSTga a’zolik davrida mamlakatlar ruxsat etilgan maksimal tarif darajalarini belgilovchi majburiyatlarga rozi bo’ladi. Tabiiyki, hukumatlar imkon qadar siyosatning moslashuvchanligini saqlab qolishga intiladi. Biroq, bu mamlakatlar protektsionizmga intilmoqda degani emas”.
O’zbekiston tariflari odatda tushadi, deydi Urnov, garchi ba’zi tarmoqlarga moslashish uchun vaqt beriladi.
“Agar Xitoy va Hindiston kabi iqtisodiy kuchlarga qaraydigan bo’lsak, JSTga a’zo bo’lgandan keyin ularning o’rtacha tariflari Yaponiyanikidan 4-5 baravar yuqori. Umuman olganda, tariflar pasaytiriladi. Biroq, Yaponiyaga nisbatan sezgir bo’lgan hududlar ham bor. Bu sohalarda biz tariflarni liberallashtirish bo’yicha uch, besh, etti va hatto sakkiz yillik o’tish davrlarini muhokama qildik”, – deya tushuntirdi u.
Uning qoʻshimcha qilishicha, batafsil vaziyatga hali oydinlik kiritib boʻlmaydi, ammo potentsial sezgir deb hisoblangan tarmoqlarga qishloq xoʻjaligi, yengil sanoat va avtomobilsozlik kiradi. Umuman olganda, O‘zbekiston bozoriga chiqish sezilarli darajada liberallashtiriladi.
Urnov, shuningdek, milliy qonunchilik qoʻshilish jarayonining bir qismi sifatida, xususan, hozirda eksklyuziv huquqlar, imtiyozlar yoki preferensiyalar mavjud boʻlgan sohalarda koʻrib chiqilishini aytdi.
“Albatta, qonunga oʻzgartirishlar kiritiladi. Muzokaralarda rostdan ham hech narsani yashirib boʻlmaydi. Agar biror davlat nimanidir yashirishga harakat qilsa, bu aʼzolik jarayonini uzaytiradi, chunki JST aʼzolari bizning bozordagi vaziyatni allaqachon bilishadi”, — dedi u.
Misol tariqasida u avtomobil sohasini keltirib, O‘zbekistonga avtomobil eksport qiluvchi mamlakatlar kompaniyalari bozorga chiqish holatidan yaxshi xabardor ekanini ta’kidladi.
“Muzokaraga kirishdan oldin har bir davlat o’z kompaniyalari bilan yaxshilab maslahatlashib, bozordagi vaziyatni o’rganib chiqadi. Biz o’sha ma’lumotlar asosida muzokara stoliga kelamiz”, – dedi u.
Bosh muzokarachi JSTga a’zolik davlat yordami bo’yicha qat’iy hisobot berish qoidalarini talab qilishini ham ta’kidladi.
A’zo davlatlar turli sohalarda berilgan subsidiyalar bo’yicha yillik hisobotlarni taqdim etishlari shart. Jahon Savdo Tashkiloti hukumatlardan subsidiyalar miqdori, agar ular qo’shilish bo’yicha kelishilgan majburiyatlardan oshib ketgan bo’lsa, o’zgartirishni talab qiladi.
“Boshqacha aytganda, grantlar faqat tashkilot bilan kelishilgan majburiyatlar doirasida berilishi mumkin”, – deya tushuntirdi Urnov.
Oʻzbekiston 2025-yilda aʼzo boʻlish jarayonida ishtirok etgan 34 davlatdan 33 tasi bilan ikki tomonlama muzokaralarni yakunladi. Qolgan muzokaralar Tayvan bilan olib borilmoqda va Oʻzbekiston dastlab jarayonni yakunlab, 2026 yil martigacha JSTga aʼzo boʻlishga umid qilgan edi.
Shu bilan birga, Urnovning aytishicha, ayrim aʼzo davlatlar tomonidan koʻrib chiqish jarayoni kechikishi sababli jadval oʻzgarishi mumkin.
“Bu mart oyidan kechroq boʻlishi mumkin, chunki baʼzi davlatlar hujjatimizni koʻrib chiqishni kechiktirmoqda, degan xavotirlar bor. Qaysi davlatlar borligini ayta olmayman, lekin bunday holatlar bor. Hozirda davlatlar bilan muzokaralar olib boryapmiz va jarayonni tezlashtirishga harakat qilmoqdamiz”, — dedi u.
Uning ta’kidlashicha, a’zo bo’lish pirovardida JST a’zolarining jamoaviy qaroriga bog’liq.
“Bu bir tomonlama jarayon emas. Yana bir jihat bor: JSTga aʼzolik. Oxir-oqibat, biz faqat ularning qaroriga koʻra aʼzo boʻlishimiz mumkin”, – dedi Urnov.
Oʻzbekiston Jahon Savdo Tashkilotiga aʼzo boʻlish doirasida tariflarni pasaytiradi, biroq ayrim nozik hududlarga sakkiz yilgacha oʻtish davri berilishi mumkin, deydi mamlakatning JSTga kirish boʻyicha bosh muzokarachisi.