Dunyodan
Nazarboyev nima uchun prezident Putin bilan uchrashdi?
Rossiya prezidenti Vladimir Putin Kremlda Qozog‘istonning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyevni qabul qildi. Kreml matbuoti 27 dekabrdagi uchrashuv haqida qisqacha ma’lumot berish bilan cheklandi.
Kreml tarqatgan suratda Putin va Nazarboyevning oq gullar bilan bezatilgan davra stolida o‘tirganini ko‘rish mumkin. Rasmiy bayonotda ikki siyosatchi uchrashuvda nimani muhokama qilgani oshkor etilmagan.
Prezident Putin may oyida Nazarboyevni Kremlda qabul qilgan va Rossiya davlat axborot agentligi TASS ularning choy ustida uchrashuvi katta ishonch va yaxshi munosabatlar belgisi ekanini aytgan.
Prezident Putin Nazarboyev bilan muntazam uchrashib turadi. Xususan, 2023 va 2024 yil dekabr oylarida ikki siyosatchi dasturxon atrofida o‘tirib suhbatlashgan.
1991-2019-yillarda Qozog‘istonni boshqargan Nursulton Nazarboyev 2022-yil yanvaridagi qonli ommaviy namoyishlardan so‘ng Elboshi unvonidan va ko‘plab imtiyozlardan mahrum qilingan edi. Nazarboyevga noroziliklarda rasmiy ayblov qo‘yilmagan bo‘lsa-da, jamoatchilik orasida unga qarshi kuchli qarshilik borligi ma’lum.
Nazarboyevning janob Putin bilan Moskvada tez-tez uchrashib turishi Qozog‘istonda norozi. Qozog‘iston axborot agentligi xabariga ko‘ra, bir necha kun oldingi uchrashuv ham mamlakatda xavotir va xavotir uyg‘otgan. Ayni damda Nazarboyev Kremlda prezident Putin bilan nimani muhokama qilgani haqida turli nazariyalar va taxminlar aytilmoqda.
“Gipotezalardan biriga ko‘ra, sobiq rahbar prezident Putin bilan 2029-yilgacha (Qozog‘istonda) o‘tish imkoniyatini muhokama qilgan.
U to’ng’ich qizini qo’llab-quvvatlash uchun va’da (Putindan) olishga harakat qildi. Dariga Nursultnovna o‘z vatanida unchalik mashhur bo‘lmasa-da, Moskvada chuqur ildiz otgan. “Nazarboyevlar oilasi vakillari Rossiya poytaxtiga qadam qo‘yib, palak yozmaganiga ancha bo‘ldi”, — deyiladi Qozog‘istonning “Urus Media” nashri sharhida.
Eslatib o‘tamiz, 85 yoshli Nazarboyevning bunday urinishi Qozog‘iston elitasi o‘rtasida ziddiyatni keltirib chiqarishi mumkin, bu esa keyinchalik amaldagi prezident Qosim-Jomart Tokayevni konstitutsiyaviy islohotlar bo‘yicha referendumgacha o‘z hokimiyatini mustahkamlash choralarini ko‘rishga majbur qilishi mumkin.
Qozog‘iston parlamenti deputati Yermurat Vapi Nazarboevning chet eldan yordam so‘rashi sobiq prezident uchun fojia ekanini aytdi.
“Bu odam o’z vatanidan, xalqidan qo’llab-quvvatlamagani uyat. Hozir (Nazarboev) xorijdan yordam izlayapti. Bu sobiq prezident uchun fojia”, – deydi u.
https://orda.kz/deputat-predlozhil-ogranichit-nursultanu-nazarbaevu-vyezd-za-granicu-410459/
Bosh vazir o‘rinbosari Elmurat Vapi davlat sirlarini biladigan sobiq amaldorlarning, jumladan, mamlakatning birinchi prezidenti Nursulton Nazarboyevning xorijga chiqishini cheklashni taklif qildi.
O‘zbekistonlik siyosatshunos Suxrov Bolanovning fikricha, Moskvadagi uchrashuv Kreml mintaqadagi voqealar rivojidan jiddiy xavotirda ekanini ko‘rsatadi.
“To’g’ri to’rt yil muqaddam, shu kuni (28 dekabr, tahririyatga ko’ra) MDHning norasmiy sammiti bo’lib o’tdi, unda Nazarboyev (garchi u na Qozog’iston prezidenti, na MDH faxriy raisi bo’lgan bo’lsa ham) ishtirok etdi. Aynan shu sammitning alohida xonasida Qozog’istonda ikki tomonlama hokimiyat masalasi “hal qilingan” va yanvar oyidan beri Qozog’istonda norozilik namoyishlari davom etayotgan edi.
boshladi, siyosiy burilishlar oldi va hatto KXShT (aniqrog’i Rossiya) ham bunga aralashdi. Aftidan, prezident V.Putin N.Nazarboev bilan uchrashib, Q.Toqayev boshqarayotgan ko‘p vektorli tashqi siyosat va ichki hokimiyat masalasiga shama qilmoqchi.
Oradan biroz vaqt o’tib N.Nazarboevning O’zbekiston rahbari bilan telefon orqali gaplashgani bejiz bo’lmasa kerak. Ozarbayjonning Rossiya bilan munosabatlari sovuqlashgan Markaziy Osiyo sammitida rasman ishtirok etishi, prezident Donald Trampning G20 Oʻzbekiston va Qozogʻiston sammitiga taklif etishi Kremlni jiddiy tashvishga solmoqda.
Umuman olganda, yangi o‘yinda eski ijrochi rolini o‘ynagan N.Nazarboyevning vositachiligini Rossiyaning mintaqaga nisbatan geosiyosiy signali sifatida baholash mumkin. “Rossiya oʻsha eski taʼsir usullariga eʼtibor qaratmoqda, ayniqsa bu mintaqaning jahon siyosatidagi ahamiyati ortib borayotgan bir sharoitda”, – deb yozadi S. Voronov.
Rossiyalik tahlilchi Arkadiy Dubnov ham Putin va Nazarboyev uchrashuvini Kremlning geosiyosiy xavotirlari bilan bog‘ladi.
“Shu bilan birga, tashqi dunyoda aynan (Qozogʻistonning amaldagi prezidenti Qosim-Jomart) Tokayev oʻrta sinf yetakchisi sifatida qabul qilinadi. U Oʻzbekiston bilan birgalikda Markaziy Osiyoda jahon davlatlarining markazlaridan uzoqda joylashgan yangi geosiyosiy tuzilmani shakllantirmoqda. Kremlga yoqadimi yoki yoʻqmi, 2020-yilda AQSh prezidenti va Tashkilotda boʻlib oʻtadi. Donald).” Tabiiyki, janob Tokayev va janob. Mirziyoyev (Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat) sammit mehmoni sifatida ishtirok etadi, ammo “Katta yigirmatalik” aʼzosi janob Putinga bunday taklif boʻlishi dargumon, — deb hisoblaydi A.Dubnov.
“Strategik fokus: Markaziy Osiyo” telekanali Nazarboyevning katta siyosatga qaytishi imkoniyatlarini muhokama qildi.
“Hozirda Nazarboevga nisbatan ikkita variant muhokama qilinmoqda, har ikki holatda ham Moskvaning aralashmaslik va betarafligi juda muhim sanaladi.
Birinchi stsenariy Nazarboyevning qizi Darig‘a Nazarboyevni prezidentlikka nomzod qilib ko‘rsatish. Bu variantni Qozog‘iston siyosiy va ishbilarmon doiralarining ayrimlari qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Ikkinchi stsenariy yanada g’ayrioddiy. N.Nazarboyevning o‘zi siyosatga qaytadi. Bu fikr 2018-yilda (Malayziyada) 92 yoshida hokimiyatga qaytgan Mahathir Muhammad misolida taqqoslandi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, Nazarboyevning Moskvaga tashrifidan asosiy maqsad Rossiya bilan bo‘lajak saylovlar oldidan o‘z pozitsiyasini kelishib olish, hech bo‘lmaganda Kremlning betarafligini ta’minlashdir. “Bu tashrif tashqi siyosatdan koʻra Qozogʻistonning kelajagi boʻyicha ichki hisob-kitoblar bilan bogʻliq”, deb xulosa qiladi “Strategik diqqat markazida: Markaziy Osiyo” kanali.