Siyosat
Moliyaviy ro’yxatga olish barcha byudjet shartnomalari uchun majburiy bo’ladi.
O‘zbekistonda byudjet tashkilotlari bilan tuzilgan shartnomalar Moliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgandan keyingina kuchga kiradi. Ushbu chora moliyalashtirilmagan holda imzolangan shartnomalar bo‘yicha minglab da’volarga sabab bo‘lgan “korrupsiya bo‘shlig‘ini” bartaraf etishga qaratilgan. Rasmiylarning aytishicha, oʻzgartirishlar davlat byudjetini ham, tadbirkorlik subʼyektlarini ham “kredit” boʻyicha faoliyat yuritishdan himoya qiladi.
Foto: Senator Oliy Majlis
Oliy Majlisning har ikki palatasi byudjet hisobidan moliyalashtiriladigan shartnomalar Moliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tgandan keyingina kuchga kirishi to‘g‘risidagi qonunni ma’qulladi. Mazkur hujjat ko‘rib chiqish uchun Prezidentga yuborildi.
Qonun loyihasining tushuntirish matnida taʼkidlanishicha, soʻnggi yillarda byudjet buyurtmachilari moliya institutlarida roʻyxatdan oʻtmagani hamda mablagʻ manbasi koʻrsatilmagan shartnomalar boʻyicha tovar va xizmatlarni qabul qilish holatlari koʻpaymoqda.
Buni bartaraf etish maqsadida Fuqarolik kodeksi va “Shartnomalar va tadbirkorlik subyektlari faoliyatining huquqiy asoslari to‘g‘risida”gi qonunlarga byudjet mablag‘lari hisobidan moliyalashtiriladigan shartnomalar moliya bo‘limida ro‘yxatdan o‘tkazilgandan keyingina kuchga kirishini nazarda tutuvchi o‘zgartishlar kiritish taklif etilmoqda.
3-dekabr kuni Qonunchilik yuaniga kiritilgan o‘zgartirishlar muhokamasi chog‘ida parlament a’zosi Saydulo Azimov bunday shartnomalarni ro‘yxatga olishni “markazlashtirish”ning mumkin bo‘lgan oqibatlaridan xavotir bildirdi.
“Meni bir tashvishim bor: bu shartnomalarning hozirgi hajmi qancha? Ertaga barcha shartnomalar markaziy reestrga yuborilsa, shartnomalar “tiqilib qolishi”, uzoq vaqt tasdiqlanmasdan qolishi yoki tegishli moliya bo’limlarining qonuniy qarshiliklariga duch kelishi mumkinmi?” – dedi Azimov.
U izohlarga javob berish uchun ko’proq vaqt talab qilish hukumat qarorlari va qonunlarida belgilangan qat’iy muddatlarga zid kelishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
“Hech bo’lmaganda, bu korruptsiya xavfini keltirib chiqaradi. Bunday vaziyatning oldini olish uchun qanday choralar ko’rish mumkin?” – deb so‘radi deputat.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi Byudjet siyosati boshqarmasi boshlig‘i Sherzod Muhamedov savollarga javob berar ekan, shartnomani ro‘yxatdan o‘tkazish institutsional masala ekanligini tan oldi.
“Albatta, bugungi kunda tadbirkorlik sub’ektlari va byudjet organlari o’rtasidagi shartnomalarni rasmiylashtirishda muayyan muammolar mavjud. Taklif etilayotgan o’zgartirishlar ularni bartaraf etishga qaratilgan”, – dedi u.
Muxamedovning so‘zlariga ko‘ra, so‘nggi bir necha yil ichida sud qarorlari asosida shartnoma to‘lovlari miqdori sezilarli darajaga yetgan. 2023-2024-yillar va 2025-yilning 9 oyi davomida davlat xaridlari tartib-qoidalarini buzgan va Moliya vazirligida ro‘yxatdan o‘tkazmasdan tuzilgan shartnomalar yuzasidan sudlar tomonidan 3228 ta sud qarori chiqarilgan. Ushbu qarorlar asosida byudjetdan qariyb 1,1 trillion so’m o’zlashtirildi.
U sunʼiy kechikishlarni raqamlashtirish va meʼyoriy talablar orqali bartaraf etish zarurligini taʼkidladi.
“Hozirda barcha shartnomalar imkon qadar raqamlashtirildi, tizim taqdim etilgan va roʻyxatdan oʻtgan sanani qayd etib boradi. Nizomga koʻra, Moliya vazirligi shartnomalarni uch kun ichida roʻyxatdan oʻtkazishi kerak”, — dedi u.
Vazirlik vakilining qoʻshimcha qilishicha, hujjatlarni notoʻgʻri qaytarish yoki kechiktirish uchun Gʻaznachilik mansabdor shaxslari javobgarlikka tortiladi.
Iqtisodiyot va moliya vaziri oʻrinbosari Ahadbek Haydarov taklif etilayotgan oʻzgarishlarning mantiqiy asoslarini tushuntirdi. Uning so’zlariga ko’ra, majburiy ro’yxatga olish talablarining yo’qligi hozirda ish olib borilayotgan, ammo byudjetda mablag’ yo’q bo’lgan vaziyatni yaratmoqda.
“Bu sud muhokamasiga va byudjetdan majburiy toʻlovlarga olib keladi”, dedi u.
“Pudratchi ishning bir qismini bajarib, sudga da’vo arizasi berib, g‘alaba qozongan bo‘lsa-da, Moliya vazirligi byudjetda yo‘q mablag‘ ishlatilib, shartnomani rasmiylashtirishga majbur”, — dedi Haydarov.
Uning ta’kidlashicha, shartnomani ro’yxatdan o’tkazishda Moliya vazirligi ikkita muhim jihatni tekshiradi.
“Birinchidan, tovar va xizmatlar uchun toʻlov uchun byudjetda mablagʻ yetarlimi. Pul boʻlmasa, shartnoma shunchaki reyestrdan oʻtmaydi, shuning uchun tadbirkor adashmaydi. Ikkinchidan, shartnoma davlat xaridlari toʻgʻrisidagi qonun va boshqa meʼyoriy hujjatlarga mos keladimi”, – deydi u.
Vazir o‘rinbosari, agar shartnoma me’yoriy-huquqiy hujjatlarni buzgan holda tuzilgan bo‘lsa, Moliya vazirligi uni bajarish boshlanganidan keyin emas, balki sud qarori ijrosi qolayotgan vaqtda ijro boshlanishidan oldin aniqlashi mumkinligini qo‘shimcha qildi.
Uning aytishicha, yangi qoidalar noqonuniy va moliyalashtirilmagan shartnomalarning oldini olish orqali tadbirkorlarni ham, davlatni ham himoya qiladi.