Siyosat
Klassik mustamlakachilik – nima uchun Rossiya MDH tarixi darsliklarini o’zgartirmoqchi
Markaziy Osiyo darsliklarida Rossiyaning mintaqani qanday bosib olgani va mustamlaka qilgani tasvirlangan tarixiy faktlar Moskvani ranjitdi. Siyosiy tahlilchilar bu javobni klassik mustamlakachilarga xos bo’lgan darslik yondashuvi deb bilishadi. Bundan tashqari, ba’zi ekspertlarning fikricha, Rossiya hukumati o’z tarixini yangi mustaqil davlatlar tomonidan to’liq qabul qilish Rossiya Federatsiyasi hududida yashovchi turli etnik ozchiliklar orasida xavfli uyg’onishga olib kelishi mumkinligidan xavotirda.
Yaqinda Moskvada bo‘lib o‘tgan rus va qirg‘iz tarixchilari o‘rtasida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda Rossiya tomoni Qirg‘iziston tarixi darsliklaridan “Rossiya mustamlakasi” iborasini olib tashlashni talab qildi. Kun.uz ning geosiyosat dasturida siyosatshunoslar tarixiy o‘tmishni manipulyatsiya qilish klassik mustamlakachilikning belgilovchi xususiyati ekanligini ta’kidladilar.
Kamoliddin Ravimovning ta’kidlashicha, bu alohida hodisa emas. Shunga o’xshash holat 2025 yilda Tojikistonga nisbatan sodir bo’lgan. O‘shanda ba’zi rossiyalik siyosatchilar va akademiklar fuqarolari Rossiyada milliardlab dollar ishlab, vataniga jo‘natayotgan yaqin ittifoqchi Tojikiston nima uchun maktab o‘quv dasturlarida Rossiyani salbiy imperator kuch sifatida ko‘rsatishi haqida savol bergan edi.
E’tibor O’zbekiston va Qozog’istonga emas, Qirg’iziston va Tojikiston kabi davlatlarga qaratilayotgani, o’ylangan siyosiy strategiyadan dalolat beradi. Rossiya hukumati katta ta’sirga ega bo‘lgan mamlakatlarni nishonga olib, suvlarni sinovdan o‘tkazmoqda va mintaqaning qolgan qismiga aniq signal yubormoqda.
Ravimov, shuningdek, Sovet davridagi Hamza Hakimzoda Niyoziy hayotiga bag‘ishlangan “Olovli yo‘l” serialini ham keltirdi va tarixiy ommaviy axborot vositalari vakillari bilan o‘xshashlik ko‘rsatdi. Filmda chor Rossiyasi imperialistik bosqinchi kuch sifatida, sovet tuzumi esa o‘zini ozod qiluvchi sifatida ko‘rsatadi. Rossiya rahbariyati hozir bu ikki davrni yagona tarixiy rivoyatda birlashtirishga harakat qilmoqda va mohiyatan ikkala davrni ham bosqinchilik deb tasniflashni talab qilmoqda.
Ajablanarlisi shundaki, Rossiya tez-tez Fransiya va Birlashgan Qirollik kabi G‘arb davlatlarini mustamlakachilikda ayblaydi va ularning Afrika, Osiyo va Lotin Amerikasidagi o‘tmishdagi harakatlarini tanqid qiladi. Ammo o‘z tarixi haqida gap ketganda, Moskva o‘zining klassik mustamlakachi davlat sifatidagi o‘zligini tan olishdan bosh tortadi.
Anvar Yo‘ldoshev Rossiyaning mustamlakachilik yorlig‘idan qutulishdan umidvorligi ortidagi ba’zi geosiyosiy va mafkuraviy motivlarni ta’kidladi. “Mutamlakachilik” atamasi bosqinchilik va boʻysunish bilan bogʻliq juda salbiy maʼnolarga ega boʻlib, butun Oʻrta Osiyoda Rossiyaning oʻta noqulay qiyofasini yaratadi.
Bu qoralashdan qutulish uchun Moskvaning rasmiy va yarim rasmiy doiralari “maʼmuriy nazorat” kabi yumshoqroq muqobillarni taklif qilmoqda. Yo’ldoshevning tushuntirishicha, Rossiya Federatsiyasida ko’p sonli etnik ozchiliklar istiqomat qiladi, shuning uchun uning mustamlakachilik o’tmishini ochiq tan olish mamlakatda mustaqillik tuyg’ularini kuchaytirishi va uning fuqarolarini bugungi kunda mustamlaka bo’lib qolayotganini tan olishga undashi mumkin. Moskvaning darsliklarni qayta yozishga bo’lgan intilishi xorijda ham, mamlakatda ham jamoatchilik fikrini nazorat qilish uchun hisoblangan harakatdir.