Turk dunyosi
Isroil arman genotsidini Turkiyaning qoralanishi sifatida tan oladi
Isroil hukumati yakshanba kuni bir ovozdan Birinchi jahon urushi davrida armanlarning qirg‘inini genotsid deb tan oldi, bu ko‘pchilik tomonidan Turkiyaga tanbeh sifatida qaraladi va ikki davlat o‘rtasidagi kelishmovchiliklar chuqurlashib borayotganining yorqin belgisidir.
Isroil va Turkiya o‘rtasidagi munosabatlar Falastinning Xamas harakatining 2023-yil 7-oktabrda Isroilga hujumiga javoban G‘azo urushi boshlanganidan beri keskin yomonlashdi.
“Bu tarixiy qaror. Isroil hukumati tashqi ishlar vaziri Gideon Saarning armanlar genotsidini tan olish haqidagi taklifini bir ovozdan ma’qulladi”, – dedi Isroil TIV.
Foto: AFP
Isroil vazirlar mahkamasi qarorlari hali ham parlament tomonidan tasdiqlanishi kerak.
“Bugungacha arman genotsidi uyushgan inkor etish va ahamiyatsizlashtirish kampaniyasining mavzusi boʻlib qolmoqda, shu jumladan, birinchi navbatda Turkiya hukumati tomonidan tarixni manipulyativ tarzda qayta yozish”, – dedi Saar vazirlar mahkamasi majlisida.
“Menimcha, yahudiy davlati sifatida Isroil uchun bu pozitsiyani rasman qabul qilish vaqti keldi…To‘g‘ri ish qilish hech qachon kech emas…Bu ma’naviy va tarixiy majburiyatdir”, — dedi u.
Ketma-ket Isroil hukumatlari bir paytlar mintaqaning eng yaqin strategik hamkorlaridan biri bo‘lgan Turkiya bilan aloqalarni saqlab qolish uchun qisman armanlar genotsidini rasman tan olishdan qochdi.
Biroq, G’azo urushi boshlanganidan beri Turkiya muntazam ravishda Isroilni Falastin hududida genotsid sodir etishda ayblab keladi, Isroil bu ayblovni qat’iyan rad etadi.
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on urushning eng ashaddiy tanqidchilaridan biri sifatida namoyon bo‘ldi va Isroil rahbarlarini fashistlar rasmiylariga qayta-qayta o‘xshatdi.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu ham Erdo‘g‘onni “kurd xalqiga qarshi genotsid qilgan antisemit diktator”da ayblab, javob qaytardi.
Turkiya Isroil bilan savdo-sotiqning ko’p qismini to’xtatdi va Hamasning eng kuchli diplomatik qo’llab-quvvatlovchilaridan biri hisoblanadi.
Saar, bu e’tirofga murojaat qilar ekan, “Bu Turkiyaning Prezident Erdo’g’an boshchiligidagi Isroilga nisbatan qo’rqinchli so’zlari va dushmanligi hamda ochiq dushmanligi uchun o’ch olish harakati emas” dedi. Turkiyaning Isroilga qarshi yolg’on hikoyalar tarqatayotgani Turkiyani tarixiy haqiqatdan xalos qilmaydi” dedi.
Armanlar 1915-1917-yillarda Usmonlilar imperiyasi davrida oʻz xalqining ommaviy qirgʻin qilinishi genotsid ekanligini xalqaro tan olishni talab qilmoqda.
Taxminan 1,5 million odam halok bo’lgan, biroq Turkiya genotsid ayblovlarini qat’iyan rad etadi va armanlar ham, turklar ham Birinchi jahon urushi natijasida halok bo’lgan, deb ta’kidlaydi. Qurbonlar soni yuz minglab ekani aytiladi.
Qotilliklarni 20 dan ortiq davlat, jumladan AQSh, Fransiya va Germaniya genotsid deb tan olgan.
AQShning sobiq prezidenti Jo Bayden bu qotillikni genotsid deb tan oldi, bu Armaniston uzoq vaqtdan beri izlayotgan pozitsiya. Uning vorisi, AQSh prezidenti Donald Tramp ayni atamani ishlatmagan.
Armaniston va Turkiya oʻrtasida diplomatik aloqalar yoʻq, biroq ikki davlat soʻnggi yillarda munosabatlarni yaxshilashga qiziqish bildirgan.