Dunyodan
Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi elektromobil sanoati uchun ham jiddiy xavf tug‘dirmoqda
“ Reuters”ning yozishicha, Hormuz bo’g’ozining yopilishi nafaqat benzin taqchilligiga, balki elektromobillar uchun ham muammolarga olib keladi.
Bu yo’l qanchalik uzoq davom etsa, jahon iqtisodiyotiga ikkinchi va uchinchi darajali ta’sirlar shunchalik ko’p bo’ladi. Dunyo allaqachon dizel va benzin kabi qayta ishlangan yoqilg’i narxining oshishi va u bilan bog’liq inflyatsiya bosimiga duch kelmoqda.
Qo’shma Shtatlar va Eron o’rtasidagi hozirgi ziddiyatda elektr transport vositalari odamlarni neftga qaramlikdan qutqarish usuli sifatida e’tiborni tortmoqda. Biroq, sulfat kislota batareyalar ishlab chiqarishda muhim rol o’ynaganligi sababli, ular Hormuz bo’g’ozi ta’siridan himoyalanmagan. Ushbu material rudalardan nikel va litiy kabi metallarni olish jarayonida qo’llaniladi.
Sulfat kislota Indoneziyada yuqori bosimli kislota eritish orqali nikelni olish uchun zarurdir. Indoneziya eng yirik nikel ishlab chiqaruvchisi.
Bundan tashqari, Avstraliyada qattiq toshdan litiy olish uchun ishlatiladi. Mamlakat litiyning eng yirik ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Mis ishlab chiqarishda ham muhim ahamiyatga ega.
AQSh va Isroilning Eronga hujumidan oldin dengiz orqali joʻnatilgan oltingugurtning yarmi Hormuz boʻgʻozi orqali, asosan, Osiyo mamlakatlariga oʻtgan.
Oltingugurt neft va gazni qazib olish va yoqilg’iga qayta ishlashning qo’shimcha mahsulotidir. Shuning uchun BAA va Saudiya Arabistoni kabi Yaqin Sharq mamlakatlari ushbu xom ashyoning asosiy yetkazib beruvchilari hisoblanadi.
Oltingugurt odatda yirik yuk kemalarida tashiladi. Mojaro boshlanganidan beri Hormuz boʻgʻozi orqali transport qatnovi keskin kamaydi. Tahlilchilarning aytishicha, aprel oyida boʻgʻozdan bor-yoʻgʻi 30 ming tonna oltingugurt oʻtgan boʻlsa, mart oyida bu koʻrsatkich 180 ming tonnani tashkil etgan. Bu mojaro boshlanishidan oldingi uch oy ichida o’rtacha oylik 1,27 million tonnadan ancha past.
Natijada, oltingugurt narxi Osiyo uchun bir tonna uchun 880 dollargacha ko’tarildi, bu urush boshlanganidan beri 50% ga o’sdi.
Oltingugurt narxining oshishi sulfat kislotaga ta’sir qiladi, bu esa o’z navbatida nikel, mis va litiy ishlab chiqarish xarajatlariga ta’sir qiladi. Biroq, eng katta xavf narxlarning ko’tarilishi emas, balki ta’minot cheklovlaridir.
Agar Indoneziya, Avstraliya va Chili kabi davlatlar sulfat kislota uchun raqobatga kirishsa, ulardan biri ishlab chiqarishni qisqartirishga majbur bo‘lishi mumkin.