Turk dunyosi
Fidanning aytishicha, Turkiya va Yevropa Ittifoqi bir davlat tomonidan garovda
Turkiya Tashqi ishlar vaziri Hakan Fidan, avstriyalik hamkasbi Beate Meinrreisinger bilan Venada qo’shma matbuot anjumani o’tkazar ekan, mamlakatining Yevropa Ittifoqi bilan aloqalari “bir davlat tomonidan garovga olinganidan” afsusda edi.
“Afsuski, Yevropa Ittifoqida ba’zi o’ziga xos qoidalarga asoslangan dilemmalar mavjud. Masalan, 400 million aholi vakili bo’lgan 27 davlatdan 26 tasi nimanidir xohlashi mumkin, ammo 1 milliondan kam aholi yoki hatto 1 milliondan kam aholiga ega mamlakatlarning xohish-istaklari bundan qoniqish hosil qilishi mumkin”, – deydi u.
Shuning uchun, “Turkiya va Yevropa Ittifoqi (500 million kishi) bir davlat tomonidan garovda bo’lishi mumkin”, deya qo’shimcha qildi u, “hozirgi tizim bunga imkon berishini” ta’kidladi.
“Bu nafaqat a’zo davlatlarga, balki munosabatlarda ko’rilgan amaliy choralarga ham tegishli. Yevropa xavfsizligi, muhim infratuzilma muammolari, Yevropa raqobatbardoshligini oshirish bilan bog’liq sohalar va Yevropaning raqamli makonini kengaytirish bilan bog’liq sohalar bilan bog’liq chora-tadbirlar mavjud “, dedi u.
U qo’shimcha qildi: “Agar bizda 500 million kishilik umumiy tuzilma bo’lsa, biz bu sohalarning barchasida biror narsaga erisha olamiz, ammo 1 milliondan kam aholisi bo’lgan mamlakatlar jiddiy to’siq bo’lishi mumkin va bu haqda hech kim hech narsa deya olmaydi”.
“Hozirda bunday taktik muammolar kattaroq strategik manfaatlarga to’sqinlik qilmoqda va hech qanday yechim topilmasligi yana bir boshi berk ko’chadir. Albatta, bu Yevropa o’z ichida hal qilishi kerak bo’lgan muammo”, – dedi u.
Avvalroq, o‘sha matbuot anjumanida bosh vazir Yevropa Ittifoqini Turkiyaning Yevropa bojxona ittifoqiga to‘liq qo‘shilishi uchun ruxsat berishga chaqirgan edi.
Ayni paytda Turkiya Yevropa Ittifoqi bilan bojxona ittifoqi kelishuviga ega, biroq Turkiya Yevropa Ittifoqining to‘liq a’zosi bo‘lmagani uchun ittifoq imtiyozlaridan to‘liq foydalana olmaydi. Shu bois Yevropa Ittifoqi uchinchi davlat bilan savdo shartnomasini imzolasa, Turkiyaning o‘sha uchinchi davlatdan import qilinadigan mahsulotlariga boj joriy qila olmaydi, biroq bu uchinchi davlat Turkiya eksportiga boj qo‘yishda davom etishi mumkin.
Prezident Fidanning o’zi matbuot anjumanida shart-sharoitlarni yaxshilashga chaqirdi: “Rossiya va Ukraina o`rtasidagi urushga nazar tashlasak va Turkiyaning bu urushda o`ynagan rolini hisobga olsak, Yevropa Ittifoqi nimani kutmoqda?”
“Turkiya taqdim etishi mumkin bo’lgan ko’plab geostrategik, geosiyosiy va geoiqtisodiy manfaatlarni hisobga olsak, nega bu qo’shilish amalga oshmaydi? Albatta, har bir voqeaning ikki tomoni bor. Biz hech qachon qo’shilish shartlari bajarilmasligi yoki ularni bajarmasdan Turkiya qo’shilishiga chaqirmaganmiz”, – dedi u.
“Albatta, agar ishtirok etmoqchi boʻlsangiz, shartlar bor”, “Bu shartlar taqdim etiladi, agar ularga javob bersangiz, ishtirok etasiz”, deb qoʻshimcha qildi.
“Biroq muammo shundaki, Yevropa Ittifoqi ichida Turkiyani Yevropa Ittifoqiga a’zo davlat sifatida qabul qilish uchun hech qanday siyosiy iroda yo’q, agar shartlar to’g’ri bo’lsa. Shuning uchun, afsuski, bu siyosiy iroda 2007 yilda (Fransiyaning sobiq prezidenti Nikolya) Sarkozi tomonidan yo’q qilindi”, – dedi u.
2007-yilda Sarkozi “Menimcha, Turkiya Kichik Osiyoning bir qismi boʻlgani uchun Yevropada Turkiya uchun joy yoʻq” va “Mening Turkiyaga taklif qilayotgan narsam ittifoq emas, sheriklikdir” degan edi.
Bundan kelib chiqqan holda, janob Fidan: “Baholash bosqichiga o’tishimiz uchun Yevropa Ittifoqi ichida siyosiy irodani e’lon qilishimiz kerak. O’shanda a’zolikning qay darajada va qanday sharoitda ochilishi va yopilishini bilib olamiz” dedi.
Yevropa Ittifoqi va Turkiya oʻrtasidagi bojxona kelishuvini yangilash masalasiga qaytgan holda, “Ikkala tomon ham buni xohlaydi, lekin birinchi qadamni tashlay olmayapti”, dedi.
“Boshqacha aytganda, Yevropa Ittifoqi tomonidan kerakli irodani koʻrsatishda baʼzi qiyinchiliklar mavjud. Gap qoʻshilish haqida emas, balki oʻrtamizdagi mavjud kelishuvni, bojxona ittifoqi kelishuvini davom ettirish va yangilash haqida ketmoqda”, — dedi u.
Uning aytishicha, bu “har ikki tomonning manfaatlariga mos keladi va Evropa Ittifoqi rasmiylari ham buni bizga aytishdi”, lekin qo’shimcha qildi: “Irodada qayerdadir to’siq bor”.