Dunyodan
Faoliyat pasayib, qurbonlar soni 2000 ga yetdi.
Eronda ommaviy norozilik namoyishlari 28 dekabrda boshlangan va 17 kundan beri davom etmoqda. 13-yanvar kuni mamlakat bo‘ylab bor-yo‘g‘i 14 ta norozilik namoyishi bo‘lib o‘tgan, bu namoyishlar boshlanganidan beri eng past ko‘rsatkich. Aktsiyalar oltita hududda bo’lib o’tdi. Bu haqda sharqshunos olim Nikita Smagin ma’lum qildi.
Uning kuzatishlariga ko‘ra, 13 yanvar kuni keng ko‘lamli namoyishlar bo‘lgani haqida xabarlar bo‘lmagan, faqat ikki holatda ishtirokchilar soni 100 nafardan oshgan. Namoyishlar kamayishi bostirilgan norozilik harakati bilan bog‘liqmi yoki Eron ichidagi aloqalarning uzilishi natijasidami, hozircha aniq emas.
NetBlocks loyihasiga ko‘ra, Eronda internet 100 soatdan ortiq vaqtdan beri uzilib qolgan. Kuzatuvchilarning aytishicha, ilgari namoyishlar tasvirlarini translyatsiya qilishga ruxsat bergan sun’iy yo’ldosh internet xizmati Starlink ham to’xtatilgan bo’lishi mumkin. Telefon aloqasi ham cheklangan.
Associated Press xabariga ko‘ra, poytaxtda bir nechta hukumat binolari yoqib yuborilgan, markazda xavfsizlik kuchlari soni ortgan. Huquq-tartibot idoralari odamlarni ko’chada to’xtatib, Starlink qurilmalarini izlab uyma-uy yurib yuribdi.
Eronlik faollar guruhi HRANA ma’lumotlariga ko‘ra, namoyishlar chog‘ida kamida 646 kishi halok bo‘lgan. Ular orasida 505 nafar namoyishchi (shu jumladan, to‘qqiz nafar voyaga yetmaganlar), 133 nafar askar va politsiya xodimi, bir nafar prokuror hamda namoyishlarda qatnashmagan yetti nafar tinch aholi vakillari bor. Bundan tashqari, 10 700 dan ortiq odam hibsga olingan. Reuters agentligiga ma’lumot bergan Eron hukumati vakili qurbonlar soni 2000 kishiga yetganini aytdi.
Ijtimoiy tarmoqlar va ommaviy axborot vositalarida Tehron viloyati Karizak shahridagi o‘likxonadagi o‘nlab jasadlar aks etgan video tarqaldi.
Shu bilan birga, namoyishlar fonida birinchi o‘lim jazosi amalga oshirilishi mumkinligi haqida xabarlar paydo bo‘ldi. Kurdlarning “Hengau” inson huquqlari tashkilotiga ko‘ra, Fardis shahrida yashovchi 26 yoshli Efran Soltaniy qatl etilishi rejalashtirilgan. U 8-yanvar kuni hibsga olingan, 12-yanvar kuni esa uning oilasi uning o‘limga hukm qilinganini bilishgan. Uning qatl etilishi 14-yanvarga belgilangan, biroq uning yaqinlarida unga qo‘yilgan ayblar va sud jarayoni haqida ma’lumot yo‘q.
Fonda, Qo’shma Shtatlar Eron bilan hamkorlik qilgan davlatlarga 25 foizlik bojlar joriy qilganini e’lon qildi. AQSh prezidenti Donald Trampning so‘zlariga ko‘ra, Eron bilan savdo qiladigan davlatlar AQSh bilan bo‘lgan barcha savdolariga 25 foizlik boj to‘laydi. Qaror Eronga nisbatan iqtisodiy bosimni kuchaytirishi mumkin, biroq Xitoy va AQSh o‘rtasidagi savdo kelishuvlarini ham xavf ostiga qo‘yishi mumkin.
Qo’shma Shtatlar ham o’z fuqarolarini Eronni zudlik bilan tark etishga chaqirdi. Avvalroq, bunday ogohlantirish 2025-yilning iyun oyida, Eron yadroviy inshootlariga hujumdan bir hafta oldin berilgan edi. Shu kungacha AQSh hukumati harbiy variantlardan voz kechmagan, biroq yakuniy qaror qabul qilinmagan.
Tehron muzokaraga tayyorligini ma’lum qildi. Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aragchining aytishicha, agar Qo’shma Shtatlar tahdid va bosimsiz gaplashishga tayyor bo’lsa, yadroviy masala bo’yicha muzokaralar olib borilishi mumkin.
Prezident Donald Tramp ham eronliklarni namoyishlarni davom ettirishga chaqirdi va “yordam yo‘lda” dedi. Germaniya kansleri Fridrix Mers xalqaro hamjamiyat “Oyatulloh rejimining oxirgi kunlarini” kuzatayotganini aytdi.