Iqtisodiyot
Dunyoda eng ko‘p choy qayerda ishlab chiqariladi?
Choy dunyoda eng ommabop ichimliklardan biri bo‘lib, uni ishlab chiqarish geografiyasi ham juda keng. Jahon bozorida ayrim mamlakatlar hajm va ulush bo‘yicha keskin oldinda, boshqalari esa o‘sish sur’atlari yoki ixtisoslashgan segmentlari bilan ajralib turadi.
International Tea Committee (Xalqaro choy qo‘mitasi) ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda dunyo bo‘yicha choy ishlab chiqarish hajmi taxminan 7,05 million tonnani tashkil etgan. Jahon ishlab chiqarishining qariyb yarmi Xitoy hissasiga to‘g‘ri kelgan — 3,74 million tonna choy.
Xitoydan tashqari choy bozorida Hindiston ham ustun o‘ringa ega: u 1,28 million tonna choy ishlab chiqargan. Uchinchi o‘rinda Keniya — taxminan 0,6 million tonna.
Top-5ga Turkiya (0,27 million tonna) va Shri-Lanka (0,26 million tonna) ham kirgan. Choy ishlab chiqarish bo‘yicha yetakchilar orasida, shuningdek, Vetnam, Indoneziya va Yaponiya ham bor.
Foto: World in Maps
O‘zbekistonda choy bozorining katta qismi import hisobiga to‘yintiriladi, mahalliy sanoatda esa ko‘proq import bargni aralashtirish, qayta ishlash va qadoqlash amaliyoti ustun.
Choyni mahalliy yetishtirish bo‘yicha loyihalar bor, ammo hozircha u yirik sanoat hajmlariga chiqqan sektor sifatida ko‘rinmaydi (ko‘proq sinov va rejalar darajasida).
2024 yilda O‘zbekiston 33 378 tonna choy import qilgan, qiymati 50,6 mln dollar. 2024 yilda asosiy yetkazib beruvchilar: Xitoy (26 806 t), keyin Keniya (1 651 t), Eron (1 271 t), Hindiston (965 t), Rossiya (578 t).
Statistika agentligi ma’lumotiga ko‘ra, 2024 yil yanvar–noyabrda import 30 204 tonna bo‘lgan (45,2 mln dollar).
Shu raqamlar O‘zbekistonda iste’mol qilinayotgan choyning katta qismi chet eldan kelayotganini ko‘rsatadi.
2018 yilda O‘zbekistonda bir necha hududda choy plantatsiyalari tashkil etish, umumiy maydonni 283 gektar qilish va 2025 yilgacha yiliga 189 tonna ishlab chiqarish maqsadi haqida xabarlar chiqqan.
2022 yilda esa ayrim yapon choy navlarini O‘zbekiston sharoitida sinovdan o‘tkazish, keyinchalik tog‘/tog‘oldi hududlarda maydonlar tashkil etish rejalari haqida yozilgan.
Rossiya choy iste’moli bo‘yicha dunyo yetakchilari qatorida barqaror o‘rin tutadi, ammo ishlab chiqarishda ancha orqada qoladi. Masalan, 2024 yilda Rossiyada 113 ming tonna choy ishlab chiqarilgan. Mahalliy ishlab chiqarishning katta qismi import qilingan bargni qayta ishlash hisobiga to‘g‘ri kelgan. Krasnodar o‘lkasida (asosiy yig‘im hududi) esa 373 tonna choy terib olingan.