Dunyodan
Daniya Bosh vaziri Tramp Grenlandiyaga tahdid solganidan keyin “Yevropa tahdid qilmaydi” dedi
Reuters
Mette Frederiksen va boshqa Yevropa ittifoqchilari prezident Trampning tarif tahdidlariga qaramay, Grenlandiya bilan birlashadi
Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen, u va boshqa Yevropa yetakchilari AQSh prezidenti Donald Trampning Grenlandiyaga nisbatan tarif bo‘yicha tahdidlariga qanday javob berishni o‘ylashda davom etar ekan, u va boshqa Yevropa yetakchilari “qo‘rqitmaydi”, dedi.
Prezident Tramp, agar AQShning sakkiz ittifoqdoshi – Daniya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Niderlandiya, Norvegiya, Shvetsiya va Buyuk Britaniya uning Daniya hududini egallab olish taklifiga qarshi chiqsa, fevral oyida yangi soliqlar joriy etishini aytdi.
Bu harakat keng tanqidlarga sabab bo‘ldi, garchi u Grenlandiya AQSh xavfsizligi uchun juda muhim ekanini ta’kidlagan va qurolli bosib olishni istisno qilmagan.
Tariflar bilan tahdid qilingan davlatlar qo’shma bayonot chiqarib, Prezident Trumpning rejasi mamlakatni “xavfli pastga siljish” ga olib kelishi mumkin.
“Tariflar tahdidi transatlantik munosabatlarga putur etkazadi”, dedi ikki rahbar va “Daniya Qirolligi va Grenlandiya xalqi bilan to’liq birdamlik” ni yana bir bor ta’kidladilar.
NATO harbiy alyansi a’zolari sifatida har ikki davlat “umumiy transatlantik manfaat sifatida Arktika xavfsizligini mustahkamlash tarafdori”.
“Biz suverenitet va hududiy yaxlitlik tamoyillarini qo‘llab-quvvatlaymiz va ular asosida muloqotga tayyormiz”, — deyiladi bayonotda.
Alohida, Frederiksen Facebook sahifasida shunday deb yozdi: “Biz hamkorlik qilishni xohlaymiz va mojaro qidirmayapmiz. Va biz qit’aning qolgan qismidan Yevropani qo’rqitmasligi haqidagi izchil xabarni ko’rganimizdan xursandmiz”.
“Biz Evropa hamjamiyatiga asos solgan asosiy qadriyatlarga qat’iy rioya qilishimiz muhimroqdir.”
Ayni paytda Buyuk Britaniya Bosh vaziri Key Starmer yakshanba kuni Tramp bilan gaplashishdan oldin Frederiksen, Yevropa Komissiyasi prezidenti Ursula fon der Leyen va NATO Bosh kotibi Mark Ryutte bilan telefon orqali gaplashganini aytdi.
Janob Starmer idorasi vakili Grenlandiya xavfsizligi NATOning barcha aʼzolari uchun ustuvor masala ekanligi haqidagi pozitsiyasini yana bir bor taʼkidladi. Matbuot kotibi qo’shimcha qildi: “Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) ittifoqchilariga jamoaviy xavfsizlikni ta’minlash uchun tariflarni qo’llash noto’g’ri”.
Prezident Tramp Daniya, Norvegiya, Shvetsiya, Fransiya, Germaniya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya va Finlyandiya mahsulotlariga 10 foizlik bojlar joriy etish bilan tahdid qildi, ular 1 fevraldan kuchga kiradi, biroq kelishuvdan keyin bu miqdor 25 foizga oshishi mumkin.
“Ushbu o’ta xavfli o’yinni o’ynagan bu davlatlar chidab bo’lmas va chidab bo’lmas darajada xavf tug’dirmoqda”, deb yozgan u va “Bu bizning sayyoramiz xavfsizligi, xavfsizligi va omon qolish uchun o’ta xavfli vaziyatdir” deb yozgan.
AQSh prezidenti Grenlandiya AQSh xavfsizligi uchun juda muhim ekanini ta’kidladi va avvalroq AQSh bu hududni “oson yo’l” yoki “qiyin yo’l” bilan qo’lga kiritishini aytgan edi.
Grenlandiya aholisi kam, lekin resurslarga boy va Shimoliy Amerika va Shimoliy qutb oʻrtasida joylashganligi uni raketa hujumi sodir boʻlganda erta ogohlantirish tizimlari va mintaqadagi kemalarni kuzatish uchun qulay sharoit yaratadi.
AQSh moliya vaziri Skott Bessent yakshanba kuni NBC News ‘Meet the Press telekanaliga bergan intervyusida: “Grenlandiya faqat Qo’shma Shtatlarning bir qismi bo’lsa, uni himoya qilish mumkin, ammo agar u Qo’shma Shtatlarning bir qismi bo’lsa, uni himoya qilish shart emas”, dedi.
“O‘ylaymanki, yevropaliklar bu Grenlandiya uchun eng yaxshisi, Yevropa uchun va AQSh uchun eng yaxshisi ekanini tushunishadi”, dedi u.
Norvegiya tashqi ishlar vaziri Espen Vald Eyde BBC News Hour telekanaliga bergan intervyusida suverenitetni o‘zaro hurmat qilish xalqaro huquq va xalqaro hamkorlikning “muzokarasiz” markaziy tamoyili ekanligini aytdi.
“Agar biz tinch-totuv yashash va umumiy masalalarda hamkorlik qilish imkoniyatiga ega boʻlsak, biz bir-birimizning suverenitetimiz va hududiy yaxlitligini oʻzaro tan olishimizdan boshlashimiz kerak”, – deya qoʻshimcha qildi u.
Daniya tashqi ishlar vaziri AQSh bilan konstruktiv muloqot olib bormoqda: “Biz taslim boʻlmaymiz”
Tramp Buyuk Britaniya va Yevropa Ittifoqiga joriy qilgan tariflarga qanday ta’sir qilishi noma’lumligicha qolmoqda. Yevropaning tarif tahdidiga munosabatini muvofiqlashtirish ustida ishlayotgan Fransiya prezidenti Emmanuel Makron, agar Tramp tariflarni joriy qilsa, Yevropa Ittifoqidan “aksilmajburiy choralar” qo‘llashni so‘rashini aytdi.
AQSh prezidenti chorshanba kuni Shveytsariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tadigan Jahon iqtisodiy forumida “Raqobat kuchayib borayotgan dunyoda qanday qilib birga ishlay olamiz?” mavzusida nutq so‘zlashi rejalashtirilgan. Yillik konferentsiyada prezident Makrondan tashqari Germaniya va Yevropa Ittifoqi rahbarlari ham ishtirok etadi.
Kanada Bosh vaziri Mark Karni ham ishtirok etadi, uning mamlakati “so’nggi paytlarda avj olgan vaziyatdan xavotirda” va “harbiylarimizni kuchaytirish va muhim infratuzilmaga sarmoya kiritish orqali Arktika xavfsizligini sezilarli darajada mustahkamlashini” aytdi.
“Kanada Arktika xavfsizligini ta’minlashning eng yaxshi yo’li NATO doirasida hamkorlik qilish ekanligiga qat’iy ishonadi”, deb yozgan u X.
Ayni paytda Mark Rutte prezident Tramp bilan “Grenlandiya va Arktikadagi xavfsizlik holatini” muhokama qilganini aytdi.
“Biz bu masala ustida ishlashni davom ettiramiz va uni shu hafta oxirida Davosda ko‘rishni intiqlik bilan kutamiz”, — deya qo‘shimcha qildi u.
EPA/Shutterstock
Dam olish kunlari Daniya va Grenlandiyada ham norozilik namoyishlari bo‘lib o‘tdi.
Prezident Trampning Grenlandiyaga tahdididan Daniya va Grenlandiyada jamoatchilikning g’azabi to’xtovsiz ko’rinadi. Shanba kuni Grenlandiya poytaxti Nuuk va Daniya shaharlarida tariflar e’lon qilinishidan oldin prezident Trampning hokimiyatni egallash rejasiga qarshi namoyishlar bo’lib o’tdi.
Bu mitinglar AQSh Kongressi delegatsiyasining Kopengagenga tashrifi bilan bir vaqtga to‘g‘ri keladi. Uning yetakchisi, demokrat senator Kris Kunning aytishicha, Trampning izohlari “konstruktiv emas”.
Orolning AQSH vakilining aytishicha, oxirgi marta 2025-yil yanvarida grenlandiyaliklardan AQSh tarkibida boʻlishni xohlaysizmi, degan savolga bor-yoʻgʻi 6% rozi boʻlgan va 85% qarshi chiqqan.
So‘nggi so‘rovlar shuni ko‘rsatdiki, aksariyat amerikaliklar ham AQShning Grenlandiya ustidan nazorat o‘rnatishiga qarshi. Reuters/Ipsos agentligining o’tgan chorshanba kuni e’lon qilingan so’rovi shuni ko’rsatdiki, amerikaliklarning atigi 17 foizi AQShning Grenlandiyani egallab olishini qo’llab-quvvatlasa, 47 foizi prezident Trampning Grenlandiyani qo’lga kiritish tashabbusiga qarshi.