Dunyodan
Dafn marosimida sodir etilgan qotillik Frantsiya orolini hayratda qoldirdi
Kris Bokman Janubiy Frantsiya
Paskal Pochard-Kasabianka/AFP
Alan Orsoni ona shahri Belloda onasining dafn marosimida o‘q uzdi
Motam tutuvchilar O’rta er dengizidagi Korsika orolining suratli otkritka poytaxti Ajacciodan 30 daqiqalik masofada joylashgan Vero qishlog’ida yig’ilishdi.
Ular orasida onasini dafn etish uchun Nikaraguaga qochib ketgan sobiq millatchilar yetakchisi, 71 yoshli Alan Orsoni ham bor edi. Marosim paytida to’satdan yaqin atrofdagi butazordan o’q otilib, Orsonini bir zumda o’ldirdi.
Birgina so‘nggi uch yil ichida 350 ming kishi yashaydigan orolda 35 kishi otib o‘ldirilgan va bu Fransiyadagi eng yuqori qotillik ko‘rsatkichlaridan biriga aylandi. Korsikaliklar qasos olish va er osti olamining qasos olish to’qnashuvlaridan charchagan, ammo Orsonini o’ldirish usuli ularni yana bir bor hayratda qoldiradi.
Kecha Alan Orsoni Ajacciodagi dafn marosimidan so’ng krematsiya qilindi. Ko‘p sonli politsiya xodimlari hozir bo‘lgan.
Del Marty (Getty Images orqali)
Korsika poytaxti Ajaccio go’zalligi ortida uyushgan klan zo’ravonligi soyasi yotadi.
Yaqin do‘sti Jo Peraldining aytishicha, Orsonining onasining dafn marosimidagi ko‘tarinki kayfiyati shu tarzda qoralanishi mumkinligiga ishonish qiyin.
“Korsikada qabristonlar cherkovlar kabi muqaddasdir. Men hech qachon birovning onasini oxirgi oromgohiga olib ketayotganida o’ldirilganiga guvoh bo’lmaganman”, dedi u Korsika radiosiga.
Dafn marosimi kuni ertalab Peraldi bir do’sti bilan uchrashgan edi. Orsoni singari u ham Korsika millatchiligining faol arbobi bo‘lgan va Fransiya milliy ramzlariga bombali hujum uyushtirgani uchun 15 yil qamoqda o‘tirgan.
Yillar davomida Korsikadagi zo’ravonlik qurbonlari orasida fermerlar, saylangan amaldorlar, advokatlar, mahalliy biznes egalari va hatto savdo palatasi prezidentlari ham bor.
AFP
2012 yilgi qotillikda Savdo-sanoat palatasi rahbari Jak Nasser kiyim-kechak do’konida o’zini qulflab o’ldirgan.
Ammo qurbonning amakivachchasi Kristian Reka uchun Orsonining o’ldirilishi “dahshatli burilish nuqtasi” bo’ldi.
“Odamlar qabristonlarda odamlarni o’ldirmaydi. Bu chidab bo’lmas narsa”, dedi u Le Monde gazetasiga.
Orolda o‘sgan Bordo universitetining Korsika millatchiligi bo‘yicha mutaxassisi Thierry Dominici so‘nggi yillarda zo‘ravonlik tabiati o‘zgarganini aytadi.
“Qurolli guruhlar zo’ravonlik bilan avtonomiya va mustaqillikka intilishdan to’xtagach, qurollarini saqlab qolishdi va o’rniga uyushgan jinoyatchilikka o’tishdi”, dedi u BBCga. Fransiya davlati ayirmachilarga qarshi kurashga shunchalik e’tibor qaratganki, ularning daromadli jinoiy faoliyatiga ko’z yumgan”, – deydi u.
Ammo uning fikricha, Korsikadagi uyushgan jinoyatchilik va Italiya janubidagi mafiya roli o‘rtasida katta farq bor.
“Korsikada klanlar oilaviy rishtalar yoki umrbod sodiqlik marosimlari bilan emas, balki oddiy opportunizm bilan bog’langan”, deydi Dominici.
Uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashga ixtisoslashgan Parij sudyalari Marsel okrug prokuraturasi bilan Orsonining otishmasini tergov qilishda ishlamoqda.
“Bu qotillik mafiyaga bosimni oshiradi va Korsika jamiyatiga og’ir yuklaydi”, dedi orolning eng yuqori saylangan lavozimi bo’lgan Korsika mahalliy hokimiyati prezidenti Gilles Simeoni.
“Orsoni jamoat oldida ham, sahna ortida ham Korsika millatchiligining asosiy zamonaviy vakili edi.”
Uning qotilligi Korsikadan tashqarida aks sado berdi.
Orsoni oilasi orolda taniqli ism bo’lib, uzoq vaqtdan beri millatchilik va zo’ravonlik epizodlari bilan bog’liq.
Alen Orsoni yoshligida frantsuz davlatiga orolga ko’proq avtonomiya berish uchun bosim o’tkazishga qaratilgan portlashlar uchun qamoqda o’tirdi.
Ammo millatchilik harakati turli guruhlarga bo’linib ketdi va daromadli davlat shartnomalarini olish uchun pul yuvish, tovlamachilik, pullarni himoya qilish, giyohvand moddalar savdosi va zo’ravonlikka aylandi.
Orsonining katta akasi Guy 1983 yilda raqib urug‘i tomonidan o‘ldirilgan, o‘g‘li esa giyohvand moddalar savdosi va qotillikka urinishda ayblanib qamalgan.
U bir necha bor o’ldirilishdan arang qutulib qoldi va ayniqsa shiddatli mojaro avjida Markaziy Amerikaga qochib, diqqatini kazinolarga sarmoya kiritishga qaratdi.
U hayoti doimo xavf ostida ekanligini bilardi. Men buni 2012 yilda BBC uchun u bilan ikki kun o‘tkazganimda ko‘rganman.
AFP
Orsoni “Ajaccio”da bir qancha mashhur shartnomalarni amalga oshirdi.
Ajoyib futbol ishqibozi, u Markaziy Amerikadan mahalliy futbol klublaridan biri “AC Ajaccio”ni boshqarish uchun qaytib keldi. Uning raisligida AC Ajaccio fransuz futbolining eng yuqori darajasi bo‘lgan 1-ligaga ko‘tarildi.
Klubning gullab-yashnagan davrida ular katta shartnomalar imzoladilar, jumladan, Meksika terma jamoasining sobiq darvozaboni Gilermo Ochoa.
Men Orsonidan Liga 1da eng kichik byudjetga ega bo’lishlariga qaramay, qanday qilib yulduz o’yinchilarni jalb qila olishganini so’raganimda, u kuldi va shunday dedi: “Korsika o’ynash uchun ajoyib joy va men aytganlarim juda ishonarli”.
O‘shanda u o‘q o‘tkazmaydigan jilet kiyib, oynalari qoraytirilgan zirhli mashinada aylanib yurgan. Klub prezidenti go’zal Ajaccio ko’rfaziga qaraydigan katta derazalari bo’lgan katta ofisda o’tirishdan ko’ra, binoning orqa tomonidagi derazasiz beton bunkerda ishladi. Men shaharning diqqatga sazovor joylarini tomosha qilishni taklif qilganimda, u ochiqchasiga: “Yo’q, bu xavfsiz emas” dedi.
U o’zining tashqi ko’rinishi, janubiy talaffuzi va marhum aktyor va shoumen Iv Montandga o’xshashligi bilan ajralib turardi.
Ammo uning xushmuomalali tabassumi birdan dahshatli sukunatga aylanishi mumkin. Men undan Korsikaning cho’qintirgan otasi degan obro’si rostmi, deb so’raganimda, u shunday javob berdi: “Ha, men cho’qintirgan otaman, lekin faqat nevaralarimga”.
Charm kurtka, etik va jinsi shim kiygan baquvvat erkaklar qurshovida gaplashar ekanman, hazilni yorib yuborishga harakat qildim, lekin uddasidan chiqa olmadim. Uzoq, bezovta bo‘lgan sukunatdan so‘ng, Orsoni kulib sukunatni buzdi, uning ortidan xizmatkorlari ham bordi.
AFP
Alen Orsonini tashqi ko‘rinishi va ovozi bilan marhum aktyor va qo‘shiqchi Iv Montandga qiyoslashgan.
Uning frantsuz futbolidagi yuqori roli unga butun mamlakat bo’ylab VIP yo’llanmalarini berdi. U asosiy amaldorlar va tashkilot vakillari, jumladan, parijliklarning uy o’yinlarini kamdan-kam o’tkazib yuboradigan sobiq prezident Nikolya Sarkozi bilan yelkalarini ishqaladi.
Bir kuni mahalliy gubernator menga Orsonining yangi platformadan foyda ko’rishi va obro’li tomonni ko’rsatishi mumkinligi haqidagi fikrdan nafratlanishini aytdi.
“Albatta, menda futbol klubi prezidenti bo‘lish uchun g‘ayrioddiy tajriba bor va ba’zi odamlar nega hayratda qolganini tushuna olaman”, deb tan oldi Orsoni. Ammo shuni aytishim mumkinki, odamlar bilan uchrashganingizda ular haqidagi taassurotingiz o’zgaradi.
Tashrifimdan ko’p o’tmay men uning advokati Antuan Solakalo bilan gaplashdim. Bir necha hafta o’tgach, u Ajaccio shahridagi yoqilg’i quyish shoxobchasida o’ldirildi.
Klub so’nggi yillarda muammoga duch keldi. Orsoni bir necha oy oldin Nikaraguaga qaytib kelganida hamon prezident edi.
Nega kimdir quvg’indagi sobiq millatchi futbolchining o’limini xohlaydi? Politsiyaning ta’kidlashicha, ro’yxat uzun va qasos Korsikada qadimgi an’anadir.
Frantsiya hukumatlariga xavfsizlik masalalari bo’yicha maslahat bergan kriminologiya professori Alen Bauer uning o’ldirilishi muqarrar va bundan keyingi zo’ravonliklarga sabab bo’lishi mumkinligini aytdi.
“Alan Orsonining o‘ldirilganiga hayron emasman, gap qachon degan savol edi”, dedi Bauer BBCga.
“Ammo buning ortidagi sharoitlar hayratlanarli. Korsika qabristonida sodir etilgan suiqasd hayratlanarli va qasos olish uchun qotillik sodir bo’lishi aniq. Axir, asosiy qurbonlar korsikaliklarning o’zlari”.
Korsikani Ajaccio episkopi kardinal Fransua Bustillodan ko’ra ko’proq raqamlar birlashtiradi. U marhum Papa Frensisni o‘limidan bir necha oy oldin, 2024-yil dekabr oyida orolga tashrif buyurishga ko‘ndirgan.
Bu hafta u qon to’kishni to’xtatishga chaqirdi.
“Biz ko’z uchun ko’z va tish uchun tish zo’ravonligiga o’rganmasligimiz kerak. Korsika o’z shaytoniga qarab siljishiga yo’l qo’ymasligimiz kerak. Fikrimizni o’zgartirishimiz kerak”, dedi u.
Gap shundaki, uning iltimosi inobatga olinadimi?