Dunyodan
AQSh Ukraina ustidan urush olib borishga majbur bo’ladimi?
So‘nggi kunlarda AQSh va Ukraina o‘rtasida Berlinda bo‘lib o‘tgan muzokaralardan so‘ng xalqaro siyosiy kun tartibining markazida “platina xavfsizligi” atamasi bo‘ldi. Xo’sh, bu kafolatlar nimani anglatadi? Ular Ukrainaga NATO a’zosi kabi himoya beradimi? Va eng muhimi, agar Rossiya yana Ukrainaga hujum qilsa, AQSh avtomatik ravishda urushga kirishga majbur bo’ladimi?
OAV xabarlariga ko’ra, Qo’shma Shtatlar NATOning 5-moddasiga o’xshash Ukraina xavfsizligini ta’minlaydi. Bu kafolatlar shartli ravishda “platina” deb ataladi. Ya’ni, ular puldan ko’ra yuqori darajadagi siyosiy va harbiy ishtirokni nazarda tutadi.
Muhimi, bu Ukraina rasman NATOga a’zo bo‘ladi, degani emas, balki uning xavfsizligi NATOga a’zo davlatlar uchun amal qiladigan tamoyillarga yaqinroq bo‘ladi. Qolaversa, Ukrainaga hujum qilinsa, AQSh ham befarq qola olmaydi.
NATO Nizomining 5-moddasiga ko‘ra, alyansga a’zo bir davlatga qilingan hujum alyansning barcha a’zolariga qilingan hujum hisoblanadi. Biroq, bu ko’pchilik o’ylaganidek, barcha davlatlar avtomatik ravishda urushga kirishadi, degani emas.
Ushbu qoidada aytilishicha, har bir davlat zarur deb topsa, jabrlanganlarga yordam ko’rsatishi mumkin. Ushbu yordam kuch ishlatish yoki boshqa vositalarni o’z ichiga olishi mumkin.
Aniqrog‘i, “platina” kafolatidan so‘ng AQSh Ukraina uchun urush olib borishga majbur emas, biroq muhim jihatlari bor. Bunday holatda Qo’shma Shtatlar javob berishi kerak. Bu javob harbiy, siyosiy, iqtisodiy yoki harbiy-texnik choralarni o’z ichiga olishi mumkin.
Bu kafolatlar, birinchi navbatda, Rossiyani jilovlash uchun zarur. Agar Rossiya yana Ukrainaga hujum qilsa, AQShning aralashuvi ehtimoli katta. Bu imkoniyatning o’zi Rossiya uchun jiddiy xavf hisoblanadi, bu esa AQSh bilan to’g’ridan-to’g’ri to’qnashuv xavfini hisobga olishi kerak.
Shuning uchun bu kafolatlar urush boshlanishi uchun emas, balki urushning oldini olish uchun berilgan.
Ekspertlarning aytishicha, bunday kafolatlar janob Zelenskiy uchun katta siyosiy ahamiyatga ega. Shu sababli, hududiy yon berish imkoniyatini (ayniqsa Donbass misolida) jamiyatga “biz er berdik, ammo xavfsizlikni oldik” degan daʼvolar va kafolatlar, shuningdek, Ukrainani qayta tiklash va uning Yevropa Ittifoqiga integratsiyalashuvi bilan tushuntirish muhim.
Muxtasar qilib aytganda, “oq oltin xavfsizligi” – NATO a’zosi bo’lmagan, lekin biriga juda yaqin bo’lgan mexanizm Rossiya uchun muhim to’siqdir.