Dunyodan
Agar shunday davom etsa, Uchinchi jahon urushi boshlanadi…
G‘arb matbuoti AQSh va Rossiya o‘rtasidagi “issiq urush” davridan keyin ilk bor transchegaraviy yadroviy qurollanish poygasi tiklanishi mumkinligini xabar qilmoqda.
Darhaqiqat, joriy yilning 5 fevralida AQSh va Rossiya o‘rtasida imzolangan Strategik qurollarni cheklash va qisqartirish to‘g‘risidagi shartnomaning amal qilish muddati tugaydi. Hujjatda AQSh va Rossiyadagi yadro kallaklari sonini 1500 tagacha qisqartirish, shuningdek, qit’alararo ballistik raketalar va suv osti ballistik raketalari sonini kamaytirish ko‘zda tutilgan.
Shartnoma nafaqat qurol-yarog’ miqdorini kamaytirish, balki ikki davlat o’rtasidagi tekshiruv faoliyatini ham o’z ichiga olgan. Bu shuni anglatadiki, axborot almashinuvi va tekshirish jarayonlari yadroviy mojaroning oldini oladi va tushunmovchiliklarga yo’l qo’yilmaydi.
Reuters agentligi ekspertlarga tayanib, agar yangi kelishuvga erishilmasa, har ikki davlat yadroviy arsenallarini cheksiz ko‘paytirishda davom etadi, bu esa global xavfsizlikka tahdid soladi.
Financial Times, shuningdek, yangi kelishuv ehtimoli yo’qligi va buyuk davlatlar o’rtasida yadro urushi xavfini oshirishi haqida ogohlantirdi.
Britaniyalik olim Jeyms Akton: “Biz qurollanishning yangi davri yoqasida ekanligimizga ishonchim komil. Umrim davomida qurollarni cheklash bo’yicha yana bir shartnoma tuzilishiga umidim kam”, dedi.
Aksariyat tahlilchilar ikki qudratli davlat o‘rtasidagi yadro urushi Uchinchi jahon urushiga olib kelishini taxmin qilmoqda.
Ayni paytda na AQSh, na Rossiya strategik hujum qurollarini cheklash va qisqartirish to‘g‘risidagi shartnomani qayta imzolashga tayyor emas. AQSh hukumati kelishuvni imzolashi va bu jarayonga Xitoyni jalb qilishi kerakligini aytadi.
Rossiya hukumati fikricha, yangi kelishuv NATOning barcha aʼzolari, xususan Britaniya va Fransiyaning yadro arsenallarini ham cheklashi kerak. Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2025-yil noyabr oyida AQSh kelishuvni uzaytirishni istamasa, bunga ehtiyoj yo‘qligini aytgan edi.
Qo’shma Shtatlar va Rossiya dunyodagi yetakchi yadro zaxiralari bo’lib, yadro qurollarining 90 foizdan ortig’i bu ikki davlatga tegishli. Stokgolm tinchlik tadqiqot instituti (SIPRI) tomonidan 2025 yil yanvar oyida taqdim etilgan ma’lumotlarga ko’ra, Rossiyada 4309 ta, AQShda esa 3700 ta yadro kallaklari mavjud. Xitoy hozirgacha 600 ta yadro kallaklarini ishlab chiqargan va Xitoyning yadroviy zaxirasi har yili tez sur’atlar bilan ortib bormoqda.
Yadro qurollarini bekor qilish bo‘yicha xalqaro tashabbus (ICAN) hisobotiga ko‘ra, so‘nggi yillarda yadro quroliga ega davlatlar ommaviy qirg‘in qurollarini saqlash va takomillashtirish uchun katta miqdorda mablag‘ sarflagan. Aniqrog‘i, dunyo mamlakatlari ommaviy qirg‘in qurollariga har daqiqada 173 884 dollar yoki soniyada 2 898 dollar sarflagan.
Xalqaro tashkilotlarning xulosalariga ko‘ra, hozirda dunyoning to‘qqizta davlati (AQSh, Xitoy, Hindiston, Rossiya, Fransiya, Buyuk Britaniya, Isroil, Pokiston va Shimoliy Koreya) ommaviy qirg‘in quroliga ega.
Global geosiyosiy vaziyat nihoyatda keskin, yadro qurolidan foydalanish ehtimoli ortib borayotgani aytiladi.
Ukrainada urush olib borayotgan Rossiya yuqoridan va pastdan kelgan siyosatchilar va siyosatshunoslar so’nggi paytlarda taktik yadro qurolidan foydalanish haqida ommaviy bayonotlar bilan chiqishdi.
Bunga javoban NATO rahbariyati yadro qurolini tayyorlamoqda va harbiy alyansning yadroviy imkoniyatlarini dunyoga namoyish etish zarurligi haqida gapirmoqda.
Avval xabar berganimizdek, qiyomat soati millari ham yadroviy kechaga yaqinlashib, rekord darajaga yetmoqda.