Iqtisodiyot
O‘zbekistonning DXSh loyihalari. Qanday risklar bor?
2021-2024 yillar oralig‘ida O‘zbekistonda davlat-xususiy sheriklik loyihalari portfeli 6,2 milliard dollardan 31 milliard dollargacha o‘sgan. Ushbu loyihalarning 93 foizi energetika, 5 foizi kommunal xizmatlar, 0,8 foizi esa ta’lim bilan bog‘liq. XVJ tahlillariga ko‘ra, mavjud vaziyat kelajakda davlat uchun katta to‘lov majburiyatlarini yuzaga keltirishi mumkin.
Xalqaro valuta jamg‘armasi mutaxassislari O‘zbekistonda davlat-xususiy sheriklik (DXSh) loyihalari ortidan kelib chiqishi mumkin bo‘lgan risklarga e’tibor qaratdi.
XVJga ko‘ra, oxirgi yillarda O‘zbekistonda davlat-xususiy sheriklik loyihalarining ko‘lami ancha kengaygan. Xususan, 2021 yilning yakunida O‘zbekistonda umumiy qiymati 6,2 mlrd dollarlik (YaIMning qariyb 8 foizi) 200 dan ortiq DXSh loyihalari mavjud bo‘lgan bo‘lsa, bu miqdor 2024 yil oxiriga kelib 31 mlrd dollargacha (YaIMning 27 foizi) oshgan.
Tarmoqlar bo‘yicha tahlil qilinganda, o‘tgan yilning dekabr oyidagi ma’lumotlarga ko‘ra ushbu loyihalarning 93 foizi (28,8 mlrd dollar) energetika, 5 foizi kommunal xizmatlar (1,5 mlrd dollar) 0,8 foizi (144 mln dollar) esa ta’lim bilan bog‘liq.
2025-2030 yillarga mo‘ljallangan rejalarga ko‘ra, yangi DXSh loyihalari hajmi 30,2 milliard dollarni tashkil qilishi mumkin. Agar bu to‘liq amalga oshsa, 2026 yil oxirida DXShlar mamlakat yalpi ichki mahsulotining 34 foizigacha ko‘tariladi, 2030 yilda esa YaIMning 27,5 foizigacha pasayadi.
Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yilda O‘zbekiston umumiy qiymati 1,6 milliard dollarlik oltita davlat-xususiy sheriklik loyihasini imzolagan. Bu Yevropa hamda Markaziy Osiyodagi past va o‘rta daromadli davlatlar o‘rtasida yangi DXSh majburiyatlari umumiy hajmining deyarli 40 foizini tashkil etadi.
«Kelajakda davlat uchun katta to‘lov majburiyatlari yuzaga kelish xavfi bor»
O‘zbekistonning 2025 yilgi budjeti doirasida yangi DXSh loyihalari uchun 6,5 mlrd dollarlik chegara belgilangani XVJ tomonidan yuqori baholanyapti. Ekspertlar bu limitni keyingi yillarda pasaytirishni tavsiya etgan. Bu davlat majburiyatlarining ortib ketishi xavfini kamaytiradi.
Loyihalar sonining tez sur’atlar bilan o‘sishi mumkin bo‘lgan moliyaviy tavakkalchiliklarni yanada qattiq nazorat qilish zaruratini keltirib chiqaradi.
Shuningdek, DXShlar bo‘yicha davlatning umumiy majburiyatlari bo‘yicha chegarani joriy etish masalasi ham muhokama qilingan. Bu yalpi ichki mahsulotning 60 foizini tashkil etuvchi davlat va kafolatlangan qarz bo‘yicha mavjud limitni to‘ldirishi kerak.
DXSh loyihalari davlat xarajatlarini qisqa muddatda kamaytirishi mumkin, ammo XVJ tahlillariga ko‘ra, kelajakda davlat uchun katta to‘lov majburiyatlari yuzaga kelishi ehtimoli bor. Masalan, elektr energiyasi ishlab chiqarish loyihalarida davlat asosiy xaridor sifatida kelgusida katta mablag‘ to‘lashga majbur bo‘lishi mumkin. Bunday holatlar davlat qarzi va budjet limitlariga bosimni kuchaytiradi.
«DXSh loyihalarining aksariyati o‘zining dastlabki bosqichida bo‘lgani sabab loyihalarni tanlash haddan tashqari optimizmga bog‘liq yoki yo‘qligini aniqlash qiyin. Biroq O‘zbekiston bu borada boshqa mamlakatlardan sezilarli darajada farq qiladi deyishga asos yo‘q», – deya ta’kidlagan jamg‘arma ekspertlari.
Yana bir muhim risk manbai sifatida loyihalarni tanlashda markazlashgan tizimning yo‘qligi ko‘rsatilgan. Agar DXSh loyihalari samaradorlik nuqtayi nazaridan yagona markazlashgan platforma orqali baholanmasa, past samarali loyihalar tasdiqlanib ketishi xavfi ortadi. Shu bois, XVJ O‘zbekistonni loyihalar tanlovi va tasdig‘i jarayonlarini kuchaytirishga chaqirgan.
Dollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
Source link
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etishga qaratilgan Prezident farmoni qabul qilindi.
Unga ko‘ra, bojxona sohasida bir qator yangi tartiblar belgilandi.
Jumladan, 2026 yil 1 oktyabrdan xavf darajasi past hamda QQS guvohnomasi faol bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilariga tovarlarni import qilishda to‘lanadigan QQS summalarini o‘zaro hisobga olish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, tovarlar eksportida nazorat jarayonlarining raqamlashtirilishi va takomillashtirilishi natijasida bojxona rasmiylashtiruvi, fitosanitariya sertifikati, fumigatsiya hamda tovarning kelib chiqish sertifikati uchun yig‘im va to‘lovlar miqdori 30 foizga kamaytiriladi.
2027 yil 1 yanvardan tovarlarning bojxona qiymatini nazorat qilish tartibi ham soddalashtiriladi. Xususan, xavf darajasi past bo‘lgan tashqi iqtisodiy faoliyat ishtirokchilari olib kirayotgan tovarlarning bojxona qiymati tovarlar erkin muomalaga chiqarilgandan keyin nazorat qilinadi.
Bundan tashqari, bojxona qiymatini nazorat qilish maqsadida tovarlar uchun qat’iy bojxona qiymatini belgilash taqiqlanadi. Bojxona qiymati bo‘yicha dastlabki qaror qabul qilish amaliyoti joriy etiladi hamda nazorat jarayonida rasmiy diller va distribyutorlarning narx ma’lumotlaridan foydalanish yo‘lga qo‘yiladi.
2027 yil 1 iyundan esa jismoniy shaxslar tomonidan notijorat maqsadlarda olib o‘tiladigan tovarlar bo‘yicha yagona bojxona to‘lovi miqdori to‘lanishi lozim bo‘lgan bojxona yig‘imlaridan kam bo‘lsa, ushbu yig‘imlar undirilmaydi.
Markaziy bank 2026-yil 7-sentyabrdan valyutalarning yangi kursini belgiladi.
AQSh dollari 9,7 so‘mga tushib, 11 785,30 so‘m etib belgilandi.
Yevro kursi 3,01 so‘mga tushdi va 13 695,70 so‘m bo‘ldi. Funt-sterling 15 949,95 so‘mni tashkil qildi (+31,7).
Rossiya rubli 136,13 so‘m etib belgilandi (+0,33).
Iqtisodiyot
O‘zbekiston mahsulotlari AQShning eng yirik savdo tarmog‘i orqali Amerika bozoriga chiqishi mumkin
O‘zbekiston bosh konsuli Axror Burxanov «Costco Wholesale» kompaniyasi rahbariyati bilan uchrashuv o‘tkazdi, deb xabar bermoqda «Dunyo» AA muxbiri.
Muloqot avvalida O‘zbekistonning qishloq xo‘jaligi, to‘qimachilik va hunarmandchilik sohalaridagi eksport salohiyati haqida ma’lumot berildi. Kompaniya vakillariga AQSh bozoriga olib kirishga ruxsat etilgan oliy navli o‘zbek mayizi va quritilgan o‘rik namunalari ham taqdim etildi.
O‘z navbatida, «Costco» vakillari o‘zbek mayizining sifati va tashqi ko‘rinishini yuqori baholab, uni savdo tarmog‘ida sotuvga chiqarish bo‘yicha zarur choralarni ko‘rishga tayyorligini bildirdi.
Suhbat davomida pista, grek yong‘og‘i, bodom, golubika, gilos, uzum, anor va boshqa yangi hamda quritilgan mevalarni yetkazib berish istiqbollari yuzasidan fikr almashildi.
Shuningdek, uchrashuvda o‘zbekistonlik eksportchilarni AQShdagi qadoqlash va markirovkalash korxonalari bilan bog‘lash, shuningdek, kelgusi yil fevral oyida o‘tkaziladigan mahsulotlar taqdimotida ishtirok etishga ko‘maklashish masalalari ham muhokama qilindi.
Bundan tashqari, o‘zbek tekstili, milliy kulolchilik buyumlari, idish-tovoq va qo‘l mehnati asosida tayyorlangan dekorativ mahsulotlarni «Costco» orqali sotish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi.
Kompaniya vakillari raqobatbardosh mahsulotlar aniqlangan taqdirda, ularni global xarid jamoalariga taqdim etishdan manfaatdor ekanini qayd etdi.
Davlat bojxona xizmati organlari faoliyati takomillashtiriladi. «Davlat bojxona xizmati organlari faoliyatini takomillashtirish va bojxona ma’murchiligida zamonaviy yondashuvlarni joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Prezident Farmoni (PF–174-son, 27.08.2026-y.) qabul qilindi.
Farmonga ko‘ra, 2026–2030-yillarga mo‘ljallangan «Yangi O‘zbekiston bojxonasi – 2030» strategiyasi (Strategiya) tasdiqlandi hamda quyidagilar Strategiyaning ustuvor yo‘nalishlari etib belgilandi:
– bojxona jarayonlarida tadbirkorlik subyektlariga va jismoniy shaxslarga qulay shart-sharoitlar yaratish;
– bojxona organlari infratuzilmasini yaxshilash va sun’iy intellekt texnologiyalarini keng joriy etish orqali raqamlashtirish darajasini yuqori bosqichga olib chiqish;
– bojxona ma’murchiligini yanada takomillashtirish va boshqalar.
2026 yil 1 sentyabrdan quyidagi talablar bekor qilinadi:
– tashqi savdo shartnomasini tuzmasdan invoys asosida importni amalga oshirishda xorijiy hamkorga oldindan to‘lov o‘tkazish cheklovi;
– tashqi savdo shartnomasini tuzmasdan invoys asosida eksportni amalga oshirishda oldindan 50 foiz tushumni ta’minlash;
– tovarlar eksportini milliy valyutada amalga oshirishda oldindan to‘lovni ta’minlash yoki to‘lovning kafolatli shakllarini (akkreditiv, bank kafolati, sug‘urta polisi) taqdim etish;
– oziq-ovqat mahsulotlarini sinovdan o‘tkazish uchun mahsulot namunasi yetarli bo‘lmaganda, sanitariya-epidemiologik xulosani rasmiylashtirish;
– bojxona rasmiylashtiruvi jarayonida biologik aktiv va yangi kimyoviy moddalar, oziq-ovqat qo‘shimchalari, polimer, parfyumeriya-kosmetika mahsulotlarini olib kirish uchun ruxsatnoma, shuningdek, dori vositalari hamda tibbiy jihozlar davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi guvohnomani taqdim etish.
«U yoqqa va orqaga» yoxud chirog‘i o‘chmaydigan uy
Hokim yordamchilarining 9 ta asosiy vazifasi belgilab berildi
O‘zbekistonning inklyuziv loyihasi Yevropa mukofoti finaliga chiqdi
-
Iqtisodiyot4 days ago
Bojxona sohasida tadbirkorlar uchun bir qator yengilliklar joriy etiladi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev rasmiy tashrif bilan Serbiyaga boradi
-
Jamiyat3 days ago
Toshkentda yana bir BRT yo‘lagi foydalanishga topshirildi
-
Jamiyat2 days ago
Prezidentning xususiylashtirishga oid farmoni e’lon qilindi
-
Jamiyat2 days ago
Sudyalikka nomzodlar uchun yosh senzi 30 yoshga tushirilishi mumkin
-
Sport2 days ago
Husan Botirov Biatlon federatsiyasi raisi etib saylandi
-
Iqtisodiyot2 days agoDollar qimmatladi, yevroda ham ko‘tarilish kuzatildi
-
Siyosat1 day ago
O‘zbekiston hukumati Suriyaga yangi elchisini jo‘natdi