Prezident Tramp Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘onga Turkiyaga F-35 yashirin qiruvchi samolyotlarini sotib olish imkonini beruvchi dasturni tiklashga tayyorligini aytishi kutilmoqda, bu Trampning o‘zi yetti yil avval milliy xavfsizlik nuqtai nazaridan joriy qilgan taqiqni bekor qiladi.

Ammo shu hafta Anqarada Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) sammitida ishtirok etishi rejalashtirilgan va janob Erdo‘g‘on “juda qadrlaydigan” sovg‘a tayyorlayotganini aytgan janob Trampning yo‘nalishini o‘zgartirishi Kongressda qarshiliklarga duch kelishi mumkin, bu esa unga to‘sqinlik qilishga urinishi mumkin.

Ma’muriyatning to’rt nafar yuqori martabali amaldori, milliy xavfsizlik xodimlarining boshi berk ko’chadan chiqish uchun bir necha haftalik parda ortidagi ishlaridan so’ng bo’lajak siyosat o’zgarishlarini aytib o’tdi. Rasmiylarning ta’kidlashicha, ular janob Trampdan hech bo’lmaganda samolyotlarni Turkiya qo’liga topshirishga tayyorligini bildirishini kutishgan, biroq uning harakatlariga Kongress va qonuniy cheklovlarni qanday chetlab o’tishga urinishi haqida bir qancha kelishmovchiliklar mavjud bo’lsa-da, qachon bo’lishi noma’lum.

Janob Trampning aynan nima deyishi noma’lum edi va rasmiylar u fikrini o’zgartirishi mumkinligidan ogohlantirdi. U hatto o’z xodimlari uchun ham oldindan aytib bo’lmaydi. Ammo ma’muriyat rasmiylari jarayonni boshlash uchun ikki rahbar o’rtasida bu masala bo’yicha maktublar almashinuvi bo’lishi mumkinligini aytdi. Oq uy matbuot kotibi izoh so’raganida, prezidentning avvalgi bayonotlariga ishora qildi.

2019-yilda Trampning birinchi muddatida Turkiya Rossiyadan ilg‘or S-400 zenit tizimlarini sotib olganidan so‘ng F-35 dasturidan chiqarildi. O‘shanda Vashingtonning xavotiri Turkiyaning S-400 ni o‘zining yangi yetkazib berilgan F-35 samolyotlarida o‘rgatishi, Rossiya esa qiruvchi samolyotning yashirin va boshqa raketalardan qochish imkoniyatlari bilan qanday kurashishni o‘rganishi edi.

Ammo janob Erdo‘g‘on janob Trampni eng ko‘p hayratga soladigan kuchli rahbarlardan biri va vitse-prezident J.D.Vens yaqinda janob Tramp hukumat amaldorlariga Turkiya rahbari o‘zi xohlagan samolyotlarni olish yo‘lini topishni buyurgan, deb taxmin qildi.

Turkiya 2020-yilda Kongress tomonidan qabul qilingan, agar ma’muriyat Turkiya Rossiya tizimiga ega emas degan xulosaga kelmaguncha, F-35 sotilishini bloklaydigan qonunni yengishi kerak.

Muzokaralarda yaqindan ishtirok etgan ma’muriyat vakilining so’zlariga ko’ra, ushbu maqsadga erishish uchun Turkiyaning ko’pchiligi yuk tashish konteynerlarida bo’lgan S-400’lari uchinchi tomonga topshirilishi mumkin.

Boshqa bir rasmiyning aytishicha, mexanizm hali tushunilmagan. To’rt yil oldin Rossiya hujumlariga qarshi turish uchun Ukrainaga raketalarni o’tkazish haqida gap ketgan edi, ammo bu urinish muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Bugun janob Tramp yoki janob Erdo‘g‘on Rossiyaning qudratli tizimlarini Ukrainaga sotib yuborishi dargumon. Ehtimol, asosiy qismlarni olib tashlash orqali tizimni ishlamay qoldirish haqida gap bor.

Turkiya yillar davomida F-35 dasturiga qayta qo‘shilish uchun g‘azab bilan lobbichilik qildi, biroq NATO ittifoqiga qo‘shilgan va NATOning Rossiya bilan mojarosida foydalanish mumkin bo‘lgan taktik yadro qurollari saqlanadigan AQSh harbiy bazalariga mezbonlik qilgan bo‘lsa ham, Rossiyadan sotib olgan havo mudofaa tizimlaridan voz kechishni istamadi.

2019-yilda Oq uy Turkiyani dasturdan chiqarib tashlashning aniq asosini keltirdi, bu esa AQShga 500 million dollarga yaqin zarar keltirdi.

O‘shanda Oq uy “F-35 Rossiyaning ilg‘or imkoniyatlarini o‘rganish uchun foydalanilgan razvedka to‘plash platformalari bilan birga yashay olmasligini” aytgan edi. “Turkiya 65 yildan ortiq vaqtdan beri uzoq muddatli va ishonchli hamkor va NATO ittifoqchisi bo’lib kelgan, ammo S-400 ni qabul qilish NATOning barcha ittifoqchilarining Rossiya tizimidan uzoqlashish bo’yicha o’zaro majburiyatlarini buzadi”.

Ammo Tramp bu qarordan hech qachon qanoatlanmadi va ko‘pincha o‘zidan oldingi prezident Barak Obamani zarur shart-sharoitlarda aybladi. Prezident etib qayta saylanganidan beri janob Trump ma’muriyatni ham ochiq, ham shaxsiy tarzda o’zgartirish haqida o’yladi.

O‘tgan oy NATO Bosh kotibi Mark Rutte bilan Oval kabinetda o‘tirgan Trampdan F-35 haqida so‘ralganda, u Erdo‘g‘onga “juda xursand bo‘ladigan” sovg‘a olib kelganini aytdi. Vens bu masala Mudofaa vaziri Pit Xegsetga topshirilganini aytdi va “Pit va butun jamoa hozirda bu masalani ko’rib chiqmoqda, chunki agar ma’muriyat “Amerika qonunlariga rioya qilmoqchi” bo’lsa, biz bir nechta narsalar sodir bo’lganligini aniqlashimiz kerak” dedi. Prezident buni bizdan so‘rayapti”, deb qo‘shimcha qildi u.

Tramp keyinroq “Biz buni aniqlaymiz”, dedi.

Ma’lum bo’lishicha, buni hal qilish oson emas. 2025 yil iyun oyida elchi Tomas J. Barak kichik F-35 samolyoti bo‘yicha Turkiya bilan mojaro yil oxirigacha hal bo‘lishini bashorat qilgan va Kongress bu qarorni qo‘llab-quvvatlashini bildirgan edi. Ammo bu rezolyutsiya hech qachon amalga oshmadi va janob Tramp endi u yoki keyingi Kongress belgilanganidek chaqirilmasligi ehtimoli bilan yuzma-yuz turibdi. Ayrim respublikachilar, jumladan, Tashqi aloqalar qo’mitasiga rahbarlik qilayotgan senator Jim Rish (Aydaxo) bunga qattiq shubha bilan qaraydi.

F-35 sotuvining uzoq vaqtdan beri tanqidchilaridan biri Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyaxudir. “Turkiya buyuk davlat, lekin uni ochiqdan-ochiq Isroilni yoʻq qilishga chaqirayotgan kishi boshqarmoqda”, dedi u dushanba kuni “Fox & Friends” telekanaliga bergan intervyusida. “U NATO a’zosi bo’lgan Kiprning yarmini bosib oldi. U NATOning yana bir a’zosi Gretsiyaga tahdid qilmoqda va Quddusni zabt etish haqida ochiq gapirmoqda”.

Birinchi Tramp ma’muriyati Rossiya F-35 yashirin tizimi haqida ma’lumot to’plash uchun turk dasturlarini qo’llashi mumkinligidan shunchalik xavotirda ediki, Turkiyaning Mudofaa xaridlari agentligiga qarshi sanktsiyalar kiritdi. Ushbu sanktsiyalar amal qilishda davom etadi.

Ayni paytda, Kongress tadqiqot xizmati hisobotiga ko‘ra, Turkiya tomonidan to‘langan, lekin hech qachon yetkazib berilmagan F-35 samolyotlari Qo‘shma Shtatlarda saqlanmoqda.

Tramp seshanba kuni Anqaraga transatlantik alyans uchun nozik vaqtda kelishi rejalashtirilgan.

U uzoq vaqtdan beri yevropalik ittifoqchilar alyans uchun yetarlicha harbiy mablag‘ ajratmayotganidan shikoyat qilib keladi. O’tgan yilgi sammitda Ispaniyadan tashqari barcha NATO a’zolari yalpi ichki mahsulotining 3,5 foizini mudofaaga, yana 1,5 foizini esa tegishli infratuzilmaga sarflashga va’da bergan edi, uni qisqa muddat tinchlantirgandek tuyuldi, ammo muvaffaqiyat hissi qisqa umr ko’rdi. U tezroq o’sishni talab qila boshladi va so’nggi oylarda AQShning Eron bilan urushi paytida alyans tomonidan qo’llab-quvvatlanmagani haqida g’azablandi.

Prezident Rutte bilan uchrashuvida bu yilgi sammitga Erdo‘g‘an mezbonlik qilgani uchun qatnashayotganini va undan faqat ishtirok etishni iltimos qilganini aytdi.

Janob Tramp Ukraina bilan urush paytida Rossiya prezidenti Vladimir V. Putinga nisbatan tutgan pozitsiyasi tufayli ham ittifoqni ikkiga bo‘ldi. Janob Tramp oʻtgan yili Oval kabinetda Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy bilan janob Putinning mojaroga oid ayrim fikrlarini qabul qildi. Tramp chorshanba kuni Zelenskiy bilan ikki tomonlama muzokaralar o‘tkazishi rejalashtirilgan.

Tramp seshanba kuni Vashingtondan kelganidan so‘ng Erdo‘g‘on bilan uchrashishi rejalashtirilgan. Keyin u NATOning boshqa yetakchilari bilan kechki ovqatda ishtirok etadi. U chorshanba kuni ishchi yig’ilishda ishtirok etadi, so’ngra Turkiyadan jo’nab ketish oldidan matbuot anjumani o’tkazadi.

Source link

Dushanba kuni Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Qo’shma Shtatlarni Turkiyaga ilg’or qiruvchi samolyotlar yoki samolyot dvigatellari bermaslikka chaqirdi.

“Menimcha, ularga F-35 yoki qiruvchi samolyotlar dvigatellari berilmasligi kerak”, dedi Netanyaxu Anqaradagi NATO sammiti arafasida Fox News telekanaliga.

“Chunki bu Isroilning havo ustunligi va ehtimol Amerikaning Yaqin Sharqdagi pozitsiyasi bilan kafolatlangan Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatini silkitardi.”

Uning bu so‘zlari ommaviy axborot vositalarida Tramp ma’muriyati AQSh Kongressi qarshiligiga qaramay, General Electric kompaniyasining F110 dvigatellarini Turkiyaga sotishni davom ettirayotgani haqidagi xabarlar ortidan yangragan.

Vakillar palatasi Tashqi ishlar qo’mitasidagi eng yuqori demokrat Gregori Miks o’z vakolatidan foydalanib, Turkiyaga qurol savdosini to’sib qo’ydi.

Miks oʻtgan oy oxirida Tramp maʼmuriyati unga “zudlik bilan” Turkiyaga 700 million dollardan ortiq qurol sotilgani haqida Kongressni rasman xabardor qilish niyatida ekanini aytganini aytdi.

Miks ma’muriyatni Kongress tomonidan taklif qilingan kelishuv ustidan nazoratni chetlab o’tganlikda ayblab, uni “ma’muriyatning Kongress nazorati vakolatiga ochiqchasiga e’tibor bermasligining yana bir chuqur tashvishli misoli” deb atadi.

U, shuningdek, maʼmuriyatni xavfsizlik bilan bogʻliq muammolar, jumladan, Turkiyaning Rossiyada ishlab chiqarilgan S-400 raketa tizimiga egalik qilishda davom etayotganini eʼtiborga olmagani uchun tanqid qildi.

Seshanba kuni Anqarada NATO yetakchilari ikki kunlik sammitni boshlashi rejalashtirilgan. AQSh rasmiylarining ta’kidlashicha, yig’ilishda mudofaa bo’yicha milliardlab dollarlik kelishuvlar, jumladan, AQSh kompaniyalaridan ilg’or qurol tizimlarini xarid qilish haqidagi e’lonlar ham bo’lishi mumkin.

Bosh vazir Benyamin Netanyaxu ham Fox News telekanalida Turkiyaning alyansdagi mavqeidan kengroq xavotir bildirdi.

Bosh vazir Benyamin Netanyaxu Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on haqida: “Turkiya buyuk davlat, lekin uni ochiqdan-ochiq Isroilni yo‘q qilishga chaqirayotgan kishi boshqaradi”, dedi.

“U NATO a’zosi bo’lgan Kiprning yarmini bosib oldi. U NATOning yana bir a’zosi Gretsiyaga tahdid qilmoqda va Quddusni zabt etish haqida ochiq gapirmoqda”.

Source link

Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu dushanba kuni Tramp ma’muriyatining reaktiv dvigatellar sotishi va F-35 qiruvchi samolyotlarini Turkiyaga sotishiga qarshiligini bildirib, “Fox & Friends” nashrida bunday harakat “yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatiga putur yetkazadi, bu Isroilning havo ustunligi va Amerika mintaqasidagi pozitsiyasi bilan kafolatlanadi” dedi.

Netanyaxuning bayonoti prezident Donald Tramp Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bilan ikki tomonlama muzokaralar o‘tkazishi rejalashtirilgan NATO sammitiga jo‘nab ketishidan bir necha soat oldin yangragan.

“Menimcha, biz (Turkiyaga) F-35 samolyotlari yoki qiruvchi samolyotlar dvigatellarini bermasligimiz kerak”, dedi Bosh vazir Benyamin Netanyaxu Fox News telekanalida.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Turkiya “Amerikani yomon ko‘radigan “Musulmon birodarlar” radikal harakati bilan kasallangan”.

Batafsil: https://t.co/gSW5VJLPfA pic.twitter.com/XKovNgVPJM

– Yahudiy Insider (@jewishinsider) 2026 yil 6-iyul

Tramp ma’muriyati o’tgan oy Kongressga AQShda ishlab chiqarilgan 700 million dollardan ortiq AQShda ishlab chiqarilgan F-110 reaktiv dvigatellarini turk armiyasiga sotish va Anqaraning F-35 dasturiga muvofiqligini ko’rib chiqishga harakat qilayotganini, bu esa hozirda Turkiyaning ishtirok etishini taqiqlovchi AQSh sanksiyalarini o’zgartirishi mumkinligini aytdi.

Dushanba kuni Bosh vazir Benyamin Netanyaxu Turkiyani “Qo’shma Shtatlardan nafratlanadigan radikal harakat Musulmon Birodarlar tomonidan yuqtirgan” deb ta’rifladi va “Men ularga F-35 yoki qiruvchi samolyotlar dvigatellarini berishimiz kerak deb o’ylamayman”, dedi. U, shuningdek, Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘on va Turkiya vazirlarining Netanyaxu “Isroilni yo‘q qilishga chaqirish” sifatida tavsiflagan so‘nggi bayonotlariga ishora qildi.

Bosh vazir Netanyaxuning izohlari o‘tgan hafta Trampga Erdo‘g‘anning “doimiy ravishda o‘sib borayotgan Isroilga qarshi ritorikasi” va Turkiyaning Eron bilan aloqalarini Eronga qo‘shilishdan voz kechishi haqida ogohlantirgan deputat Mayk Louler (R-N.Y.) va deputat Bred Sherman (Kaliforniya) boshchiligidagi ikki partiyali Vakillar guruhining xavotirlarini aks ettiradi.

Source link

AQSh prezidenti Donald Tramp dushanba kuni Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan telefon orqali suhbatdan so‘ng Ukrainadagi urushni tugatish yo‘lidagi taraqqiyot haqida optimizm bildirdi.

Prezident Tramp urushni tugatish boʻyicha muzokaralar “odamlar oʻylagandan ham yaqinroq” ekanini aytdi.

Vashingtondagi Oq uyda boʻlib oʻtgan tadbirda u Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiyga ishora qilib, “Prezident Putin buning tugashini istaydi. Men sizga buni juda qattiq aytaman. Yaxshi qaror. Prezident Zelenskiy aslida hozir tugashini xohlaydi”.

Prezident Trump, “Biz juda yaxshi uchrashuv o’tkazdik. O’ylaymanki… biz buni amalga oshirishga yaqinlashmoqdamiz”, dedi.

Seshanba kuni Anqarada boshlanadigan NATO sammiti oldidan Tramp: “Biz NATOga boramiz va bu haqda gaplashamiz va men u erga etib boramiz deb o’ylayman. O’ylaymanki, biz buni uddalaymiz”.

Ukraina 2022-yilning fevralidan beri Rossiyaning keng ko‘lamli bosqiniga qarshi kurashmoqda.

Yaqinda Kiyev va Ukrainaning boshqa shaharlarida bir necha kishining hayotiga zomin boʻlgan Rossiyaning keng koʻlamli raketa hujumlaridan tashqari, Ukraina Rossiyaning neft sektorini nishonga oldi va Rossiya va Qrim yarimoroli oʻrtasidagi aloqalarga hujum qildi.

Source link

Bosh vazir Benyamin Netanyaxu, NATO sammiti oldidan AQSh prezidenti Donald Trampga ommaviy maktub yo‘llab, AQShni Turkiyaga F-35 qiruvchi samolyotlari va ilg‘or samolyot dvigatellari sotilishini ma’qullamaslikka chaqirdi va ikki yetakchi o‘rtasidagi munosabatlar vaqti-vaqti bilan bo‘layotgan kelishmovchiliklarga qaramay mustahkamligini ta’kidladi.

Fox News telekanaliga bergan intervyusida Netanyaxu Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on hukumati uchun strategik muammolar kuchayib borayotgani haqida ogohlantirib, uning HAMASni qo‘llab-quvvatlayotgani, Isroilga qarshi ritorika va mintaqaviy ambitsiyalarni tilga oldi.

Bosh vazir Netanyaxu “Turkiya buyuk davlat” dedi, ammo amaldagi rahbariyat ochiqdan-ochiq Isroilni yoʻq qilishga chaqirayotgani, Kiprning bir qismini bosib olgani va ekstremistik mafkurani targʻib qilayotganini daʼvo qildi. “Menimcha, biz ularga F-35 yoki qiruvchi samolyot dvigatellarini bermasligimiz kerak, chunki bu Yaqin Sharqdagi kuchlar muvozanatini buzadi”.

Bosh vazir, shuningdek, Eronning mintaqaviy ta’siriga qarshi Turkiya emas, Isroil chora ko’rganini aytib, Turkiya hukumatini HAMASni moliyalash va boshpana berishda aybladi.

Bosh vazir Netanyaxu prezident Tramp bilan munosabatlari keskinlashgani haqidagi spekulyatsiyalarga to‘xtalib, ittifoqchilar o‘rtasida chuqur kelishmovchilik borligi haqidagi xabarlarni rad etdi.

“Biz deyarli hamma narsani ko’rib turibmiz”, dedi u. “Ba’zida bunday holatlar hatto eng yaxshi ittifoqchilar o’rtasida ham sodir bo’ladi. O’zaro kelishmovchiliklar bo’lishi mumkin. Biz bu haqda odatda ochiq suhbatlarda gaplashamiz”.

Bosh vazir Netanyaxu Isroilni Qo’shma Shtatlarning Yaqin Sharqdagi “namunali ittifoqchisi” deb ta’rifladi va Qo’shma Shtatlarni demokratiya va erkinlik uchun global kuch sifatida maqtadi.

Bosh vazir Benyamin Netanyaxu hozirgi mojarodan tashqariga nazar tashlar ekan, Isroilning Eronga qarshi so‘nggi harbiy amaliyotlari yangi diplomatik imkoniyatlar yaratganini ta’kidlab, mintaqaviy tinchlik kelishuvlarini kengaytirish uchun Prezident Tramp bilan hamkorlik qilishni xohlashini aytdi.

“Biz Eron rejimini sezilarli darajada zaiflashtirganimiz yana bir qancha tinchlik kelishuvlariga yo‘l ochadi”, dedi u va Ibrohim kelishuvlari natijasida yaratilgan sur’at qayta tiklanishiga umid bildirdi.

Bosh vazir, shuningdek, Xameyniyning dafn marosimida katta olomon ishtirok etishi muhimligini inkor etib, Islom Respublikasi xalq tomonidan qoʻllab-quvvatlanmasdan, qatagʻon ostida qolgan mashhur boʻlmagan rejim boʻlib qolayotganini taʼkidladi.

Netanyaxuning aytishicha, millionlab odamlar davlat homiyligidagi tadbirlarda qatnashishi mumkin bo’lsa-da, eronliklarning katta qismi u o’n minglab o’z xalqini o’ldirishda va qo’rquv orqali hokimiyatni saqlab qolishda ayblagan rejimga qarshi.

U shuningdek, Eron proksi tarmoqlari, jumladan Livandagi Hizbulloh va G’azodagi Xamas ham xuddi shunday qo’rqitish va zo’ravonlik taktikasiga tayanishini da’vo qildi.

Bosh vazir Netanyaxu Quddus va Vashington o‘rtasidagi strategik sheriklikni yana bir bor tasdiqlab, ikki davlat “nafaqat umumiy manfaatlar, balki umumiy qadriyatlar ham mushtarak” ekanini aytdi va Tramp ma’muriyati bilan kelishmovchiliklar yaqin hamkorlik orqali hal qilinishiga ishonch bildirdi.

Source link