Jonatan Spayser tomonidan yozilgan

ANKARA, 1-iyul (Reuters) – Besh yil oldin, 10 ta elchi siyosiy mahbus deb hisoblagan odamlarni ozod qilishni talab qilgan va g’azablangan Prezident Toyyib Erdo’g’on ularni chiqarib yuborishni buyurganida, G’arb davlatlari Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) ittifoqchisi Turkiya bilan to’liq diplomatik inqiroz xavfini tug’dirdi.

2021-yilning ikki g‘azabli kunidan so‘ng, ikki davlat qirg‘oq yoqasidan orqaga tortildi, AQSh, Fransiya, Germaniya, Kanada va boshqa elchilar murosa bayonotlari bilan chiqishdi va Erdo‘g‘an bundan buyon ehtiyotkorroq bo‘lishini aytdi.

Ularda ham shunday.

O’shandan beri, ayniqsa, bir yil o’tib Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi Yevropani fosh qilib qo’yganidan beri, G’arb davlatlari Turkiyaning huquq va erkinliklari borasidagi o’rni haqidagi xavotirlarini oshkora izhor qilishdan qochib, o’rniga mintaqaviy harbiy kuch va qurol eksportchisi bilan xavfsizlik aloqalarini mustahkamlashga e’tibor qaratishdi.

Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkilotiga (NATO) aʼzo 32 davlat rahbarlari 7-8 iyul kunlari Anqarada boʻlib oʻtadigan uchrashuvda Gʻarb diplomatiyasining asosiy nuqtalari oshkor boʻladi.

Sammitni rejalashtirishda ishtirok etgan g‘arb va turk diplomatlarining so‘zlariga ko‘ra, Turkiyaning asosiy muxolifatdagi Respublikachi Xalq partiyasiga (CHP) nisbatan misli ko‘rilmagan qonuniy repressiyani tanqid qilish rejalari yo‘q, jumladan, CHPdan prezidentlikka nomzod va Erdo‘g‘onning asosiy raqibi Istanbul hokimi Ekrem Imomo‘g‘lining qamoqqa olinishi.

g’arbiy sukunat

Erdo‘g‘on hukumatining ayrim tanqidchilari fikricha, G‘arbning nisbiy sukuti avtoritar siljishni kuchaytirmoqda, Turkiya muxolifatini yakkalab qo‘ygan va NATOning demokratiya va qonun ustuvorligi tamoyillariga e’tibor bermagan.

“G‘arb davlatlari Turkiyadagi demokratik institutlarning yomonlashgani haqida fikr bildirishda davom etishlari muhim bo‘lib qolmoqda, chunki yo‘nalish o‘zgarmas tarzda belgilanmagan va Turkiya hali belgilanmagan hududdan o‘tib ketgani yo‘q”, — dedi AQShning Anqaradagi sobiq elchisi Devid Satterfild.

“Turklar uchun boshqa odamlarning oʻz tizimi haqida shu tarzda gapirayotganini eshitish juda muhim”, dedi Reuters agentligiga hozirda Beyker Davlat siyosati instituti direktori Satterfild.

Prezident Erdog’anning idorasi bu fikrga izoh berish so’rovlariga javob bermadi.

Satterfild uning Turkiyadagi inson huquqlari himoyasi Qo’shma Shtatlar va Turkiya o’rtasidagi asosiy ish munosabatlariga salbiy ta’sir ko’rsatganini inkor etib, prezident Donald Trampning ikkinchi muddati davomida demokratik qadriyatlarni muhokama qilishdan qochish qarori munosabatlarni rivojlantirmaganini qo’shimcha qildi.

Erdo‘g‘on qisqa vaqt ichida Satterfildni va boshqa to‘qqiz G‘arb elchisi bilan birga qamoqdagi xayriyachi Usmon Kabalani ozod qilishga chaqirib, voqea Turkiya demokratiyasiga ziyon yetkazayotganini aytib, 2021 yilda “persona non grata” deb e’lon qilinishini buyurdi.

Kabara qariyb to‘qqiz yildan beri qamoqda va hukumatni to‘ntarishga uringanlikda ayblanib, umrbod qamoq jazosiga hukm qilinishi mumkin, lekin u buni rad etadi. Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudi, agar dalillar yetarli bo‘lmasa, uni va ishda ishtirok etgan boshqa shaxslarni ozod qilish kerak, deb qaror qildi va uning hibsga olinishi uning ovozini o‘chirish uchun qilingan.

Prezident Erdog’anning 23 yildan beri hokimiyatda bo’lgan hukmron AK partiyasi sud tizimi mustaqil ekanini ta’kidlab, uning demokratik obro’siga oid tanqidlarni yoki sudlar siyosiylashtirilayotgani haqidagi har qanday taklifni rad etadi.

Oxirgi ikki yil ichida yuzlab saylangan amaldorlar va muxolifatdagi CHP a’zolari qamoqqa tashlangan va yetakchilar hokimiyatdan chetlatilgan, bu partiya sud to’ntarishi deb atagan.

Sammitdan oldingi cheklovlar va cheklovlar

Huquq tashkilotlari NATO sammiti oldidan xavotirda edilar. Mustaqil ommaviy axborot vositalarining oʻnlab turkiyalik jurnalistlari voqeani yoritishga ruxsat berilmagan va hukumat xavfsizlik nuqtai nazaridan 200 dan ortiqni hibsga olgan.

Erdo‘g‘anning idorasi ommaviy axborot vositalarini akkreditatsiya qilishning rad etilishiga izoh bermadi, biroq NATO bu kabi masalalarda ko‘rsatma olish uchun mezbon davlatga tayanishini aytdi.

Alyans sammitda huquqlar bilan bog’liq muammolarni ko’tarish niyatidami, degan savolga NATO rasmiylari tan olish masalasi bo’yicha oldingi bayonotlarga ishora qilib, jurnalistlarning shaxsan ishtirok etishi juda muhim ekanini aytdi.

AQShning Anqaradagi elchixonasi Turkiyaga nisbatan siyosatning o’zgarishi haqida darhol izoh bermadi.

Chet ellik sarmoyadorlar CHPning tazyiqlari haqida fikr bildirdi. Ba’zi G’arb diplomatlarining aytishicha, ular Turkiya rasmiylari bilan shaxsiy xavotirlarini bildirishni afzal ko’rishadi, chunki Anqara siyosatini ochiq tanqid qilish demokratik orqaga qaytishni engillashtirmaydi.

Tramp Erdo‘g‘onni do‘st deb biladi

NATO sammiti Prezident Trampning AQSh prezidenti sifatida Turkiyaga ilk tashrifi bo’ladi. Shuningdek, u o‘zi do‘st deb atagan Prezident Rajab Toyyib Erdo‘g‘an bilan ikki tomonlama muntazam muzokaralar o‘tkazishni rejalashtirmoqda va bu AQSh-Turkiya munosabatlarining so‘nggi yillardagi eng iliqligini ta’kidladi.

Turkiya hukumati sammit ittifoqning birligini ta’kidlab, mudofaa sanoati bo’yicha hamkorlikni kengaytirishga yordam berishiga umid qilmoqda. NATO rahbari Mark Rutte o’nlab milliard dollarlik kelishuv e’lon qilinishini aytdi.

Ittifoqchilar NATOning ikkinchi yirik armiyasiga ega bo’lgan va shuningdek, qurolli uchuvchisiz samolyotlarning asosiy eksportchisi bo’lgan Turkiyani Rossiyaning janubi-sharqiy qanotidagi tajovuziga qarshi qalqon sifatida ko’rishadi.

Uning NATO doirasidagi qiymatining oshishi o’tmishdagi ba’zi keskinliklardan, jumladan, Turkiyaning Shvetsiya va Finlyandiyaning a’zolik da’volarini 2022 yildan 2023 yilgacha kechiktirishi va Moskva bilan nisbatan samimiy munosabatlarga qaramay sodir bo’ldi.

Varshavada joylashgan Sharqshunoslik markazining Turkiya, Kavkaz va Markaziy Osiyo boʻyicha direktori Karol Vasilevskiyning aytishicha, Gʻarb ittifoqchilari hozirda “maʼlum darajada qadriyatlardan voz kechish va ishbilarmonlik aloqalariga intilish koʻrsatmoqda… Turkiya Yevropa mudofaasi uchun muhim ekanini tan oladi”.

Vasilevskiyning aytishicha, Turkiya hukumati G’arbning har qanday tanqidiga, jumladan, muxolifatdagi CHPga qarshi tazyiqlarga nisbatan jim turishini va “harakat qilmasligini” biladi.

(Jonatan Spayserning reportaji; Garet Jons tomonidan tahrirlangan)

Source link

Juma, 3 iyul

NATO Tramp Erdo‘g‘an – AQSh prezidenti Donald Tramp Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘onni tez-tez maqtab, uni “aqldan ozgan lider” va u hurmat qiladigan yaxshi do‘st deb atagan. Yaqinda prezident Tramp Turkiya prezidenti kelasi hafta Turkiyada boʻlib oʻtadigan NATO sammitida qatnashmasligini aytgan edi.

:: Tahrirlash kerak.

6-iyul, dushanba

Turkiyaning NATOga tayyorgarliklari – 7 va 8 iyul kunlari Turkiyada bo’lib o’tadigan NATO sammitidan bir kun oldin nashr.

::AP dunyo yetakchilarining NATO sammiti yig‘ilishi oldidan so‘nggi tayyorgarliklar haqida oldindan ko‘rish videosi.

::Ushbu sammitda nima kutish mumkinligi haqida tahlilchilarning ovozlari bilan AP videosi.

::NATO sammiti bilan bogʻliq namoyishlarni kuzatish.

7-iyul, seshanba

Turkiya NATO sammiti – Bu yil Turkiya mezbonlik qiladigan ikki kunlik NATO sammitiga 32 davlatdan iborat NATO ittifoqi yetakchilarini jalb qilishi kutilmoqda.

::Vaqt aniqlanadi – Davlat rahbarlari aeroportga kelishadi. jonli efirda. Asosiy eshittirishga kirish. Tahrirlash davom etmoqda.

::0645GMT – Mudofaa vazirlari va xususiy sektor vakillari ishtirok etgan Mudofaa sanoati forumi. Jonli efirga chiqish hali aniq emas. Imkoniyat asosida tahrirlash.

::Time TBA – NATO FMS 2004 yil Istanbul sammiti chog’ida boshlangan va Yaqin Sharq mamlakatlari, ayniqsa Fors ko’rfazi mintaqasi bilan xavfsizlik sohasida hamkorlikni kuchaytirishga qaratilgan ICI (yoki Istanbul hamkorlik tashabbusi) a’zolari bilan uchrashadi. Jonli efirga chiqish hali aniq emas. Imkoniyat asosida tahrirlash.

::Time TBA – Turkiya Mudofaa vaziri NATOning mudofaa vazirlari va boshqalarni vazirlikning yangi qarorgohida kutib oldi. jonli efirda. Asosiy eshittirishga kirish. Tahrirlash davom etmoqda.

::Time TBA – Davlat va hukumat rahbarlari rasmiy kechki ovqatda qatnashadilar. Jonli efirga chiqish hali aniq emas. Imkoniyat asosida tahrirlash.

::Time TBA – Tashqi ishlar vaziri va mudofaa vaziri o’rtasida “Ishchi kechki ovqat”. Jonli efirga chiqish hali aniq emas. Imkoniyat asosida tahrirlash.

::Ikki tomonlama uchrashuvlarni yoritish yoki yig’ish. Yangiliklar uchun brifinglar, fotosuratlar, qo’l siqishlar va sammit doirasidagi uchrashuvlar.

::NATO bilan bog’liq namoyishlar monitoringi.

8-iyul, chorshanba

Turkiya NATO sammiti – Bu yil Turkiya mezbonlik qiladigan ikki kunlik NATO sammitiga 32 davlatdan iborat NATO ittifoqi yetakchilarini jalb qilishi kutilmoqda.

:: Taxminan 05:00 GMT – sammit o’tkaziladigan joyga yetib boring. jonli efirda. Asosiy eshittirishga kirish. Tahrirlash davom etmoqda.

::Time TBA – O’ng qo’shni eshik. Iloji boricha yoping.

::Time TBA – Rasmiy kutib olish, keyin oilaviy surat. jonli efirda. Iltimos, tahrirlang va kuzatib boring.

::Time TBA – Davlat va hukumat rahbarlarining uchrashuvi. Jonli efirga chiqish hali aniq emas. Tahrirlash kutilganidek.

::NATO bilan bog’liq namoyishlar monitoringi.

AP360

AP 360 havo muxbirlariga NATO ob’ektlarida jonli stendlar va bir nechta tillarda maxsus jonli kadrlar bilan ta’minlaydi.

Iltimos, qamrov haqida ma’lumot olish uchun biz bilan bog’laning.

AP 360 London

+44 207 482 7580

reservation@ap.org

Source link

Turkiya Mudofaa vaziri Yasar Guler NATOning kelasi hafta Anqarada boʻlib oʻtadigan sammiti oldidan Reyter agentligiga bergan intervyusida NATO oʻzgaruvchan xavfsizlik vaziyatiga moslashayotgani va Qoʻshma Shtatlar ittifoqdan chiqishga intilmayotganini aytdi. Turkiya 7 va 8 iyul kunlari NATOning 32 yetakchisini, Fors ko‘rfazi va Osiyo-Tinch okeani mintaqasi rasmiylari bilan birga ittifoq ichidagi yuklarni taqsimlash, mudofaa xarajatlari bo‘yicha davom etayotgan ziddiyat va AQShning ittifoqchining Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish majburiyatini yo‘qligidan noroziligi fonida qabul qiladi.

“NATO Yevro-Atlantika xavfsizligi va mudofaasi uchun misli ko’rilmagan asosiy poydevor bo’lib qolmoqda. Biz boshdan kechirayotgan davrni inqiroz sifatida emas, balki o’zgaruvchan xavfsizlik muhitiga moslashish jarayoni sifatida baholaymiz”, dedi Guler Reuters agentligiga yozma javobida. Uning so‘zlariga ko‘ra, sammitda ittifoqchilarning mudofaa xarajatlarini oshirishni baholash, mudofaa sanoati sohasida hamkorlikni kuchaytirish, Ukrainani qo‘llab-quvvatlashni oshirish va blokning hamjihatligini mustahkamlash masalalari muhokama qilinadi.

Gulerning aytishicha, Qo’shma Shtatlar Yevropadagi ittifoqdoshlari va Kanada Yevropa xavfsizligi uchun ko’proq mas’uliyatni o’z zimmasiga olishini xohlaydi. U Yevropaning mavjud mudofaa tashabbuslarining ijobiy ekanligini, ammo keng qamrovlilik yo‘qligini aytib, Turkiyaning kelajakdagi Yevropa mudofaa rejalari va tashabbuslariga qo‘shilishi kerakligini targ‘ib qildi.

Prezident Tramp NATOni tanqid qildi: Prezident Trampning aytishicha, NATO ittifoqchilari Eron urushini qo‘llab-quvvatlamay, AQShni tushkunlikka solgan

Turkiyaning oʻz harbiy salohiyatiga kelsak, Gyuler mamlakat NATO salohiyati boʻyicha 2029-yilgacha barcha maqsadlariga erishishni maqsad qilganini aytdi. Uning aytishicha, Turkiya havo hujumidan mudofaa tizimini kuchaytirish uchun “barcha variantlarni koʻrib chiqmoqda”, jumladan, SAMP-T va Patriot raketa tizimlarini sotib olish ehtimoli bor, chunki Turkiya hukumati alyansdagi rolini kengaytirish hamda oʻzining mudofaa pozitsiyasini mustahkamlashga intilmoqda.

Source link

Seshanba, 30-iyun, 2026-yil, soat 8:24 (UTC)

Tuva Gumulkuk tomonidan yozilgan

ANKARA, 30-iyun (Reuters) – Turkiya Mudofaa vaziri Yasar Guler Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkilotining (NATO) kelasi hafta Anqarada boʻlib oʻtadigan sammiti oldidan Reyter agentligiga bergan intervyusida NATO oʻzgaruvchan xavfsizlik muhitiga moslashayotgani va Qoʻshma Shtatlar ittifoqdan chiqishga intilmayotganini aytdi.

7 va 8 iyul kunlari Turkiya NATOning 32 yetakchisi hamda Fors ko‘rfazi va Osiyo-Tinch okeani rasmiylarini mezbonlik qiladi, bunda ittifoq ichidagi yuklarni taqsimlash va mudofaa xarajatlari bilan bog‘liq taranglik va Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi ittifoqdoshning Hormuz bo‘g‘ozini qayta ochish majburiyatini yo‘qligidan umidsizlik.

Guler, savollarga yozma ravishda bergan javobida, sammitda blok birligi, ittifoqchilarning mudofaa xarajatlarini oshirish, mudofaa sanoati hamkorlikni kuchaytirish va Ukrainaga qoʻllab-quvvatlashni kuchaytirish masalalari muhokama qilinadi dedi. Uning qo‘shimcha qilishicha, Turkiya hukumati Yevropa mudofaa tashabbuslarida ishtirok etishi kerak.

“NATO Yevro-Atlantika xavfsizligi va mudofaasi uchun misli ko’rilmagan asosiy poydevor bo’lib qolmoqda. Biz boshdan kechirayotgan davrni inqiroz sifatida emas, balki o’zgaruvchan xavfsizlik muhitiga moslashish jarayoni sifatida baholaymiz”, – dedi Guler.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar NATOdan chiqish niyatida emas, lekin Yevropa ittifoqchilari va Kanada Yevropa xavfsizligi uchun ko‘proq mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishini istaydi va Anqara mudofaa rejalari va sa’y-harakatlariga qo‘shilishi kerakligini aytdi.

(Tuvan Gumrukju reportaji; Jonatan Spayser va Sharon Singleton tomonidan tahrirlangan)

Source link

Isroil hukumati yakshanba kuni bir ovozdan Birinchi jahon urushi davrida armanlarning qirg‘inini genotsid deb tan oldi, bu ko‘pchilik tomonidan Turkiyaga tanbeh sifatida qaraladi va ikki davlat o‘rtasidagi kelishmovchiliklar chuqurlashib borayotganining yorqin belgisidir.

Isroil va Turkiya o‘rtasidagi munosabatlar Falastinning Xamas harakatining 2023-yil 7-oktabrda Isroilga hujumiga javoban G‘azo urushi boshlanganidan beri keskin yomonlashdi.

“Bu tarixiy qaror. Isroil hukumati tashqi ishlar vaziri Gideon Saarning armanlar genotsidini tan olish haqidagi taklifini bir ovozdan ma’qulladi”, – dedi Isroil TIV.

Foto: AFP

Isroil vazirlar mahkamasi qarorlari hali ham parlament tomonidan tasdiqlanishi kerak.

“Bugungacha arman genotsidi uyushgan inkor etish va ahamiyatsizlashtirish kampaniyasining mavzusi boʻlib qolmoqda, shu jumladan, birinchi navbatda Turkiya hukumati tomonidan tarixni manipulyativ tarzda qayta yozish”, – dedi Saar vazirlar mahkamasi majlisida.

“Menimcha, yahudiy davlati sifatida Isroil uchun bu pozitsiyani rasman qabul qilish vaqti keldi…To‘g‘ri ish qilish hech qachon kech emas…Bu ma’naviy va tarixiy majburiyatdir”, — dedi u.

Ketma-ket Isroil hukumatlari bir paytlar mintaqaning eng yaqin strategik hamkorlaridan biri bo‘lgan Turkiya bilan aloqalarni saqlab qolish uchun qisman armanlar genotsidini rasman tan olishdan qochdi.

Biroq, G’azo urushi boshlanganidan beri Turkiya muntazam ravishda Isroilni Falastin hududida genotsid sodir etishda ayblab keladi, Isroil bu ayblovni qat’iyan rad etadi.

Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on urushning eng ashaddiy tanqidchilaridan biri sifatida namoyon bo‘ldi va Isroil rahbarlarini fashistlar rasmiylariga qayta-qayta o‘xshatdi.

Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu ham Erdo‘g‘onni “kurd xalqiga qarshi genotsid qilgan antisemit diktator”da ayblab, javob qaytardi.

Turkiya Isroil bilan savdo-sotiqning ko’p qismini to’xtatdi va Hamasning eng kuchli diplomatik qo’llab-quvvatlovchilaridan biri hisoblanadi.

Saar, bu e’tirofga murojaat qilar ekan, “Bu Turkiyaning Prezident Erdo’g’an boshchiligidagi Isroilga nisbatan qo’rqinchli so’zlari va dushmanligi hamda ochiq dushmanligi uchun o’ch olish harakati emas” dedi. Turkiyaning Isroilga qarshi yolg’on hikoyalar tarqatayotgani Turkiyani tarixiy haqiqatdan xalos qilmaydi” dedi.

Armanlar 1915-1917-yillarda Usmonlilar imperiyasi davrida oʻz xalqining ommaviy qirgʻin qilinishi genotsid ekanligini xalqaro tan olishni talab qilmoqda.

Taxminan 1,5 million odam halok bo’lgan, biroq Turkiya genotsid ayblovlarini qat’iyan rad etadi va armanlar ham, turklar ham Birinchi jahon urushi natijasida halok bo’lgan, deb ta’kidlaydi. Qurbonlar soni yuz minglab ekani aytiladi.

Qotilliklarni 20 dan ortiq davlat, jumladan AQSh, Fransiya va Germaniya genotsid deb tan olgan.

AQShning sobiq prezidenti Jo Bayden bu qotillikni genotsid deb tan oldi, bu Armaniston uzoq vaqtdan beri izlayotgan pozitsiya. Uning vorisi, AQSh prezidenti Donald Tramp ayni atamani ishlatmagan.

Armaniston va Turkiya oʻrtasida diplomatik aloqalar yoʻq, biroq ikki davlat soʻnggi yillarda munosabatlarni yaxshilashga qiziqish bildirgan.

Source link