Markaziy bank 2025-yil IV choragi uchun «Iste’mol kayfiyati sharhi»ni e’lon qildi. So‘rov natijalariga ko‘ra, aholining iste’mol kayfiyatida ijobiy tendensiyalar saqlanib qolgan va umumiy barqarorlik ta’minlangan.

Ushbu hisobotda ta’kidlanishicha, iqtisodiy sharoitlar va moliyaviy barqarorlikka bo‘lgan ishonch yuqori darajada saqlanmoqda. Aksariyat respondentlar kelgusida vaziyat yaxshilanishiga ishonmoqda.

Daromadlar bo‘yicha kutilmalar barqaror: ishtirokchilarning 67 foizi kelgusi 12 oyda daromadlari oshishini kutayotganini bildirgan. Shu bilan birga, moliyaviy holatni ijobiy baholovchilar ulushi ham yuqori darajada qolmoqda.

Shuningdek, xarajatlar bo‘yicha kutilmalar ham yuqori bo‘lib qolmoqda. Respondentlarning 76 foizi kelgusida xarajatlari ortishini bildirgan. Asosiy yo‘nalishlar sifatida uy-joy ta’miri, ta’lim, sog‘liqni saqlash hamda yirik xaridlar qayd etilgan.

Kreditga bo‘lgan talabda ham faollik kuzatilmoqda. So‘rov ishtirokchilarining 54 foizi yaqin oylarda kredit olish ehtiyoji borligini bildirgan. Kredit mablag‘lari asosan uy-joy ta’miri, ta’lim va avtomobil xaridiga yo‘naltirilishi kutilmoqda.

Jamg‘arishga moyillik ham ijobiy tendensiyani saqlab qolgan. Respondentlarning 62,6 foizi jamg‘armalari oshishini kutayotganini bildirgan. Biroq choraklik kesimda jamg‘armalar hajmida ma’lum darajada pasayish qayd etilgani aholining xarajatlari ortishi bilan izohlanadi.

Markaziy bankka ko‘ra, aholining moliyaviy holati ijobiy baholanmoqda. Qisqa va o‘rta muddatli iqtisodiy kutilmalar yuqori optimizm bilan shakllangan bo‘lib, bu ichki bozor barqarorligi uchun muhim signal sifatida qaralmoqda.

Source link

O‘zbekistonda transport, energetika, kommunal va telekommunikatsiya xizmatlari kabi sohalardagi 13 ta yirik davlat kompaniyasi ulushlarini qisman o‘zida jamlagan Milliy investitsiya jamg‘armasi Toshkent va London fond birjalarida IPO o‘tkazishini e’lon qildi.

Foto: Milliy investitsiya jamg‘armasi

“O‘zbekiston Respublikasi Milliy investitsiya jamg‘armasi” AJ Toshkent va London fond birjalarida aksiyalarning dastlabki joylashtiruvi kutilayotgani haqida e’lon berdi.

Kun.uz’ga taqdim etilgan press-relizda aytilishicha, kompaniya portfelidagi ulushlarning jami sof aktivlar qiymati 2025 yil 31 dekabr holatiga 2,44 mlrd dollarga baholangan.

Jamg‘arma 2024 yilda tashkil etilgan bo‘lib, hozirda yagona aksiyadori Iqtisodiyot va moliya vazirligi hisoblanadi. Vazirlik jamg‘armani AQShning Franklin Templeton kompaniyasiga (dunyo bo‘ylab 1,74 trln dollar qiymatdagi aktivlarni boshqaradi) ishonchli boshqaruvga bergan.

UzNIF portfeli – davlatga qarashli 13 ta kompaniyaning quyidagicha hajmdagi va qiymatdagi minoritar aksiyalaridan iborat:

Qayd etish lozim, prezident qaroriga asosan, UzNIF portfelidagi kompaniyalar 2030 yilga qadar o‘z sof foydasining kamida 50 foizi miqdorida dividend to‘lash majburiyatiga ega.

IPO sanalari va narx parametrlari keyinroq e’lon qilinadi.

IPO uchun obuna cheklangan vaqt davomida ochiq bo‘lishini inobatga olgan holda, chakana investorlar Toshkentdagi taklif doirasida buyurtma berish uchun oldindan O‘zbekistonda brokerlik hisobvaraqlarini ochishi tavsiya etiladi.

Ma’lumot uchun, UzNIF portfelidagi kompaniyalarning quyidagi 6 tasi 2028 yilgacha Franklin Templeton bilan hamkorlikda individual tarzda IPO o‘tkazishi ham ko‘zda tutilgan: Uzbekistan Airways, “O‘zbekiston milliy elektr tarmoqlari”, “O‘zbektelekom”, “O‘zbekgidroenergo”, “Hududiy elektr tarmoqlari”, “Hududgazta’minot”.

Source link

Qonunchilikka ko‘ra, korxona kirimida mavjud bo‘lmagan tovar uchun hisob-faktura rasmiylashtirish cheklanishi kerak. Bu vazifa Soliq qo‘mitasi zimmasiga yuklangan. Amalda esa “obnalchilar” o‘zida yo‘q mahsulot uchun hisob-faktura rasmiylashtiryapti, natijada ular to‘lamagan soliq majburiyatlari halol tadbirkorlar zimmasiga tushyapti.

6 aprel kuni soliq maslahatchilari, auditorlar va buxgalterlar ishtirokida o‘tkazilgan ochiq muloqotda Vazirlar Mahkamasining 2021 yildagi 595-son qarori, xususan, uning 6-band “g” kichik bandi atrofidagi muammolar muhokama qilindi.

“Turon himoyasi” advokatlik firmasi direktori Shokir Boqiyevga ko‘ra, mazkur qaror tadbirkorlar uchun eng og‘riqli masalalardan biriga aylangan.

“595-qaror – bugun tadbirkorlar uchun eng og‘riqli nuqtalardan biri. Qarorda aniq belgilangan: agar korxona kirimida mahsulot bo‘lmasa, hisob-faktura rasmiylashtirishga yo‘l qo‘yilmasligi kerak edi. Bu vazifa 2021 yilda Soliq qo‘mitasiga yuklatilgan. Lekin amalda buning aksi kuzatilmoqda”, – deydi u.

Boqiyevning ta’kidlashicha, buning oqibatida halol ishlayotgan tadbirkorlar javobgar bo‘lib qolmoqda.

“Afsuski, bugun tovarni sotgan emas, balki sotib olgan tadbirkor jazolanmoqda. “Obnal” bilan shug‘ullanuvchi korxona topiladi, u bir mardikorni rasmiylashtirib qo‘yadi – u esa qamoqda o‘tiribdi. Natijada barcha soliq majburiyatlari halol ishlayotgan korxona gardaniga tushmoqda”, – deydi mutaxassis.

Uning aytishicha, bu masala Oliy sudgacha yetib borgan.

“Kuni kecha Oliy sud qaror chiqardi. Kulgili holat – masala shu darajaga yetib bordi. Davlat xavfsizlik xizmati bilan tuzilgan ayrim shartnomalar qalbaki deb baholangan, lekin Oliy sud bunga to‘g‘ri huquqiy baho berdi. Endi savol tug‘iladi: agar hatto shu tashkilotlar bilan tuzilgan shartnomalar haqiqiy emas deb topilsa, tadbirkor kim bilan ishlashi kerak?” – deydi Boqiyev.

Advokat ayrim tadbirkorlar oylar davomida o‘z muammolarini hal qila olmayotganini ta’kidladi.

“Bir tadbirkor bir yarim yil sudda yurdi. QQS guvohnomasini tiklash bo‘yicha sud qarori chiqqaniga 4 oy bo‘ldi, lekin hali ham tiklab berilmadi. Bunga hech kim javob bermaydi”, – deydi u.

Savdo-sanoat palatasi raisi Davron Vahobov ham muammoning tizimli ekanini qayd etdi.

“Agar qaysidir korxona soliq to‘lamagan bo‘lsa, uning kontragenti jazolanmoqda – QQS guvohnomasi olib qo‘yilyapti”, dedi u.

Shokir Boqiyev muammo uchun Soliq qo‘mitasi javobgar ekanini bildirdi, chunki 2021 yil 1 dekabrdan boshlab qo‘mitaga aniq vazifa yuklatilgan: mahsuloti bo‘lmagan korxona hisob-faktura yozolmasligi kerak. “Oldini olish mexanizmi bor – faqat u ishlashi kerak”, – dedi u.

Soliq qo‘mitasi vakili Ravshan Imomov

Soliq qo‘mitasi vakili Ravshan Imomov esa yuqorida aytilgan vazifa ijrosi ta’minlanmayotganini rad etdi.

“Bu norma ishlamayapti deyapsizlar, lekin u ishlayapti. Faqat hozircha savdo korxonalari uchun qo‘llanmoqda. Chunki savdo korxonasi tovarni omborda saqlaydi va sotadi. Ishlab chiqaruvchi esa xomashyo olib, boshqa mahsulot ishlab chiqaradi”, – dedi u.

Soliqchi ulgurji savdo korxonalarida cheklovlar mavjudligini ta’kidladi. “Ulgurji savdo korxonalari MXIKdan foydalanganda bu taqiq ishlaydi”, – dedi Imomov.

Biroq Shokir Boqiyev bunga e’tiroz bildirdi.

“Mening qo‘limda yigirmadan ortiq jinoyat ishi bor – aynan ulgurji savdo korxonalari bilan bog‘liq holatlar. Demak, tizim ishlamayapti”, – dedi u.

Bahs davomida soliq maslahatchisi Murod Muhammadjonov shunday savol qo‘ydi: “2023 yildan beri savdo korxonalari o‘zida yo‘q mahsulotni sotmagan deb ayta olasizmi?” dedi u.

Imomov bunga javoban tizim imkoniyatlari cheklangan bo‘lishi mumkinligini istisno etmadi.

“Korxona yangi tashkil topgan bo‘lsa, uni darhol cheklab bo‘lmaydi”, dedi Soliq qo‘mitasi vakili.

Tadbirkor Faxriddin Ilyosov

Tadbirkor Faxriddin Ilyosov quyidagicha savolni o‘rtaga tashladi:

“Agar tizim ishlayotgan bo‘lsa, nega yo‘q tovar uchun hisob-faktura yozilmoqda? Va nega buning uchun halol tadbirkor javob beryapti?”

Ilyosov Kun.uz’ga bergan izohida aytishicha, aynan masala muhokama qilinganda soliq organi mas’uli bu tizim ishlayotgani yoki ishlamayotgani borasida asoslangan javob bera olmagan.

“Soliq inspeksiyasi o‘z vazifasini bajarmayapti. Natijada “obnal” tashkilotlar paydo bo‘lyapti. Yo‘q tovarni sotib yuboradi, keyin esa uning kontragentidan soliq undiriladi. Bu – boshqaning xatosi uchun boshqa shaxsga javobgarlik yuklash degani”, dedi Ilyosov.

U tizimdagi g‘alati holatlarni ham misol keltirdi:

“Bir kunda bitta korxona o‘sha bir kontragentga 10 ta hisob-faktura yozadi. Mahsulot o‘zgarmaydi, kontragent o‘zgarmaydi, lekin fakturalarning yarmi “qizil”, yarmi “yashil”. Bu nimani anglatadi?”

Soliq qo‘mitasi bayonoti

Foto: Soliq qo‘mitasi

Soliq qo‘mitasi 8 aprel kuni rasmiy munosabat bildirib, 595-son qaror talablari bosqichma-bosqich joriy etilganini bildirdi. Qayd etilishicha, hozirda cheklovlar faqat savdo korxonalariga nisbatan to‘liq ishlamoqda.

Qo‘mitaga ko‘ra, E-aktiv tizimi to‘liq joriy etilmagani sababli barcha sohalarda bu mexanizmni qo‘llash imkoniyati cheklangan.

“Mazkur tizim to‘liq ishga tushirilsa, barcha tadbirkorlik sub’yektlari uchun omborda mavjud bo‘lmagan mahsulotni realizatsiya qilish cheklanadi”, – deyiladi rasmiy izohda.

Qo‘shimcha qilinishicha, joriy yilning birinchi choragida savdo korxonalari tomonidan omborda mavjud bo‘lmagan 4,6 trln so‘mlik tovarlarni realizatsiya qilish holatlariga chek qo‘yilgan.

Source link

O‘zbekistonda qurilish sohasi xorijiy investorlar uchun jozibador yo‘nalishlardan biriga aylanmoqda. Milliy statistika qo‘mitasiga ko‘ra, 2026-yil 1-mart holatida mamlakatda 1 160 ta xorijiy korxona ushbu sohada faoliyat yuritmoqda.

Eng katta ulush Xitoy kompaniyalariga to‘g‘ri keladi — 495 ta korxona. Bu ko‘rsatkich qurilish bozorida Xitoy kapitali yetakchi o‘rinda ekanini ko‘rsatadi. Turkiya 273 ta korxona bilan ikkinchi o‘rinni egallagan bo‘lsa, Rossiyadan 93 ta kompaniya faoliyat olib bormoqda.

Shuningdek, Qozog‘iston (63 ta), Janubiy Koreya (47 ta) va Ozarbayjon (35 ta) kompaniyalari ham bozorda faol ishtirok etmoqda. Qolgan davlatlar hissasi nisbatan kamroq bo‘lsa-da, umumiy raqobat muhitini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.

Markaziy Osiyo davlatlari ham qurilish bozorida muayyan o‘ringa ega. Jumladan, Tojikistondan 31 ta, Turkmanistondan 18 ta va Qirg‘izistondan 13 ta korxona O‘zbekistonda faoliyat yuritmoqda.

Hindistondan 16 ta kompaniya ishtirok etayotgani esa bozor geografiyasi kengayib borayotganini ko‘rsatadi. Boshqa davlatlar hissasi esa 76 tani tashkil etdi.

Source link

Xitoy davlat qarzi ilk bor Yevropa Ittifoqining jami davlat qarzidan oshib ketdi. Bu jahon qarz tuzilmasidagi jiddiy o‘zgarishni anglatadi.

2008 yilgi jahon moliyaviy inqirozidan keyin AQSh, Xitoy va Yevropa qarz olish borasida mutlaqo turlicha yo‘ldan bordi. Yevropa qarz o‘sishini nisbatan cheklangan doirada ushlab turgan bir paytda, AQSh va Xitoy, ayniqsa 2020 yildan keyin, uni juda tez sur’atlarda oshirdi.

Yangi grafika Xalqaro valuta jamg‘armasi ma’lumotlari asosida 1995 yildan 2025 yilgacha bo‘lgan davrda AQSh, Yevropa Ittifoqi va Xitoyning yillik davlat qarzi hajmi dinamikasini joriy AQSh dollarida (inflatsiya hisobga olinmagan holda) aks ettiradi.

2025 yilga kelib, Xitoyning davlat qarzi 18,7 trillion dollarga yetdi va ilk bor Yevropa Ittifoqining 17,6 trillion dollarlik ko‘rsatkichidan oshib ketdi. Bu burilish nuqtasi Xitoy qarzining so‘nggi yigirma yilda naqadar tez o‘sganini yaqqol ko‘rsatadi.

Visual Capitalist

2008 yilda AQShning davlat qarzi 10,9 trillion dollar bo‘lgan edi — bu YeIning 10,7 trillion dollarlik ko‘rsatkichiga deyarli teng edi. 2025 yilga kelib esa u 38,3 trillion dollargacha o‘sdi va Yevropa ko‘rsatkichidan 20,7 trillion dollarga oshib ketdi.

Xitoy qarzi 2008 yildagi 1,2 trillion dollardan boshlab o‘rtacha yillik taxminan 17 foiz sur’atda o‘sdi — bu esa unga yigirma yilga yetmay Yevropa Ittifoqini ortda qoldirish imkonini berdi.

2008 yildan beri AQSh davlat qarzi o‘rtacha yillik 7,7 foizga oshgan bo‘lsa, Yevropa Ittifoqida bu o‘sish sur’ati taxminan 3 foizni tashkil etgan.

Yevropa Ittifoqida qarzning nisbatan sekin o‘sishi qisman AQSh va Xitoyga nisbatan iqtisodiyotning nominal o‘sish sur’ati pastroq bo‘lgani bilan izohlanadi. Biroq bu, shuningdek, 2010–2012 yillarga to‘g‘ri kelgan Yevropa qarz inqirozidan keyin joriy etilgan ancha qat’iy budjet cheklovlari natijasi hamdir.

Bundan farqli o‘laroq, Xitoyda qarzning o‘sishi kreditlash hajmini kengaytirish, keng ko‘lamli infratuzilma sarmoyalari va davlatning iqtisodiyotdagi rag‘batlantiruvchi roli bilan bog‘liq bo‘ldi.

AQSh esa inqiroz davrlaridagi qarz olishni, ayniqsa 2020 yildan keyin, barqaror budjet taqchilliklari bilan uyg‘unlashtirdi. Bu esa davlat qarzining Yevropa darajasidan ancha oshib ketishiga olib keldi. Federal darajada fiskal cheklovlar kamroq bo‘lgani sababli, Vashington xarajatlarni yuqori darajada saqlab qoldi — aynan shuning uchun ham AQShning davlat qarzi bugungi kunda Xitoy va Yevropa Ittifoqi ko‘rsatkichlaridan sezilarli darajada yuqori.

Source link