Turk dunyosi
Istanbul Dubayga raqobat qila oladimi? Eron urushi mintaqani qayta shakllantirar ekan, Turkiya sarmoyadorlarni jalb qilishga intilmoqda
Turkiya hukumati BAAda joylashgan sarmoyadorlar va kompaniyalarni Turkiyaga jalb qilish yo’llarini qidirmoqda, chunki Eron bilan urush Fors ko’rfazi mintaqasining global kapital markazini xavf ostiga qo’yadi.
Yaqinda Turkiyaning yuqori martabali amaldori xalqaro investorlarga Anqara ko’p millatli kompaniyalarga Istanbul moliya markazida (IFC) taqdim etilganlarga o’xshash soliq imtiyozlari va boshqa yordamlarni kengaytirishni rejalashtirayotganini aytdi, deya xabar beradi Middle East Eye bilan suhbatlashgan odamlar.
Rasmiyning aytishicha, Eron BAA moliyaviy markazlari va Abu-Dabi va Dubaydagi xalqaro kompaniyalarni nishonga olishi va ayrim kompaniyalarni Turkiyaga koʻchib oʻtishga undashi mumkin.
Ko’rfazda xalqaro banklar va moliyaviy xizmatlar kompaniyalari, shuningdek, yuqori texnologiyali startaplar, sun’iy intellekt kompaniyalari, ma’lumotlar markazlari va ishlab chiqaruvchilar joylashgan.
IFC, Istanbulning banklar, transmilliy kompaniyalar va boshqalar joylashgan moliyaviy tumanida allaqachon turli soliq imtiyozlari mavjud. Bu shuni anglatadiki, eksport qilinadigan moliyaviy xizmatlardan olingan daromadlar yuridik shaxslar solig’idan to’liq chegirib tashlanadi va tegishli operatsiyalar tegishli xarajatlardan ozod qilinadi.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Chet elda ish tajribasiga ega bo‘lganlar uchun ham ish haqi bo‘yicha soliq imtiyozlari mavjud bo‘lib, xorijda ishlagan yillar soniga qarab sof oylik ish haqining 60 yoki 80 foizi daromad solig‘idan ozod qilinadi.
Bloomberg agentligining xabar berishicha, Turkiya hukumati ushbu soliq imtiyozlarining bir qismini transmilliy kompaniyalarga kengroq qamrab olishga tayyorlanmoqda. Kompaniyalarga chet eldan olingan tovarlarni Turkiyaga olib kirmasdan sotish yoki vositachilik qilishdan olgan daromadlarining 50 foizini chegirib tashlashga ruxsat berilishi mumkin.
Prezident Erdog’an va Jahon Iqtisodiy Forumi
Xorijiy kompaniyalar tomonidan Turkiyaga qiziqish ortib borayotganining dastlabki belgilari bor.
Shu oy boshida Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on butun dunyodan 40 nafar bosh direktorni Jahon Iqtisodiy Forumi (WEF) mezbonlik qiladigan konferensiyaga taklif qildi, unda ishtirokchi kompaniyalar milliardlab dollarga baholandi.
Yig‘ilish e’tiborga molik bo‘ldi, chunki Erdo‘g‘on 2009-yildan beri Isroilning o‘sha paytdagi prezidenti Shimon Peres bilan Isroilning G‘azoda falastinliklarni o‘ldirgani yuzasidan ommaviy to‘qnashuvdan so‘ng WEFning Davos yig‘ilishida qatnashmagan.
WEF boshqaruv kengashi raisi va dunyodagi eng yirik aktivlar boshqaruvchisi BlackRock kompaniyasining bosh direktori Larri Fink ham Istanbul konferensiyasi tashkilotchilaridan biri edi. WEF muvaqqat prezidenti va bosh direktori Alois Zwingi, Turkiyaning savdo, sarmoya va ishlab chiqarish tarmoqlarida strategik roli ortib borayotganini aytdi.
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on (C) AQSh prezidenti Donald Tramp bilan 2025-yil 25-sentabr kuni Oq uyda uchrashdi (AFP)
Turkiyalik ekspert Seren Kenarning aytishicha, WEF ham uchrashuvga mezbonlik qilish orqali Erdog’an va Davos o’rtasidagi ziddiyatlarni bartaraf etishni maqsad qilgan.
Buni qaysidir ma’noda zaif tomonlariga qaramay Turkiya iqtisodiyotiga ishonch belgisi sifatida talqin qilish kerak”, dedi Kenal. “Bundan tashqari, Turkiyaning Prezident Erdog’an boshchiligida jahon sahnasida o’ynagan mantiqiy va strategik rolining ahamiyatini tushunish muhimdir”.
Kenar, Turkiya oxirgi 15 yil ichida Suriya, Ukraina, Togʻli Qorabogʻ, Falastin va Eronda boʻlib oʻtgan ketma-ket urushlarda “xolis vositachi rolini oʻynashga intilganini” aytdi.
“Qoʻshma Shtatlar bilan munosabatlar hozirda koʻp yillardan beri barqarorroq, Yevropa bilan munosabatlar esa Tramp maʼmuriyati davrida qayta belgilanmoqda. “Yaqin Sharqda Turkiyani istisno qiladigan tenglama tuzish mumkin emas”.
Shu bilan birga, Istanbul moliya markazi bosh direktori Ahmet Isan Erdem Reuters agentligiga shu oy boshida markaz Sharqiy Osiyo va Fors ko’rfazi mintaqasidan Eron urushi tufayli IFCga qisman ko’chib o’tish yoki Turkiyada faoliyatini kengaytirishdan manfaatdor bo’lgan 40 ta kompaniya bilan uchrashganini aytdi.
“Hech kim Turkiya sudlariga ishonmaydi.”
Biroq, erkin gapirish uchun anonimlikni so’ragan bir qancha tahlilchilar va investorlar bilan suhbatlar Turkiya hukumati BAAda joylashgan sarmoyadorlar va kompaniyalarni Turkiyaga ko’chib o’tishga ko’ndirishda jiddiy muammolarga duch kelayotganini ko’rsatdi.
Turkiyada bu yil inflyatsiyaning 25 foizga yetishi kutilmoqda va mamlakat savdo kamomadi kengaymoqda. Biroq sarmoyadorlar boshqa xavotirlarni, jumladan hukumatning xorijiy investorlarga tegishli bo‘lgan fintech kompaniyalari va korxonalarini tortib olishga tayyorligini tilga oldilar, masalan, bozor kapitallashuvi 1 milliard dollardan ortiq bo‘lgan startap Papara misolida, mamlakatning birinchi fintech unicorniga aylandi.
Yana asosiy masala – bu qonun ustuvorligi haqida qayg’urish.
“Hech kim turk sudlariga ishonmaydi”, dedi xalqaro bankirlardan biri Middle East Eye nashriga.
“To’lqin faqat Turkiyaning makroiqtisodiy ko’rsatkichlari yaxshilangan taqdirdagina IFC foydasiga o’zgarishi mumkin.”
– Guney Yildiz, Anthesis Group
Misol uchun, Dubay Xalqaro Moliya Markazi (DIFC) BAAning kengroq huquqiy tizimidan farqli ravishda o’zining fuqarolik va tijorat qonunlari asosida ishlaydi. Uning asosi ingliz umumiy qonuniga asoslanadi va DIFC sudi deb nomlanuvchi mustaqil sud organini o’z ichiga oladi.
Turkiyada taslim bo’lish deb nomlanuvchi tashqi iqtisodiy imtiyozlarga ega bo’lgan Usmonli imperiyasining og’riqli tajribasidan kelib chiqqan ikki tomonlama huquqiy tizimdan Turkiyaning asossiz nafratlanishini hisobga olsak, Turkiyada shunga o’xshash tartibni joriy qilish juda ziddiyatli bo’lishi mumkin.
Anqaradagi Tepah tahlil markazining taniqli iqtisodchisi Guven Sak, “Hukumat uchun bu qiyin bo’ladi” dedi. “Biroq, Turkiya hukumati mavjud qonunchilik doirasida moliyaviy kompaniyalarni ishontirishga harakat qilishi mumkin.”
Turkiya hukumatining yuqori martabali mulozimining anonimlik sharti bilan aytishicha, Turkiya hukumati mustaqil sud bilan erkin hudud yaratmasdan, ayniqsa ma’lumotlar markazlari yoki sun’iy intellekt kompaniyalarini jalb qilmoqchi bo’lsa, bu tashvishlarning ayrimlarini hal qilishning qonuniy yo’llarini topishi mumkin.
Janob Sak bunday hududlar Shimoliy Kiprda yaxshiroq bo’lishi mumkinligini ta’kidladi. Shimoliy Kipr o’tmishda Britaniyaning orol ustidan hukmronligi tufayli Britaniya umumiy huquqi merosini saqlab qoladi.
Turkiya va Dubay soliqlari
Yaqinda Abu-Dabi xalqaro moliya markazida (ADGM) ishlagan Anthesis guruhining geosiyosiy va strategik tushunchalar boʻyicha katta maslahatchisi Gunay Yildizning aytishicha, Anqara Istanbulga taqdim etayotgan moliyaviy imtiyozlar haqiqiy va muhim.
“XMK kampusida faoliyat yurituvchi banklar 2031-yilgacha moliyaviy xizmatlar eksporti uchun nol korporativ soliqlarni samarali to‘laydilar”, dedi u. “Qog’ozda bu Dubaydan ko’ra yaxshiroq raqam, chunki DIFC va ADGM ko’pgina faoliyat turlari uchun nol soliq to’laydi, shu bilan birga standart 9% to’laydigan banklar va sug’urta kompaniyalari hisoblab chiqiladi.”
Shunga qaramay, Yildiz Fors ko’rfazi banki asosan Istanbul va Dubay yoki Abu-Dabi o’rtasidagi soliqlarni solishtirishga qaratilgan deb o’ylamaydi.
“Dubay fuqarolar urushi tufayli oʻz salohiyatiga erisha olmagan Bayrutdan qolgan boʻshliqni toʻldirdi”.
– Guven Sack, iqtisodchi
“Ularni ko’proq zaif lira, inflyatsiya risklari va Turkiyaning suveren kredit reytingining nisbatan pastligi xavotirga solmoqda” dedi va Turkiyaning hozirgi iqtisodiy boshqaruv jamoasi ishonchli dasturni amalga oshirmoqda. “To’lqin faqat Turkiyaning makroiqtisodiy ko’rsatkichlari yaxshilangan taqdirdagina IFC foydasiga o’zgarishi mumkin.”
Turkiya moliya vaziri Mehmet Shimshek 2023-yildan boshlab yanada ortodoksal iqtisodiy va fiskal dasturni ilgari surmoqda, biroq inflyatsiyani bir xonali raqamga tushira olmagani uchun tanqid qilindi.
Anonimlik sharti bilan gapirgan yana bir tahlilchining aytishicha, BAA va Saudiya Arabistoni sunʼiy intellekt va texnologiya infratuzilmasini qurish uchun katta davlat xarajatlarini amalga oshirgan boʻlsa-da, ular yirik neft va gaz ishlab chiqaruvchilari sifatida barqaror energiya taʼminoti va kuchli logistika afzalliklarini ham taklif qilishadi. Tahlilchining aytishicha, Turkiya bir xil shartlarni taklif qilmagan.
“Turkiya baʼzi koʻp millatli kompaniyalar uchun muqobil boʻlishi mumkin, ammo har holda koʻpchilik transmilliy kompaniyalarning u yerda allaqachon vakolatxonalari yoki shoʻba korxonalari bor”, dedi u. “Energetika, sun’iy intellekt va Hindiston va Xitoy bilan bog’liq biznes kabi sohalarda bir-biriga o’xshashlik ko’p emas.”
Turkiyada ishlab chiqarish sanoati
Turk iqtisodchisi Sakning aytishicha, Turkiya hukumati aniq ustunlikka ega bo’lgan sohalardan biri ishlab chiqarish bo’lib, Turkiya mintaqadagi eng kuchli davlatlardan biri bo’lib qolmoqda.
“Dubay fuqarolar urushi tufayli oʻz salohiyatini roʻyobga chiqara olmagan Bayrut qoldirgan boʻshliqni toʻldirdi. “To’g’ri imtiyozlar bilan biz Eronning narigi tomonidagi BAAdagi Jebel Ali erkin zonasiga katta sarmoya kiritayotgan Xitoy kompaniyalarini jalb qilishimiz mumkin.”
Hududda 507 ta Xitoy kompaniyasi joylashgan, bu 2021 yildagi ko’rsatkichdan deyarli ikki baravar ko’p, jumladan, avtomobilsozlik, logistika va texnologiya kabi sohalarda faoliyat yurituvchi 11 Fortune 500 kompaniyasi. Turkiyaning ko’p millatli kompaniyalarga soliq imtiyozlarini kengaytirishga urinishlari bu kompaniyalarning ba’zilari uchun jozibador bo’lishi mumkin.
Turkiya Ukrainaning LNGni Bosfor orqali tashish taklifiga qarshi
ko’proq o’qish ”
Ammo so’nggi uch oy ichida Fors ko’rfazi investorlariga konsalting xizmatlarini ko’rsatib kelayotgan Yildizning ta’kidlashicha, xuddi shu rag’batlantirish paketini moliya markazi joylashgan Istanbuldan tashqari Turkiya shaharlariga tarqatish xorijiy investorlarga noto’g’ri signal yuborishi va moliya markazi taqdim etishi kerak bo’lgan huquqiy va logistika izchilligini buzishi mumkin.
“Ya’ni, bu g’oyaning aqlliroq versiyalari bor”, deydi u. “Agar Turkiya o’zining ikkinchi shahrini IFC tomonidan tartibga solinadigan faoliyatni saqlab, o’zining rag’batlantirish tizimiga ega ixtisoslashgan bek-ofis va fintech markazi sifatida joylashtirsa, bu haqiqatan ham ishlashi mumkin.”
Yildiz, Turkiyaning Dubay taklif qila olmaydigan narsasi sug’urtasi cheklangan, pensiya ta’minoti cheklangan va boylar tashqarisida ozgina aktiv boshqaruvi mavjud bo’lgan 85 million kishilik iqtisodga kirish ekanligini qo’shimcha qildi.
“Sug‘urtadan tortib aktivlarni boshqarishgacha bo‘lgan lizinggacha bo‘lgan davrda bankdan tashqari moliya sektori jami moliyaviy aktivlarning qariyb o‘ndan bir qismini tashkil etadi. “Odatda rivojlangan iqtisodiyotda bu raqam 4-5 baravar ko’p. Turkiya va Fors ko’rfazi o’rtasidagi suhbat Dubayga soliq stavkalari bo’yicha moslashishga harakat qilishdan ko’ra, o’sha bozorga kirish haqida bo’lishi kerak, ehtimol bu mumkin emas”.
Boshqa bir evropalik sarmoyaviy maslahatchining aytishicha, ko’rfazdan ba’zi investorlarni jalb qilish imkoniyati bo’lishi mumkin, ammo bu aniq strategiya va kuchli ijroni talab qiladi.
“Va Turkiyaning ichki siyosatini tartibga solish orqali”, deya qoʻshimcha qildi u Turkiya hukumatining butun mamlakat boʻylab muxolifat merlarini lavozimidan chetlatish kampaniyasiga, jumladan, Istanbul meri Ekrem Imomoʻgʻlining hibsga olinishiga ishora qilib. “Prezident Erdo’g’anning shaxsiy maqsadlari muhimligicha qolar ekan, bu sodir bo’lishi dargumon.”
Turk dunyosi
Sayohat agentliklari bu yozda Turkiyaga tashrif buyuruvchilar uchun maslahatlar e’lon qiladi | Sayohat yangiliklari | Sayohat
Bu yozda Turkiyaga tashrif buyurishni rejalashtirganlar uchun sayyohlik agentliklari G’arbiy va Janubi-Sharqiy Osiyoning birlashgan sayyohlik nuqtasida keng tarqalgan “katta firibgarlik” haqida ogohlantirish berishdi.
Jeyk Kullum-Xollins TikTok’dagi firibgarlik haqida batafsil ma’lumot berib, o‘z izdoshlariga ko‘p odamlar firibgarning hiyla-nayranglariga ilgari ham tushib qolishganini aytdi. “Turkiyada xarid qilganingizda, yevro yoki ingliz funt sterlingida to‘lash texnik jihatdan sizni aldashayotganingizni anglatadi”, deb boshladi u.
Sayohat agentligi batafsil ma’lumot berib, agar siz do’konda bo’lsangiz va ikki valyutadan birida baholangan buyumni ko’rsangiz, ushbu do’kon “allaqachon noto’g’ri ish qilyapti” ekanligini ta’kidladi. Jake, “Turkiya hukumati barcha do‘konlardan narxlarni turk lirasida reklama qilishni talab qiladi”, dedi.
Aks holda, agar dam oluvchi evro yoki funt sterlingda to’lasa, do’kon pulni bankka olib, ko’proq pul ishlash uchun mahalliy valyutaga aylantirishi mumkin. “Ammo eng katta firibgarlik, ular sizga pul o’tkazishadi”, deb davom etdi Jeyk.
“Buning sababi, ular deyarli har safar turk lirasida berishadi. Va bu erda ular yuqoridan ham ko’proq suzadilar.”
Jeyk narxni “savdo qilish” sizning ishingizga yordam bermasligi haqida ogohlantirdi. “Bu yerda biror narsa uchun Britaniya funt-sterlingi yoki yevroda savdolashib, keyin karta orqali to‘laganingizda vaziyat yanada yomonlashadi”, dedi u.
Buning sababi, sotuvchining karta mashinasi faqat turk lirasini to’lashi mumkin. “Shunday qilib, ular boshqa summani turk lirasiga qo‘yishadi, chunki ular sizdan valyuta kursini bilishingizni kutishmaydi”, dedi u.
Jeyk klipni xulosa bilan yakunladi. “Bilmasdan kerak bo’lganidan ko’proq pul to’lamaslik uchun har doim turk lirasida to’lashga ishonch hosil qiling”, dedi u. “Iltimos, naqd pulda to’lang yoki karta bilan to’lash uchun turk lirasidagi narxga rozi bo’ling.”
Bunga javoban britaniyalik sayyohlardan biri shunday deb yozgan: “Men hozir Turkiyadaman va hamma narsani lirada to’layman. Menda pasport bank kartasi bor, shuning uchun funt yoki evro ishlatmaslikni tavsiya qilaman”.
Bunga javoban Jeyk shunday maslahat berdi: “Ajoyib maslahat, lekin bankomat kartalari tariflari dahshatli. Siz deyarli mukammal stavkalarni olish uchun chet elda tovarlar sotib olish uchun komissiya undirmaydigan Starling yoki Monzo kabi banklardan foydalanganingiz ma’qul.”
Bu orada ikkinchi bir kishi: “Men 2016-yildan beri har yili Turkiyaga borib kelaman va har doim evroda to`layman, bu mening shaxsiy xohishimdir” dedi.
Jeyk qayta-qayta javob qaytardi: “Evroda to’lash, ularning rahm-shafqatiga ega ekanligingizni anglatadi. Qanchalik to’xtatsak, turk lirasi norma bo’lib qolganini va Turkiya hukumati qoidalariga rioya qilinayotganini ko’ramiz”.
Turk dunyosi
Bosh vazir Aunning Anqaraga tashrifidan maqsad Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlarga oydinlik kiritish
Livan prezidenti Jozef Aun payshanba kuni Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdo‘g‘on bilan muzokaralar o‘tkazish uchun Anqaraga tashrif buyuradi, bu ikki davlat o‘rtasidagi o‘rnatilgan, lekin tobora noaniq munosabatlarga oydinlik kiritish maqsadida bir kunlik safardir.
Janob Aun prezident maslahatchilaridan iborat kichik delegatsiya bilan, vazirlar mahkamasi vazirlarisiz tashrif buyurishi rejalashtirilgan va uning tashrifi davomida ikki tomonlama shartnomalar imzolanishi kutilmaydi.
Livan va turk manbalarining Middle East Eye nashriga bildirishicha, muzokaralar oʻrniga Bayrut va Anqara oʻrtasidagi kengroq siyosiy munosabatlar, jumladan Turkiyaning Livanning mintaqaviy pozitsiyasi hamda harbiy va diplomatik hamkorlikni kengaytirish imkoniyatlaridan xavotirlari muhokama qilinadi.
“Ushbu sayohat biror narsaning boshlanishi”, dedi MEEga Livandagi yuqori martabali manba.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada. Biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak”.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Rasmiy Livan va Turkiya o’rtasidagi munosabatlar saqlanib qolayotganini aytdi, biroq ikki davlat har doim ham o’zlarining siyosiy ustuvorliklari haqida aniq gapirmaganligini tan oldi.
“Ehtimol, har ikki tomonda aloqa yoʻq boʻlgandir, lekin Turkiya tomonida Livanning siyosiy yoʻnalishidan norozilik alomatlari yoʻq”, – dedi rasmiy.
“Livan siyosiy jihatdan nozik pozitsiyada, biz hamma bilan yaxshi munosabatda bo’lishimiz va hech kimni xafa qilmasligimiz kerak.
– Livandagi katta manba
“Bu tashrif ikki prezident oʻrtasidagi toʻliq, ochiq va samimiy muloqot boʻladi”.
Shuning uchun bu tashrif yarashish yoki munosabatlarni tiklashga qaratilgan emas edi. Aksincha, bu diplomatik, iqtisodiy va xavfsizlik kanallari orqali davom etgan, ammo aniq ifodalangan strategik asosga ega bo’lmagan munosabatlarga kattaroq siyosiy ta’rif berishga urinishni aks ettiradi.
Livan uchun muzokaralar mamlakat Turkiya, Fors ko’rfazi davlatlari, AQSh, Yevropa va boshqa mintaqaviy ishtirokchilar bilan munosabatlarni faqat bitta blokga qo’shilmagan holda yo’lga qo’yishga intilayotgan paytda o’tmoqda.
Anqara uchun bu Livanning energiya yo’llari, dengiz chegaralari, mudofaa sohasidagi sheriklik va Isroil bilan munosabatlari bo’yicha raqobat kuchayib borayotgan mintaqadagi pozitsiyasiga oid umidlarini bildirish imkoniyatidir.
Turkiyaning janubdagi roli
Tashrifi oldidan Aoun Turkiyaning Anadolu agentligiga bergan intervyusida, Livan Turkiyaning Livan janubidagi xalqaro kelishuvlarda, ayniqsa, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Livandagi Muvaqqat kuchlarining kelajagi borasidagi muhokamalar davom etar ekan, Turkiyaning mumkin bo’lgan rolini olqishlashini aytdi.
Turkiya tashqi ishlar vaziri Hoqon Fidan HAMASning yangi saylangan rahbari bilan uchrashdi
ko’proq o’qish ”
Turkiya ilgari UNIFIL dengiz kuchlariga hissa qo’shgan va Livan davlati bilan harbiy va xavfsizlik sohasida hamkorlik qilgan.
Aunning izohlari Bayrut Anqaraga nafaqat tashqi mintaqaviy kuch, balki Livan barqarorligiga hissa qo’shadigan kuch sifatida qarashini ta’kidlashni maqsad qilgan ko’rinadi.
Livan prezidenti, shuningdek, Livan janubidagi vaziyatni tartibga soluvchi kelishuvning amalga oshirilishi, jumladan, Isroilning qo‘shinni olib chiqib ketishi va Livan armiyasiga xalqaro yordamni davom ettirish zaruriyatini muhokama qiladi.
Biroq Turkiya rasmiylari bu uchrashuvdan Livan tashqi siyosatining yo‘nalishi, ayniqsa Bayrut va Kipr bilan dengiz chegarasi bo‘yicha kelishuvlardan so‘ng aniqroq ma’lumot olish uchun foydalanishi kutilmoqda.
Kipr dengiz kelishuvi Anqarada savollar tug’dirmoqda
Turkiyaning yuqori martabali mulozimining MEEga aytishicha, Turkiya Livan bir tomonlama ravishda Kipr bilan dengiz chegarasi kelishuvini Turkiya bilan bog’lanmasdan davom ettirganidan “hayratda”.
Xavotir shunchaki Turkiya hukumatining muhokamadan chetda qolishi emas edi. Turkiya rasmiylari Kiprning Gretsiya va Isroil bilan yaqin strategik va energetika aloqalari tufayli kelishuvni kengroq mintaqaviy ta’sir ko’rsatdi.
Sharqiy O‘rta yer dengizi raqobatlashgan energetika, transport va siyosiy loyihalar maydoniga aylandi.
Bir hamkorlik Isroil, Kipr va Gretsiyani taklif qilingan elektr tarmoqlari, gaz infratuzilmasi va Sharqiy O’rta er dengizini Yevropa bilan bog’lashga qaratilgan transport yo’llari orqali bog’laydi. Turkiya, Turkiyani Osiyo, Yaqin Sharq va Yevropa bozorlarini bog‘lovchi energiya va tijorat yo‘nalishlarining markaziga qo‘yadigan raqobatdosh yo‘laklarni ilgari surdi.
Livan va Kipr bilan tuzilgan shartnomalar Bayrutni Isroil bilan rasman ittifoqchi emas. Ammo Anqara kelishuv Livanni asta-sekin Kipr, Gretsiya va Isroil atrofida qurilgan mintaqaviy tuzumga jalb qilishi va Anqaraning strategik ambitsiyalariga zid kelishidan xavotirda.
“Hech bo’lmaganda, Turkiya hukumati Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”.
– Katta diplomatik manba
Turkiya nuqtai nazaridan, savol Livan-Kipr munosabatlarining mavjudligida emas, balki Bayrutning dengiz iqtisodiy qarorlari oxir-oqibat kengroq siyosiy ma’noga ega bo’lishi mumkinmi?
MEEga yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Erdo‘g‘on bu masalani Aun bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘tarishni rejalashtirmoqda.
Manbaning ta’kidlashicha, Erdo’g’an Turkiya Livanni Isroilning ittifoqchisi deb hisoblay olmasligini aniq aytib beradi, chunki Turkiya hukumati Livan prezidentiga yaqin bo’lgan ba’zi odamlarda xayrixohlik bo’lishi mumkin, deb hisoblaydi.
“Turkiya hukumati hech bo‘lmaganda Livan mintaqaviy mojarolarda betaraf qolishini kutmoqda”, — dedi rasmiy.
Turkiyaning xavotirlari Livan allaqachon Isroil boshchiligidagi mintaqaviy blokka qo’shilgan degan fikrni aks ettirmaydi. Aksincha, bu yangi dengiz, energiya va xavfsizlik choralari paydo bo’lganda Bayrut o’zini qanday joylashtirish niyatida ekanligi haqidagi noaniqlikni aks ettiradi.
Uchrashuv Aunga Livanni Kipr va boshqa mintaqaviy aktyorlar bilan aloqalari Turkiyaga qaratilmaganiga ishontirish imkoniyatini berishi kutilmoqda.
Shuningdek, bu Livan prezidentiga Bayrutning Isroil bilan muzokaralarga yondashuvini tushuntirishga imkon beradi, Livan rasmiylari buni Isroil bilan strategik ittifoq oʻrnatishdan koʻra, Isroilning chiqib ketishini taʼminlash, milliy suverenitetni mustahkamlash va jangovar harakatlarni toʻxtatishga qaratilgan saʼy-harakatlar sifatida taqdim etadi.
harbiy hamkorlik
Livanning mintaqaviy pozitsiyasini yanada aniqroq qilish evaziga Turkiya Livan davlatiga, ayniqsa Livan armiyasiga yordamini oshirishga tayyor.
Yuqori martabali diplomatik manbaning aytishicha, Turkiya hukumati Livan harbiy qo‘mondonini Turkiyaning mudofaa sanoati va ishlab chiqarish ob’ektlariga tashrif buyurishga taklif qilmoqchi.
Turkiya Livan armiyasi o‘z talablarini rasman aniqlab, qiziqish bildirsa, uni muhim harbiy texnika bilan ta’minlashi mumkin, deya qo‘shimcha qildi rasmiy.
Turkiyaning mudofaa sanoati uchuvchisiz uchish apparatlari, zirhli transport vositalari, aloqa tizimlari, dengiz platformalari va boshqa harbiy texnika ishlab chiqaradi va Turkiya hukumati mintaqaviy diplomatiya doirasida mudofaa sohasidagi hamkorlikdan tobora koʻproq foydalanmoqda.
Rasmiyning ta’kidlashicha, Turkiyaning Livan bilan aloqasi Usmonli imperiyasining tarixiy merosi orqali talqin qilinmasligi kerak.
Amerikalik senator Grem Isroilning Livanga qarshi urushiga harbiy yordam taklif qildi, deb xabar beradi yangi video
ko’proq o’qish ”
“Turkiya NATO aʼzosi va Livanga Usmonlilar imperiyasining tarixiy doirasidan koʻra zamonaviy strategik nuqtai nazardan yondashadi”, dedi manba.
Livan uchun Turkiya harbiy yordami qo’shimcha yordam manbai bo’lishi mumkin, chunki armiya butun mamlakat va uning chegaralari bo’ylab xavfsizlik bo’yicha katta mas’uliyatni o’z zimmasiga oladi.
Biroq, Bayrut AQSh, Frantsiya va boshqa G’arb davlatlari bilan ilgari o’rnatilgan harbiy aloqalarni almashtirayotgandek taassurot qoldirmaslik uchun hamkorlikni kengaytirishni diqqat bilan boshqarishi kerak.
Aunning tashrifining ahamiyati zudlik bilan kelishuvga erishish istiqbolidan ko’ra, Livan-Turkiya munosabatlarining siyosiy chegaralarini belgilashga intilishidadir.
Ikki davlat allaqachon diplomatik aloqalar, savdo almashinuvi va xavfsizlik sohasida hamkorlikni davom ettirmoqda. Turkiya, shuningdek, Livanning ayrim hududlarida siyosiy, madaniy va gumanitar ta’sirga ega.
Ammo munosabatlar noaniqligicha qolmoqda, chunki mintaqadagi tez o’zgarishlar sharoitida hech bir tomon boshqasidan nima kutayotgani to’liq aniq emas.
Aunning safari bu savollarning barchasini bir kunda hal qilishi dargumon.
Biroq, bu ikki prezident o’rtasida to’g’ridan-to’g’ri aloqa o’rnatishi va Livanning kelajakdagi qarorlarining oldindan muloqotsiz Anqarada talqin qilinishi ehtimolini kamaytirishi mumkin.
Livandagi yuqori martabali manbaning ta’kidlashicha, tashrif ikki davlat o’rtasidagi munosabatlarning boshlanishi emas, balki munosabatlar qayerga ketayotgani haqida ochiqroq muloqotning boshlanishi bo’ladi.
Turk dunyosi
Ota va o’g’il Vespada Sidneydan chiqqanidan 7 oy o’tib Turkiyaga kelishadi – Video | Avstraliya yangiliklari
Mario Gabrieli va uning oʻgʻli Leonardo oʻz sayohatini yanvar oyi boshida Sidneydan 50 yoshli Vespada I Due Caschi deb atagan, italyancha “ikki dubulgʻa” degan maʼnoni anglatuvchi loyiha doirasida boshlagan. Ular hozir Turkiyaning Amasiya shahriga yetib kelishdi. Ular Turkiyani Kapadokiya va Antaliya orqali kesib o’tishlari va nihoyat Italiya shimolidagi Triest shahriga etib kelishlari va taxminan 40 000 kilometrlik yo’lni bosib o’tishlari kerak edi. Triestda tug‘ilgan va Avstraliyada 20 yildan ortiq yashab kelayotgan Gabrieli o‘g‘lining sayohatlari davomida turli madaniyatlar, manzaralar va tarixni boshdan kechirishini istaydi.
Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu Vashingtonga qaytib kelganida, Al-Monitor Eron, Saudiya Arabistoni va Turkiya bo‘yicha bo‘linishlar Prezident Donald Tramp davrida AQSh-Isroil munosabatlarini qanday sinovdan o‘tkazayotgani haqida jonli vebinar o‘tkazdi. Al-Monitor diplomatik muxbiri Elizabet Xagedorn o‘z vaqtida olib borilgan muhokamaga moderatorlik qildi:
Ben Kuspit, Al-Monitor’ning Isroil Pulse sharhlovchisi Daniel B. Shapiro, AQShning Isroildagi sobiq elchisi va Atlantika Kengashining Scowcroft Yaqin Sharq xavfsizligi tashabbusining hurmatli xodimi Gonur Tolu, Yaqin Sharq instituti Turkiya dasturi asoschisi
AL-MONITOR All Access sizga haftasiga $2 dan kam evaziga barcha jurnalistikamiz, to’liq kundalik brifing, eksklyuziv intervyular, premium axborot byulletenlari va jonli tadbirlardan cheksiz foydalanish imkonini beradi.
Mashina Istanbulning qarovsiz qoldirilgan Otaturk aeroportining xalqaro qatnovlariga olib boruvchi yon ko’chaga chiqayotganda, qurilish ishlarining tovushlari va kirish tepasidagi yangi qizil harflar eski xotiralarni uyg’otadi.
Bir paytlar Istanbulning yuragi boʻlgan bu ulkan aeroport 1950-yillardan to 2018-yilda yopilguniga qadar millionlab yoʻlovchilarni dunyo boʻylab yoʻlovchilarga yetkazgan. Hozirda aeroport shahar transport tarmogʻining markazida boʻsh.
Turkiya rasmiylari ayni damda Terminal Istanbulni startaplar va tadbirkorlar uchun dunyodagi eng yirik markazga aylanishi umidida butunlay boshqa narsaga aylantirish ustida ishlamoqda.
Middle East Eye loyiha saytiga eksklyuziv kirish huquqiga ega bo’ldi.
Bir paytlar yo‘lovchilar, bagaj va ro‘yxatdan o‘tish stollari joylashgan zallar ochiq rejali ofislar, majlislar xonalari, kovorking xonalari va inkubatsiya markazi sifatida qayta ishlangan. Majmuada kompaniyalar va investorlar uchun xalqaro akselerator dasturlari ham o‘tkaziladi.
Yangi MEE axborotnomasi: Quddus dispetcheri
Turkiya Unpacked va boshqa MEE axborot byulletenlari bilan birga Isroil va Falastin haqidagi soʻnggi maʼlumotlar va tahlillarni olish uchun roʻyxatdan oʻting.
Terminal Istanbul tashabbusi bosh ijrochi direktori Erkam Tuzgen Middle East Eye nashriga bergan intervyusida maqsad faqatgina texnologiya kompaniyalari uchun markaz tashkil etish emas, balki mahalliy va xalqaro investorlar, kompaniyalar va tadbirkorlarni jalb qila oladigan ekotizim yaratish ekanligini aytdi.
Uning so’zlariga ko’ra, innovatsion g’oyalar va hayotiy yo’l xaritalariga ega bo’lganlar global bozorlarga kengayishni qo’llab-quvvatlash uchun xalqaro yo’l-yo’riq va kapitaldan foydalanishlari mumkin.
yangi maqsad toping
Bir qarashda loyihaning ko‘lami hayratlanarli. Taxminan 200 ming kvadrat metrlik terminal binosi bosqichma-bosqich zamonaviy ish joylariga aylantiriladi.
Loyihaning birinchi bosqichi kelgusi oyda ishga tushirilishi rejalashtirilgan va 5000 kvadrat metr maydonni 50 ta startap va boshqa tashabbuslar uchun ochadi. Rasmiylar yil oxirigacha bu raqam 100 taga yetishini taxmin qilmoqda.
“Tadbirkorlik sohasida dunyodagi eng yirik tashkilotlardan biri bo‘lgan “Techstars” bilan hamkorlik memorandumini imzolaganmiz, – dedi Tuzgen.
“Kompaniya o’zining inkubatsiya va akselerator dasturlarini, shuningdek, investitsiya fondlarini boshqaradi va minglab investitsiyalar bilan shug’ullanadigan tarmoqqa ega. Techstars shuningdek, Terminal Istanbulda joylashgan bo’lib, u erda inkubatsiya va globallashuv dasturlarini amalga oshiradi.”
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylanishidan oldingi ko’rinishi (tarqatma)
Tuzgen, 47 milliard dollarlik aktivlarni boshqaradigan Xitoy davlat agentligi Shanghai State Capital Investment ham Terminal Istanbulda ofis ochish uchun shartnoma imzolaganini aytdi. Uning mavjudligi fondga texnologiya startaplari va sarmoya izlayotgan tadbirkorlar bilan bevosita aloqada bo‘lish imkonini beradi.
Turkiya hukumati 2018-yilda tijoriy operatsiyalarni Otaturk aeroportidan yangi qurilgan Istanbul aeroportiga o‘tkazganida qattiq tanqidga uchradi.
O‘shandan beri yangi aeroport Yevropadagi eng gavjum aeroportlardan biriga aylandi, iyul oyida kuniga o‘rtacha 1623 ta reys amalga oshirildi.
Aksincha, Istanbul terminali hozirgacha jiddiy tanqidlarga uchramagan. Sababi, sobiq aeroport binosi aniq maqsadsiz yillar davomida bo‘sh turgan.
Ko’rfazga yangi muqobil
Eski transport infratuzilmasini texnologiya markazlariga aylantirishda Turkiya yolg’iz emas.
2017 yilda Fransiya Parijdagi sobiq temir yo‘l yuk omborini F stansiyasiga aylantirib, uni dunyodagi eng mashhur startap kampuslaridan biriga aylantirdi.
Tuzgenning aytishicha, Terminal Istanbulning ambitsiyalari dunyodagi eng yirik inkubator va tadbirkorlik markazini yaratishdan tashqarida. Uning so’zlariga ko’ra, kengroq maqsad Turkiyani Pekin, San-Fransisko va Nyu-York kabi shaharlar bilan bir qatorda global texnologiya suhbatida joylashtirishdir.
Tuzgenning aytishicha, Disrupt and Enhance Ventures va O’zbekistonning UzVC kabi venchur kapitali firmalari Istanbul terminal majmuasida baza tashkil etish bo’yicha alohida shartnomalar bo’yicha muzokaralar olib bormoqda.
Otaturk aeroportining Istanbul terminaliga aylantirilgandan keyin ko’rinishi (tarqatma)
Turkiya hukumati, shuningdek, moliyaviy xizmatlar kompaniyalari, tadbirkorlar va raqamli ko’chmanchilarga imtiyozlar taklif qilmoqda va bu mamlakatni Fors ko’rfazini tark etadigan kompaniyalar va investorlar uchun potentsial manzil sifatida joylashtirishga intilmoqda.
Iyun oyida hukumat chet ellik investorlar uchun shaxsiy soliq rejimini joriy qildi, jumladan Turkiyada istiqomat qiluvchi ayrim jismoniy shaxslar uchun 20 yillik imtiyoz. Shuningdek, u texnologik startaplar uchun qo’shimcha soliq imtiyozlarini taqdim etdi.
Mustaqil moliyaviy markaz bo’lgan Istanbul moliya markazi muhim korporativ soliq imtiyozlarini taklif qiladi.
Tuzgen, Terminal Istanbul, Eron va Fors ko’rfazi davlatlari ishtirokidagi urushdan foydalanishga urinmayapti. Shu bilan birga, u ushbu loyiha Dubayga texnologiya kompaniyasi ochish uchun ko‘chib o‘tmoqchi bo‘lgan mintaqadagi tadbirkorlar uchun muqobil variant bo‘lishi mumkinligini tan oldi.
Shaxsiy samolyot va gurme taomlari
Yaqin Sharqdagi eng yirik startap ekotizim quruvchilardan biri Flat6Labs loyihada ishtirok etish bo‘yicha shartnoma imzoladi. Saudiya Arabistonining Kichik va o‘rta korxonalar bosh direktori Monshat ham kelishuv bo‘yicha muzokaralar olib bormoqda.
“Ushbu makon darhol o’zining ijodiy va innovatsion dizayni bilan ajralib turadi, turli sohalarni to’ldiradigan o’ylangan sohalar”, dedi shveytsariyalik Raad Arjuni, MEE nashriga.
“Turkiyaning sharq-g’arbiy aloqasi, boy merosi, kuchli infratuzilmasi va o’sib borayotgan bozorini inobatga olgan holda, men terminal Istanbulda global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega ekanligiga ishonaman. Aynan shuning uchun men bu sayohatning bir qismi bo’lishdan juda xursandman.”
MEEga anonimlik sharti bilan investorlar Turkiyaning tez-tez o’zgarib turadigan tartibga solish muhiti, qonun ustuvorligi va murakkab immigratsiya tizimi bilan bog’liq xavotirlar biznesni mamlakatga ko’chirishni qiyinlashtirayotganini aytdi.
Turkiya hukumati 2023-yildan boshlab qattiq moliyaviy va pul-kredit siyosatini qabul qilganiga qaramay, Turkiyaning iqtisodiy qiyinchiliklari davom etmoqda. Yillik inflyatsiya yil oxirigacha 30% atrofida qolishi kutilmoqda.
“Terminal Istanbul global ahamiyatga ega innovatsion ekotizimga aylanish uchun barcha ingredientlarga ega.”
– Raad Aljouni, AI Venture Builder
Biroq, Terminal Istanbul ushbu tashvishlarning bir qismini hal qilishga yordam beradigan bir qancha imtiyozlarni taklif qilishni maqsad qilgan.
Tuzgenning so’zlariga ko’ra, parlament mamlakatda faoliyat yuritayotgan kompaniyalar duch keladigan asosiy to’siqlardan birini hal qiluvchi raqamli kompaniya shakllanishiga ruxsat beruvchi qonun loyihasini ma’qullashi kutilmoqda.
Terminal Istanbulda immigratsiya, ijtimoiy sug’urta va soliqlar bo’yicha yagona markazga ega bo’ladi. Bu investorlar va ularning xodimlariga bir nechta davlat idoralariga bormasdan, mashaqqatli va ko‘p vaqt talab qiladigan jarayonlarni talab qilmasdan, byurokratik muammolarni hal qilish imkonini beradi.
Yana bir afzalligi shundaki, aeroportda VIP terminal mavjud bo‘lib, u majmua yonida shaxsiy samolyotlar uchib, qo‘nish imkonini beradi.
Investorlar kelishi, pasport nazoratidan o’tmasdan majmuaning ayrim qismlariga kirishi va keyingi manzilga borishdan oldin loyihani nazorat qilish uchun bir necha soat uchrashishi mumkin.
Majmua, shuningdek, MSA nomi bilan tanilgan Pazandachilik san’ati akademiyasi tomonidan qo’llab-quvvatlanadigan, zamonaviy turk taomlarini taqdim etadigan bir nechta oshxonalarni o’z ichiga oladi.
Loyiha allaqachon katta qiziqish uyg’otdi. Tuzgen uni xalqaro konferentsiyada taqdim etganini esladi, keyin Fors ko’rfazi shahzodasi unga yaqinlashdi.
Shahzoda: “Bu mukammal loyiha. Men uni juda yaxshi ko’raman” dedi. “Shuning uchun biz o’z mamlakatimizda xuddi shunday qilamiz.”
Tuzgen shu kungacha bu izohdan xursand bo’ladimi yoki hafsalasi pir bo’ladimi, bilmay qolganini tan oldi.
Oziq-ovqat ishlab chiqarishda qaysi hududlar yetakchi?
Prezident ishtirokida umumiy qiymati 50 trln so‘mlik loyihalar ishga tushirildi
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat4 days ago
O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasida Abadiy do‘stlik shartnomasi imzolandi
-
Siyosat4 days ago
Shavkat Mirziyoyev «Haydar Aliyev» ordeni bilan taqdirlandi
-
Siyosat4 days ago
Илҳом Алиев Тошкентда тантанали кутиб олинди
-
Iqtisodiyot4 days ago
O‘zbekistonda kiyim ishlab chiqarish bo‘yicha qaysi hududlar yetakchi?
-
Siyosat4 days ago
To‘qayev prezidentlikka qayta nomzod qo‘yishi haqidagi savolga javob berdi
-
Siyosat3 days ago
Ўзбекистон ва Озарбайжон раҳбарлари Бухоронинг машҳур обидаларини зиёрат қилдилар (фото)
-
Siyosat2 days ago
«Milliy manfaatlarni himoya qilish dunyodan yopilish degani emas» — Sherzod Asadov
-
Siyosat3 days ago
Shavkat Mirziyoyev AQSh kongressmenlari delegatsiyasini qabul qildi